اهداف واصول تشکیل خانواده وسیاستهای تحکیم وتعالی آن

شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه 564 مورخ 7/4/84 به پیشنهاد شورای فرهنگی و اجتماعی زنان، اهداف و اصول تشکیل خانواده و سیاستهای تحکیم و تعالی آن را به شرح ذیل تصویب نمود:

مقدمه خانواده از ابتدای تاریخ تاکنون در بین تمامی جوامع بشری، به عنوان اصلی ترین نهاد اجتماعی؛ زیربنای جوامع و منشا فرهنگ ها، تمدن ها و تاریخ بشر بوده است، پرداختن به این بنای مقدس و بنیادین و حمایت و هدایت آن به جایگاه واقعی و متعالی اش، همواره سبب اصلاح خانواده بزرگ انسانی و غفلت از آن موجب دور شدن بشر از حیات حقیقی و سقوط به ورطه هلاکت و ضلالت بوده است. اسلام به عنوان مکتبی انسان ساز بیشترین عنایت را به تکریم، تنزیه و تعالی خانواده دارد و این نهاد مقدس را کانون تربیت و مهد مودت و رحمت می شمرد و سعادت و شقاوت جامعه انسانی را منوط به صلاح و فساد این بنا می داند و هدف از تشکیل خانواده را تامین نیازهای مادی، عاطفی و معنوی انسان از جمله دستیابی به سکون و آرامش برمی شمارد. دستیابی به این اهداف والای مکتب اسلام و حفظ و حراست دقیق و مستمر از آن، نیازمند توجه جدی به خانواده و پیاده کردن قوانین مربوط به آن در اسلام است و ضروری است کلیه برنامه ریزی ها و سیاستگذاری ها در تمام سطوح، حق مدارانه و ملهم از نگرش توحیدی و در راستای تعالی و مصالح خانواده باشد. شورای فرهنگی - اجتماعی زنان براساس بند سوم شرح وظائف خود مبنی بر «سیاستگذاری و برنامه ریزی جهت تقویت نهاد مقدس خانواده بر مبنای آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن و استوار ساختن روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی » و نیز با بهره گیری از قرآن و سنت، قانون اساسی و دیگر قوانین جاری در نظام اسلامی ایران و رهنمودها و فرمایشات حضرت امام خمینی (ره) و بیانات روشنگرانه مقام معظم رهبری در مورد خانواده، اقدام به تهیه سیاست های تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده نموده است. تعریف خانواده: خانواده گروهی است متشکل از افرادی که از طریق نسب یا سبب و رضاع با یکدیگر به عنوان شوهر، زن، فرزندان، مادر، پدر، برادر و خواهر در ارتباط متقابلند و فرهنگ مشترکی پدید آورده و در واحد خاصی به نام خانواده زندگی می کنند.

اصول و مبانی:
1- نظام زوجیت از ارکان عالم خلقت و از آیات و نشانه های الهی است و وحدت زن و مرد در ابعاد انسانی و اختلاف آنها در بعد بشری از شاهکارهای خلقت و موجب تداوم و تکامل حیات آنان می‌باشد؛
2- زن و مرد بر اساس حکمت الهی با لحاظ تفاوت های طبیعی آنها باید از حقوق انسانی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی عادلانه برخوردار شوند؛
3- خانواده واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان است، قوانین و مقررات و برنامه های کشور باید در جهت آسان کردن تشکیل خانواده، حمایت و پاسداری از قداست آن و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد؛
4- نتایج ازدواج ایجاد مودت، رحمت و آرامش میان زن و شوهر است و با تکریم و احسان توسط فرزندان و رحمت و تربیت توسط والدین تداوم و تکامل می یابد؛
5- اعضای خانواده بویژه والدین نسبت به حفظ حرمت و صیانت خانواده از آفات و آسیب ها و توانا نمودن اعضا در ابعاد شناختی و رفتاری جهت هدایت آنها در مسیر الی الله و حصول به حیات طیبه مسئول می‌باشند؛
6- تربیت و عواطف اجتماعی به عنوان مهمترین ویژگی های نظام انسانی از خانواده نشات می‌گیرد و توجه به نقش محوری زن به عنوان محور عاطفه و تربیت و نقش محوری مرد در امر تربیت و تامین معیشت و اداره زندگی، امری ضروری است.

اهداف :
1- تحقق دیدگاه اسلام در خصوص اهمیت جایگاه، منزلت و کارکردهای خانواده در نظام اسلامی؛
2- حمایت از تشکیل، تحکیم و تعالی نهاد خانواده و پیشگیری از تزلزل و فروپاشی آن؛
3- ارتقاء سطح فرهنگی و تربیتی اعضای خانواده به منظور ایفای نقش آن در سلامت و بهبود فرهنگی جامعه؛
4- همگرایی و هماهنگی در کلیه سیاست ها و برنامه ریزی ها در موضوع خانواده به منظور بهبود وضعیت تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده؛
5- آگاهی افراد خانواده نسبت به حقوق و وظایف یکدیگر و زدودن نگرش های غلط جامعه؛
6- گسترش و تعمیق ارزش های اصیل اسلامی در خانواده برای تربیت نسل سالم، با ایمان، مسئول و موثر در رشد خود، خانواده و جامعه؛
7- ایمن سازی خانواده از آسیب و بحران های اجتماعی و حمایت از خانواده های آسیب دیده؛

هدف اول: تحقق دیدگاه اسلام در خصوص اهمیت جایگاه، منزلت و کارکردهای خانواده در نظام اسلامی

راهبردها:
1- ترسیم الگوی خانواده متعادل و تبیین ویژگیهای الگویی خانواده آرمانی در اسلام ؛
2- تحکیم مبانی اعتقادی خانواده و تواناسازی آن در ابعاد شناختی و اخلاقی جهت هدایت خانواده در مسیر الهی و تقویت فرهنگ اسلامی؛
3- توسعه آگاهی های جامعه و اعضای خانواده نسبت به اهمیت، کارکردها و تاثیر آن بر بنیانهای شخصیت فرزندان و توسعه انسانی جوامع به عنوان عامل مهم انتقال فرهنگ و ارزشها؛
-4 ارتقای امنیت و تامین نیازهای مادی، معنوی و مصونیت بخشی خانواده در ابعاد فرهنگی، روانی، اقتصادی و اجتماعی؛
5- تامین نیازهای مادی، معنوی، عاطفی فرزندان در خانواده به منظور افزایش احساس تعلق اعضای خانواده به یکدیگر؛
6- تامین و ارتقاء سلامت روحی، جسمی، اجتماعی زنان در مراحل مختلف زندگی و ایجاد تسهیلات مورد نیاز و ارائه خدمات مناسب در این مراحل (دوران بارداری، تغذیه، نوع کار، حضانت کودک و….)؛]
7- تقویت شخصیت و جایگاه واقعی زن و مرد به عنوان پدر، مادر و همسر و توجه به نقش اساسی آنها در توسعه انسانی و تربیت نسل بالنده در خانواده ؛
8- توسعه آگاهی زنان و اعضای خانواده در خصوص ایجاد الگوی صحیح اقتصادی و تنظیم درآمدها و هزینه های خانواده و تاثیر آن بر اقتصاد کشور.

سیاستهای اجرایی: - معرفی و ارائه الگو از زنان و مردان موفق جامعه، با لحاظ موفقیت آنها در نقش مادری، پدری و همسری؛ - تکریم و تجلیل از خانواده های ایثارگر انقلاب اعم از شهدا، جانبازان، اسرا و تامین نیازهای مادی و معنوی آنان؛ - تکریم و بزرگداشت خانواده از طریق تخصیص ایامی از سال به خانواده و معرفی خانواده های نمونه؛ - هدایت زنان در پذیرفتن نقش های اجتماعی هماهنگ با نقش مادری و همسری به منظور ارج گذاری و کارآمدسازی فعالیت های خانوادگی؛ - ترسیم کارکردهای زیستی، تربیتی، روانی و عاطفی خانواده به عنوان مهمترین بستر رشد فرهنگی جامعه از طریق رسانه ها و کتب درسی؛ - بازنمایی روحیه همکاری و وفاداری متقابل زن و مرد در زندگی مشترک و بحران های خانوادگی و پرهیز از ترویج روحیه مردستیزی و یا زن ستیزی در برنامه ها ؛ - بازنمایی ضرورت توجه والدین نسبت به تخصیص زمان کافی جهت تربیت فرزندان و تامین نیازهای عاطفی آنان و بیان پیامدهای بی توجهی به این امر ؛ - آگاهی بخشی زنان در خصوص تاثیر تغذیه مناسب، ورزش و رعایت بهداشت و تامین سلامت جسمی و نشاط روحی و برنامه ریزی دولت جهت تامین آنها؛ - ایجاد روحیه پس انداز و آینده نگری در خانواده بر محور قناعت و ایجاد مراکز مناسب جهت انجام فعالیت های تولیدی و خود اشتغالی در کنار وظائف خانه داری جهت کمک به اقتصاد خانواده

هدف دوم: حمایت از تشکیل، تحکیم و تعالی نهاد خانواده و پیشگیری از تزلزل و فروپاشی آن.

راهبردها:
1- تسهیل در امر ازدواج به عنوان پیمان الهی و تشویق جوانان به تشکیل خانواده همراه با تعدیل توقعات و کاهش تشریفات و تاثیر آن بر صیانت نفس و سلامت فرد و جامعه؛
2- توسعه آگاهی های جوانان در خصوص نقش تناسب اعتقادی و فرهنگی زوجین در ایجاد تفاهم و تحکیم خانواده و روش ها و معیارهای شرعی انتخاب همسر؛-
3-توسعه نقش سازنده، هدایتی و حمایتی والدین در امر ازدواج جوانان و حفظ تناسب فرهنگی خانواده ها؛
4- توسعه و جهت دهی نظام آموزشی با توجه به نقش ها و ویژگی های مشترک و اختصاصی زنان و مردان و توانمند کردن دختران جهت ایفای نقش مادری و همسری و پسران جهت ایفای نقش پدری و آموزش روابط حقوقی آنها به یکدیگر؛
5- توسعه آگاهی های زوجین نسبت به تاثیر روابط جنسی سالم در تقویت پیوندهای عاطفی، نشاط روحی و افزایش رضایت مندی آنان از زندگی و اختصاص علائق زوجیت به همسر قانونی؛
6- افزایش آگاهی های زوجین در زمینه حقوق و تکالیف یکدیگر، احکام زناشویی و تنظیم خانواده، تلطیف روابط حقوقی توام با حسن خلق و معاشرت ؛
7- اصلاح الگوی مشارکت و نقشهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی زنان متناسب با نقش های خانوادگی آنان با حفظ ارزش ها و منزلت زن؛
8- تقویت اخلاق، معنویت، محبت و صمیمیت در روابط اعضای خانواده ؛
9 - اتخاذ تدابیر مناسب جهت اصلاح قوانین و ساختارهای حقوقی، اقتصادی و فرهنگی برای پیشگیری از وقوع طلاق ؛
10- اتخاذ تدابیر مناسب جهت پیشگیری از اعمال هرگونه خشونت علیه اعضای خانواده ؛

سیاستهای اجرایی: - حمایت از ایجاد تشکلهای غیردولتی و مردمی با محوریت موسسات و شخصیت های علمی و مذهبی و استفاده از مشارکت زنان در راستای حمایت از تشکیل خانواده در این تشکلها؛
- انجام فعالیت های فرهنگی و تبلیغی در امر آسان سازی ازدواج با رویکرد فرهنگی، با مشارکت کلیه دستگاههای تبلیغی و فرهنگی کشور و نمایش معایب زندگی در تجرد و تنهایی؛
- ایجاد تسهیلات لازم جهت حمایت مادی و معنوی خصوصاً از خانواده های جوان در دوران تحصیل و سربازی؛
- تقویت مشارکت خانواده ها و اقدام در تامین نیازهای اقتصادی و مادی زوج های جوان به هنگام ازدواج ؛
- ترویج دیدگاه های صحیح اجتماع در خصوص تقلیل هزینه های ازدواج از قبیل جهیزیه سبک، مهریه متناسب و کاهش هزینه های جشن ازدواج و پرهیز از تحمیل هزینه های سنگین؛
- توسعه مراکز رسمی آموزشی و مشاوره خانواده قبل و بعد از ازدواج با حمایتهای دولت؛
- تواناسازی اعضای خانواده از طریق کسب مهارت های لازم، به منظور تامین نیازهای اساسی خانواده از طریق نظام آموزش رسمی و فرهنگ عمومی؛
- فرهنگسازی و آموزش در خصوص گسترش فرهنگ عفاف و پای بندیهای اخلاقی به منظور تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از بروز ناهنجاری های اجتماعی؛
- پیشگیری از مفاسد اخلاقی و اجتماعی و مبارزه قانونی با عوامل اصلی مفسده انگیز به منظور حفظ کیان خانواده؛
- ایجاد و توسعه مراکز امداد و ارشاد در کنار دادگاه‌های خانواده و تقویت آنها؛
- بازنمایی متناسب از نقش های متنوع و کارآمد زنان در ایجاد نگرش متعادل بین نقش ها و مسئولیت های خانوادگی و اجتماعی آنان؛
- تشویق و ترغیب خانواده ها به داوری خویشان و ارائه مشاوره به آنان در اختلافات خانوادگی و ارائه الگوهای قضاوت بی طرفانه در بین زوجین؛
- افزایش و تقویت مراکز مشاوره ژنتیک و بیماری های خطرناک و انجام آزمایش های پزشکی قبل از ازدواج جهت اطلاع از وضعیت جسمانی و روانی زوجین؛
- برخورد قاطعانه دستگاه انتظامی و قضایی با بزهکاران و عوامل اصلی جرم زا به عنوان تهدید کننده استحکام خانواده؛
- ارزیابی و بازنگری قوانین موجود و تدوین قوانین حمایتی لازم و اتخاذ تدابیر مناسب جهت نظارت بر حسن اجرای قوانین جهت تحکیم بنیان خانواده؛
- شناساندن عوارض و پیامدهای منفی ناشی از طلاق به زوجین و تاکید بر تشکیل خانواده در مور زنان بیوه و بی سرپرست؛

هدف سوم: ارتقای سطح فرهنگی و تربیتی اعضای خانواده به منظور ایفای نقش آن در سلامت و بهبود فرهنگی جامعه

راهبردها:
1- تبیین نگاه نظام مند دین در خصوص جایگاه زن در خانواده و تاکید بر ارتقاء نقش زن در تربیت و فرهنگسازی و استحکام و پویایی خانواده و اجتماع؛
2- هماهنگی و توسعه کمی و کیفی فعالیتها و تولیدات کلیه نهادهای فرهنگی و گروههای مرجع به منظور ارتقای جایگاه و نقش خانواده ؛
3- توسعه تحقیقات در خصوص مسائل و مشکلات خانواده و کارکردهای آن و انعکاس یافته های آن به جامعه، مسئولین و برنامه ریزان کشور ؛
4- توسعه آگاهی های خانواده جهت حفظ حرمت اعضای خانواده بویژه سرپرستی، نگهداری و تامین معاش پدر و مادر ناتوان و از کار افتاده؛
5- توسعه و ترویج وجوه مثبت آداب و سنن ملی و محلی در ارتباط با خانواده به منظور ارتقاء فرهنگ خانواده و جامعه؛
6- توسعه فرهنگ ساده زیستی، قناعت، خوداتکایی، تولید و ارائه الگوی مناسب مصرف به منظور تصحیح فرهنگ اقتصادی خانواده ؛

سیاستهای اجرایی:
- آموزش زنان و مردان در خصوص اهمیت نقش آنان در تربیت فرزندان متناسب با مقتضیات زمان و مراحل مختلف رشد آنان؛
- بررسی الگوهای ارائه شده از زنان و خانواده در انواع فیلم های سینمایی، مطبوعات، کتب و سایر رسانه ها و میزان تاثیر آنها در افزایش ناهنجاری های فرهنگی و اخلاقی و ارائه راهکارهای مناسب جهت اصلاح گروههای مرجع؛
- بررسی و شناخت مسائل و مشکلات فرهنگی، حقوقی و اقتصادی اعضای خانواده ؛
- بازنمایی و ریشه یابی صحیح و اصولی علل گسست فرهنگی بین نسل ها از طریق تحقیقات جامع ملی و استفاده از یافته های تحقیقات به ویژه در تولیدات فرهنگی و هنری؛
- تبیین و احیای فرهنگ احترام به پدر و مادر و قدرشناسی و حمایت از آنها همراه با حفظ کرامت سالمندان در برنامه های رسانه ها؛
- تامین امکانات لازم جهت بهره برداری بهینه از اوقات فراغت و ارتقاء فرهنگی اعضای خانواده؛
- کاهش تبلیغات تجاری و مصرفی رسانه ها به منظور جلوگیری از ترویج روحیه مصرف گرایی؛
- تشویق زنان به استفاده بهینه از دارایی و اندوخته شخصی در چرخه اقتصادی خانواده و کشور؛

هدف چهارم: همگرایی و هماهنگی در کلیه سیاستها و برنامه ریزی ها در موضوع خانواده به منظور بهبود وضعیت تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده

راهبردها:
1- اولویت دادن به خانواده به عنوان بنیادی ترین نهاد اجتماعی جامعه و توجه به مصالح آن در سیاستگذاری، قانونگذاری و برنامه ریزی های مرتبط و موثر در خانواده؛
2- ضرورت نگاه نظام مند برنامه های توسعه کشور نسبت به تقویت نهاد خانواده و بهینه سازی کارکردهای آن بر اساس الگوی اسلامی ؛
3- تقویت نگاه دینی و علمی در امر برنامه ریزی کلان کشور با رویکرد به امور زنان و کارآمد ساختن خانواده ؛

سیاستهای اجرایی:
- استفاده از سازوکار مناسب توسط دولت با هدف برنامه ریزی و ایجاد هماهنگی بین دستگاههای مختلف در خصوص اجرای سیاست ها و برنامه های مرتبط با خانواده؛
- تعیین شاخص ها و ارزیابی کمی و کیفی برنامه های توسعه کشور و سنجش عملکرد دستگاههای اجرایی و پیشرفت ها بر اساس نگاه منسجم و استوار به خانواده متعادل و مطلوب؛

هدف پنجم: آگاهی افراد خانواده نسبت به حقوق و وظائف یکدیگر و زدودن نگرش های غلط جامعه

راهبردها:
1- توسعه مشارکت اعضاء خانواده در تصمیم گیری ها و تقویت روحیه مسئولیت پذیری، تعاون و همکاری اعضای خانواده؛
2- توسعه آگاهی های عمومی نسبت به الزامات شرایط اجتماعی و نقش های اعضای خانواده و انعطاف آنان نسبت به انتظارات متقابل در جهت تحکیم خانواده؛
3- ارتقاء آگاهی و اصلاح نگرش جامعه و خانواده در خصوص حقوق و مسئولیت های زنان در خانواده ؛

سیاستهای اجرایی:
- اصلاح کتب درسی، متون آموزشی و تولیدات فرهنگ عمومی در جهت آموزش آداب و اخلاق اسلامی و تبیین وظائف و حقوق اعضای خانواده نسبت به یکدیگر؛
- ترسیم آثار منفی ناشی از عدم آشنایی اعضای خانواده نسبت به حقوق و وظائف خانوادگی و اجتماعی یکدیگر و تاثیر آن در ناکارایی و تزلزل خانواده؛
- انتقال فرهنگ کار، ابتکار و مسئولیت پذیری به فرزندان خانواده و تقبیح روحیه کاهلی و بیکاری در بین آنان؛
- توجه به آثار مثبت و منفی جهانی شدن در امر تشکیل خانواده.

هدف ششم: گسترش و تعمیق ارزش های اصیل اسلامی در خانواده برای تربیت نسل سالم، با ایمان، مسئول و موثر در رشد خود، خانواده و جامعه

راهبردها:
1- هدایت و ترغیب زوجین، جهت تقویت ایمان مذهبی و فرهنگ اسلامی،آشنایی با تکالیف و آداب قبل از بارداری، دوران بارداری و شیوه های صحیح تربیت فرزندان در مقاطع مختلف سنی آنان؛
2- توسعه آگاهی والدین به منظور تامین حقوق فرزندان در زمینه تغذیه، سلامت جسمانی و روانی، تربیت و برخورداری آنان از رفتار عادلانه والدین؛
3- کمک به والدین جهت رشد و آماده سازی فرزندان خود در راستای پذیرش و ایفای مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی خود ؛
4- توجه جدی و تقویت نقش الگویی والدین در تربیت صحیح فرزندان.

سیاستهای اجرایی:
- تبیین آثار مثبت تربیت مذهبی فرزندان در پیشبرد جامعه؛
- بازنمایی اثرات مثبت رعایت عدالت بین فرزندان و ضرورت اجتناب از هرگونه تبعیض براساس جنسیت؛
- نشان دادن نمادهائی از رفتار، سلوک و روحیات مذهبی پدر و مادر و تاثیر آن در تربیت و انتقال مفاهیم دینی به فرزندان؛
- افزایش سطح آگاهی زنان و دختران نسبت به فرائض دینی و عمل به آنها بر اساس درک عمیق، عالمانه و آگاهانه و نشان دادن آثار التزام عملی به آن با پرهیز از ارائه تصنعی اعمال عبادی؛
- تقویت ارتباط خانواده با نهادهای آموزشی و پرورشی و ایجاد هماهنگی بیشتر در بین آنها به منظور ایفای نقش بهتر در تربیت فرزندان.

هدف هفتم : ایمن سازی خانواده از آسیب و بحران های اجتماعی و حمایت از خانواده های آسیب دیده

راهبردها:
1- ارتقاء آگاهی اعضای خانواده نسبت به هنجارها، ناهنجاری ها و آسیب های اجتماعی و خانوادگی به منظور برخورد صحیح با مشکلات و بحران های زندگی
2- محافظت و جلوگیری از آسیب پذیری خانواده، از طریق مبارزه همه جانبه با ناهنجاری ها و آسیب های اجتماعی (اعتیاد، طلاق، فرار و...)؛
-3 اتخاذ تدابیر مناسب جهت حمایت از خانواده های آسیب دیده و کاهش ضایعات ناشی از بحران های خانوادگی و اجتماعی؛
4- حمایت از زنان و کودکان در برابر هرگونه تعرض نسبت به حقوق آنان توسط اعضای خانواده و ناهنجارهای رفتاری

سیاستهای اجرایی:
- آموزش های لازم به دختران و پسران در زمینه انتخاب همسر با در نظر گرفتن سلامت دینی، فکری، جسمی و روانی یکدیگر به منظور پیشگیری از بروز آسیب های اجتماعی در زندگی؛
- بررسی علل افزایش ناهنجاری های فرهنگی و اخلاقی در بین اعضای خانواده و ارائه راهکارهای مناسب جهت رفع آن؛
- آموزش اعضای خانواده در جهت حل منطقی مشکلات خود قبل از مراجعه به سازمانها و مراجع قانونی؛
- تدوین قوانین حمایتی و گسترش پوشش کامل بیمه های اجتماعی و اقتصادی برای مردان بیکار، زنان بیوه، سالخورده، سرپرست خانوار و کودکان بی سرپرست و زنان خانه دار؛
- تامین نیازهای مادی و معنوی خانواده های بی بضاعت و بی سرپرست به ویژه زنان سرپرست خانوار؛
- مقابله با بزه کاران اجتماعی، باندهای فساد و فحشاء و متعرضان به نوامیس مردم و مروجین فرهنگ ابتذال با هدف تامین امنیت و حفظ کیان خانواده ها؛
با تصویب طرح: اهداف و اصول تشکیل خانواده و سیاستهای تحکیم و تعالی آن در جلسه 564 مورخ 7/4/84 شورای عالی انقلاب فرهنگی کلیه دستگاه ها و سازمانهای اجرایی ذیربط موظف خواهند بود در حدود وظایف خود نسبت به تهیه آیین نامه ها، دستورالعمل ها و برنامه های اجرایی لازم مبتنی بر طرح مذکور اقدام نموده و گزارش فعالیتهای انجام شده را سالیانه به هیات نظارت و بازرسی شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه نمایند

رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی

دریافت فایل پی‌دی‌اف