بسمه تعالی
هیات تخصصی اداری و امور عمومی
شماره پرونده: ه ت/ 0300377-0300378 - 0300376-0300375-0300374- 0300373 -0300372-0300330 0300381 - 0300380 - 0300379
شماره دادنامه سیلور: 140431390001237165 تاریخ: 1404/05/25
شاکی: مریم اصغری و 10 شاکی دیگر
طرف شکایت: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
موضوع شکایت و خواسته: درخواست ابطال بخشنامه اعمال درجه بندی حوزه های ثبتی توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد رسمی 1401 (تاریخ درج در مطبوعات 1402/07/18) و بخشنامه اصلاحی مورخ 1402/09/09
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت (حسب مورد با تصریح به مغایرت با قانون یا شرع یا خروج از حدود اختیارات:
1- اینجانب به عنوان شاکی این پرونده پذیرفته شده آزمون سردفتری 1401 بر اساس دفترچه ثبت نام آزمون طبق ماده 3 تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار (که جایگزین ماده 5 قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1354 شده است) در آذر ماه 1401 برگزار و تنها ملاک پذیرفته شدن در آزمون سردفتری را کسب نمره 70 درصد میانگین بوده است که آن هم به صورت آزمون کشوری و سراسری و واحد برگزار شده است و با توجه به اینکه در زمان ثبت نام آزمون سردفتری 1401 در سایت سازمان سنجش محل سکونت (شهر تهران) مبنای تاسیس دفتر اینجانب بوده و با این قصد به لحاظ شرایط زندگی (متاهل و دارای 2 فرزند کوچک می باشم) در آزمون شرکت نموده و عملاً امکان تاسیس دفتر غیر از محل سکونت برای اینجانب مقدور نمی‌باشد و به لحاظ اینکه طبق تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار ایجاد هر نوع محدودیت جغرافیایی و غیره ممنوع شده است و نکته اصلی اینکه هر کس در هر نقطه بدون وجود هر نوع محدودیت طبق این تبصره توانایی و حق تاسیس دفتر را دارا می‌باشد، لذا اقدام به درجه بندی حوزه های ثبتی (تعیین محل دفتر) به استناد تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه اصلاح شده قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1403/03/24، 6 ماه بعد از برگزاری آزمون به اینجانب تحمیل شده است که هدفی جز انصراف و ریزش پذیرفته شدگان را نداشته است و این در حالی است که اینجانب همه اقدامات از قبیل ارایه تعهد و انجام مراحل پزشکی و آزمایشات را انجام داده و سازمان ثبت نیز وعده صدور ابلاغ تا پایان فروردین 1402 را داده بود حال طبق نص صریح اصول و قوانین از جمله حق مکتسبه ایجاد شده به واسطه قبولی در آزمون سردفتری قبل از اصلاح آیین‌نامه قانون دفاتر بر اساس ماده 4 قانون مدنی و اصل عطف به ما سبق نشدن قوانین و اصل انتظار مشروع از قوانین و همچنین قاعده قبح عقاب بلابیان (رفتار طبق آیین‌نامه ای که در زمان ثبت نام و آزمون موجود نبوده است) و نیز تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل مبنی بر عدم امکان ایجاد هر نوع محدویت در مسیر صدور مجوز، محدودیت ایجاد شده پس از آزمون قابل قبول نبوده فلذا خواسته اصلی اینجانب عدم شمول و عدم تسری و اعمال درجه بندی حوزه های ثبتی آیین‌نامه مزبور و رفع محدودیت ایجاد شده می‌باشد.
2-آیین‌نامه اصلاح شده قانون دفاتر اسناد رسمی پس از آزمون سردفتری (1402/03/24) از چند جهت دارای اشکالات و نیز مورد اعتراض پذیرفته شدگان سردفتری 1401 می‌باشد؛ چرا که اولاً: طبق اصول مسلم حقوقی آیین‌نامه اصلاح شده پس از آزمون نمی‌تواند شامل پذیرفته شدگان سردفتری 1401 شود. ثانیاً: درجه بندی حوزه های ثبتی موضوع تبصره یک ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر با ایجاد محدودیت مخالف صریح تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار که ایجاد هر نوع محدودیت جغرافیایی جهت جذب پذیرفته شدگان را ممنوع می داند می‌باشد و در نتیجه ایجاد این محدودیت ها، اعتراضات و مراجعات مکرر و مکاتبات فراوان و درخواست های عدیده از سازمان ثبت و مراجع مختلف را موجب گردیده است.
ولی متاسفانه سازمان ثبت از رسیدگی و حل مشکل ایجاد شده امتناع نموده است.
3-در راستای تکلیف تبصره 4 ماده 16 قانون دیوان عدالت اداری، اینجانب در تاریخ 1404/08/24 به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اظهارنامه ارسال نموده وپیرو پاسخ اظهارنامه مورخ 1403/09/05 به شماره 140355032114000135 از لحاظ اصول و قواعد حقوقی دارای اشکالات اساسی ذیل می‌باشد.
الف) اختیارات سازمان ثبت در خصوص تعیین حوزه های ثبتی در ماده 81 قانون ثبت توسط تبصره 4 ماده 1 قانون تسهیل تخصیص یافته است.
ب) قانون مدیریت خدمات کشوری مربوط به دستگاه های اجرایی و دولتی کشور است در حالی که دفاتر اسناد رسمی بر اساس قانون دفاتر اسناد رسمی، جزو دفاتر خدمات رسان خصوصی در بخش عمومی محسوب می‌شوند و این قانون مشمول دفاتر اسناد رسمی نمی شود همچنین اینجانب به موجب قانون تسهیل مجوزهای کسب و کار که یک قانون امری و موخرالتصویب است در آزمون سردفتری قبول شدم و قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386/07/08 شامل حال اینجانب نمی شود.
ج) ضمناً اشاره به تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی که در تاریخ 1402/03/24 تصویب شد و اینجانب 6 ماه قبل از اصلاح این آیین‌نامه در تاریخ 1401/09/25 در آزمون سردفتری اسناد رسمی شرکت کردم و حدوداً در تاریخ 1401/11/26 در آزمون سردفتری اسناد رسمی سال 1401 قبول شدم و برای اینجانب حق مکتسبه ایجاد شده است و همانطور که مستحضر هستید بر اساس اصول مسلم حقوقی و اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین مدنی و ماده 4 قانون مدنی این آیین‌نامه اصلاحی و درجه بندی حوزه های ثبتی شامل حال اینجانب نمی شود و صراحتاً اعلام می دارم که اعمال این درجه بندی های حوزه های ثبتی بر اساس آیین‌نامه اصلاحی قانون دفاتر اسناد رسمی مورخ (1402/03/24) برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری 1401 توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مصداق تخلف اداری محسوب می‌شود.
4- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مکلف است بدون وجود هر نوع محدودیت همچنان که ریاست محترم قوه قضاییه در سند تحول قضایی قوه قضاییه مصوب 6 فروردین 1403 به رعایت قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار در پذیرش حرفه سردفتری تاکید داشته اند نسبت به صدور ابلاغ سردفتری برای آنها اقدام نماید.
5- همانطور که مستحضر هستید برخوردها و رفتارهای دوگانه و سلیقه ای و مصادره به مطلوب نمودن قانون شایسته نیست چرا که در طول این مدت از زمان قبول شدن در آزمون سردفتری سازمان ثبت مکرراً در همه مکاتبات به رعایت ماده 4 قانون مدنی و اصل عطف به ما سبق نشدن قوانین مدنی و ماده 4 قانون مدنی و قاعده قبح عقاب بلابیان که از اصول و قواعد آمره می‌باشند اصرار ورزیده ایم.
6- در بیان ظلم و اجحاف آشکار در حق پذیرفته شدگان آزمون سردفتری 1401 متذکر می‌شود علیرغم بلاتکلیفی آنها در این مدت 2 سال، سازمان با برگزاری دو آزمون سردفتری برای سال های 1402 و 1403 و با اعمال جدول درجه بندی متفاوت نسبت به 1401، اکثر پذیرفته های 1402 را در زمره درجه یک قرار داده در حالی که نمره تراز کسب شده در آزمون سردفتری 1401 بیشتر از دو آزمون می‌باشد و طبق جدول درجه بندی سال 1402 اکثریت پذیرفته شدگان سردفتری 1401 در ردیف شهرهای درجه یک قرار می گیرند. مشخصاً پیداست دلیل و منطق روشنی برای این درجه‌بندی حوزه های ثبتی وجود ندارد و سوال این است که چرا با وجود اولویت و نیز ظرفیت برای پذیرفته شدگان سردفتری 1401 بیشترین محدودیت شامل آنها می‌شود؟ و چرا علیرغم کسب نمره تراز بسیار بالاتر نسبت به آزمون های 1402 و 1403 مشمول درجات پایین قرار داده شده اند؟ متاسفانه با وجود تعداد بالای شرکت کننده و نیز نمره تراز بالا در آزمون سردفتری 1401 و با در نظر گرفتن اینکه در زمان آزمون سردفتری 1401 اصلاَ موضوع درجه بندی مطرح نبوده است برعکس بیشترین محدودیت و سخت گیری نسبت به آنان اعمال شده است.
از حضرتعالی ابطال بخشنامه اعمال درجه بندی حوزه های ثبتی توسط سازمان ثبت برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد سال 1401 که در سال 1402 اعمال گردید و تاریخ درج خبر در مطبوعات 1402/07/18 و بخشنامه اصلاحی مورخ 1402/09/09 را استدعا دارم که در همین راستا تقاضای استعلام شماره و تاریخ بخشنامه فوق از سازمان ثبت مورد استدعاست (چرا که در مراجعات حضوری مکرر به سازمان شماره و تاریخ بخشنامه را اعلام نکردند).
آنچه که مورد توقع می‌باشد عبارت است از اینکه درجه بندی موضوع تبصره 1 ماده 3 این آیین‌نامه قابلیت اجرا و تطبیق جهت تعیین محل حوزه ثبتی اینجانب را ندارد و نمی‌تواند مبنای تعیین محل دفتر برای اینجانب باشد، به عبارتی آیین‌نامه مربوطه شامل اینجانب نمی گردد تا درجه بندی برای اینجانب قابل اجرا باشد، در نتیجه اینجانب متقاضی صدور ابلاغ سردفتری جهت تاسیس دفتر در شهر تهران که در زمان ثبت و مراحل بعدی به عنوان محل سکونت و نیز انجام مراحل تحقیق در آن شهر صورت پذیرفته می باشم، نتیجه و هدف ارایه دادخواست حاضر، عدم شمول آیین‌نامه موخرالتصوب بعد از آزمون و صدور ابلاغ سردفتری اینجانب بدون هر نوع محدودیت از جمله محدودیت درجه بندی و جغرافیایی طبق تبصره ماده 1 قانون تسهیل صدور مجوزها می‌باشد.
پاسخ طرف شکایت:
مطابق ماده 3 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار سازمان مکلف گردیده است هر ساله از طریق سازمان سنجش آموزش کشور نسبت به برگزاری آزمون سردفتری اسناد رسمی اقدام و پذیرفته شدگان جهت طی مراحل مقتضی به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور معرفی گردند. سازمان ثبت جهت طی مراحل مقتضی پذیرفته شدگان اقدامات بعدی را مطابق قوانین و مقررات مربوطه معمول می نماید.
1- طولانی شدن روند صدور ابلاغ پذیرفته شدگان به دلیل اعمال مقرره هیات مقررات زدایی و فضای محیط کسب و کار مبنی بر صدور مجوزهای سردفتری از طریق درگاه ملی صدور مجوزهای کسب و کار بوده که این کار نیازمند ایجاد بستر فنی برای اتصال سامانه تخصصی سازمان (سامانه ثبت من) به درگاه ملی صدور مجوزهای کسب و کار بود که با تلاش و پیگیری های معاونت فناوری سازمان این بستر مهیا و بارگذاری مدارک گردید. متقاضیان از طریق سامانه درگاه ملی فراهم گردید و متعاقب آن انجام اختبار و سپس دوره کارآموزی متقاضیان شروع.
2- با تصویب و اجرایی شدن قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار اصلاح ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی در دستور کار بود و آیین‌نامه اصلاحی سرانجام در اجرای قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار در مورخ 1402/03/24 به تصویب رییس محترم قوه قضاییه رسید. با توجه به اینکه تصویب آیین‌نامه مذکور قبل از شروع فرایند اداری پذیرفته شدگان بود بنابراین مفاد ماده 3 آیین‌نامه اصلاحی از جمله بررسی صلاحیت پذیرفته شدگان (موضوع مواد 12 و 15 قانون دفاتر اسناد رسمی) انجام اختبار از پذیرفته شدگان موضوع بند (پ) ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی و انتخاب محل دفترخانه مبنای تراز نمره علمی موضوع تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر برای پذیرفته شدگان شامل می گردید. لذا سازمان پس از اعلام نتیجه قبولی پذیرفته شدگان از طریق سازمان سنجش دقیقاً مطابق آیین‌نامه و مقررات مربوطه عمل نموده و هیچ گونه محدودیتی برای پذیرفته شدگان اعمال ننموده است.
3- در خصوص درجه بندی حوزه های ثبتی که مورد ادعای شاکی می‌باشد اعلام می‌دارد ادارات ثبت اسناد و املاک با توجه به ماده 29 قانون مدیریت خدمات کشوری و بر شاخص های اختصاصی و عمومی از قبیل جمعیت، وسعت، تعداد اسناد، مقدار پرونده های ثبتی و. .. به درجات یک الی 6 درجه بندی شده است از این رو سازمان در راستای رعایت عدالت احترام به عامه و آحاد ملت ارجمند و به منظور رفاه حال عموم و دسترسی آسان به خدمات ثبتی در تمام مناطق حوزه های ثبتی برابر ماده 81 قانون ثبت که مقرر داشته است «در نقاطی که وزارت عدلیه مقتضی بداند برای تنظیم اسناد رسمی (دفاتر اسناد رسمی) به عده کافی معین خواهد کرد»، دفتر اسناد رسمی تعیین نموده است.
4- در مورد تعیین محل دفترخانه با توجه به اینکه اجرای آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد مصوب ریاست محترم و عالی قوه قضاییه لازم الاجرا می‌باشد، لذا در اجرای تبصره یک ماده 3 آیین‌نامه مذکور متقاضیان سردفتری بر اساس نمره و امتیاز مکتسبه و به تناسب درجات حوزه های ثبتی محل دفترخانه را انتخاب می نمایند. لذا بنابه مراتب فوق و برخلاف ادعای شاکی تراز نمره علمی و درجه بندی حوزه های ثبتی دارای وجاهت و مستند به آیین‌نامه قانون دفاتر رسمی مصوب ریاست محترم قوه قضاییه می‌باشد و محدودیتی در طی مراحل و فرایند تعیین محل دفترخانه ایجاد نشده، تکلیف قانونی اجرا شده است.
5- در خصوص ادعای شاکی مبنی بر ایجاد تفاوت در پذیرفته شدگان سال های 1401، 1402 و 1403 اعلام می‌دارد با توجه به تبصره یک ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی که مقرر داشته متقاضیان سردفتری بر اساس نمره و امتیاز مکتسبه و به تناسب درجات حوزه ثبتی محل دفترخانه را انتخاب می نمایند، بنابراین پذیرفته شدگان در آزمون های سنوات یاد شده دارای نمرات و امتیازات متفاوت از هم بوده که به تناسب نمره اکتسابی به درجات ثبتی توزیع شده اند و از این حیث تمامی مقررات رعایت شده است.
6- ماده 3 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار صرفاً ماده 5 قانون دفاتر اسناد رسمی را اصلاح نموده و سایر مواد قانونی از جمله ماده 81 قانون ثبت که توزیع مناسب دفاتر اسناد رسمی در نقاط مختلف کشور جهت تنظیم اسناد رسمی می‌باشد به قوت خود باقی است و ادعای شاکی فاقد مبنای قانونی می‌باشد.
چنانچه ادعای مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی مطرح شده است نظریه شورای نگهبان نوشته شود:
ادعای مغایرت با شرع نشده است.
پرونده کلاسه 0300330 ه ع با موضوع "ابطال بخشنامه اعمال درجه بندی حوزه های ثبتی توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد رسمی سال 1401" در جلسه هیات تخصصی اداری و امور عمومی مطرح و به شرح آتی اتخاذ تصمیم گردید:
رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری
بر اساس ماده 75 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سر دفتران و دفتریاران مصوب 1354/04/25 با آخرین اصلاحات تا تاریخ 1375/03/06 وزارت دادگستری مکلف است کلیه آیین‌نامه‌های مذکور در مورد این قانون را ظرف مدت ششماه از تاریخ تصویب این قانون تهیه و بهموقع اجرا بگذارد. در اجرای ماده 75 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران و بنا به پیشنهاد رییس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، "آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران" و بر اساس ماده 93 این آیین‌نامه در تاریخ 1399/12/28 به تصویب رییس قوه‌قضاییه رسیده است و به موجب تبصره 1 ماده 3 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران مصوب رییس قوه قضاییه با آخرین اصلاحات و الحاقات مصوب 1402/03/24 سازمان پس از طی مراحل بند «پ» متناسب با امتیاز علمی مکتسبه پذیرفته شدگان و اعلام محل مورد تقاضای آنان نسبت به صدور ابلاغ سردفتری بر مبنای درجات حوزه های ثبتی استان مربوط اقدام خواهد نمود. علیهذا نظر به اینکه درجه بندی حوزه های ثبتی در مقرره مورد شکایت (بخشنامه اعمال درجه بندی حوزه های ثبتی توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای پذیرفته شدگان آزمون سردفتری اسناد رسمی) در راستای قانون یاد شده و آیین‌نامه مصوب رییس قوه قضاییه به شرح مذکور به تصویب رسیده است در نتیجه با اتفاق آراء اعضای هیات تخصصی اداری و امور عمومی و مستنداً به بند «ب» ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی 10/02/1402) رای به رد شکایت صادر می‌شود؛ این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رییس ارزشمند یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. بر اساس ماده 93 قانون یاد شده آرای هیات‌های تخصصی و هیات عمومی در ابطال و عدم ابطال مصوبات موضوع بند (1) ماده (12) این قانون، در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل است.//
دکتر زین العابدین تقوی
رییس هیات تخصصی اداری و امور عمومی