تاریخ نظریه: 1405/05/24
شماره نظریه: 7/1405/144
شماره پرونده: 1405-3/1-144ح
استعلام:
محکومیت محکومعلیه با پذیرش اعسار به کیفیت تقسیط در واحد اجرای احکام مدنی در حال اجراست اگر محکومعلیه در پرداخت اقساط سررسید شده کوتاهی نماید آیا اجرای احکام مدنی به طور خودکار هر قسط عقب افتاده را به همراه خسارت تاخیر تادیه آن وصول خواهد کرد یا خسارت تاخیر تادیه اقساط عقب افتاده محاسبه و به تعداد اقساط افزوده خواهد شد؟ آیا تعلق خسارت تاخیر تادیه به اقساط عقب افتاده محاسبه و به تعداد اقساط افزوده خواهد شد؟ آیا تعلق خسارت تاخیر تادیه به اقساط عقب افتاده مستلزم وجود محکومیت محکومعلیه به پرداخت خسارت تاخیر تادیه نسبت به اصل بدهی در اجراییه اولیه است؟ یا اگر خسارت تاخیر تادیه در اجراییه اولیه از محکومیتهای محکومعلیه نباشد اقساط عقب افتاده هم فاقد خسارت تاخیر تادیه خواهد بود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، در موارد مطالبه طلب و نیز خسارت تاخیر تادیه وفق ماده 522 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379، مرجع قضایی در رای خود دو مبلغ را تعیین نمیکند؛ بلکه حکم به پرداخت اصل طلب به همراه خسارت تاخیر تادیه آن که باید طبق ضابطه مندرج در این ماده در زمان اجرا محاسبه و وصول شود، صادر میکند؛ بنابراین، در فرضی که محکومعلیه بخشی از محکومبه را پرداخت کرده است، مکلف به پرداخت باقیمانده محکومبه بر اساس شاخص تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی خواهد بود؛ یعنی خسارت تاخیر تادیه موضوع ماده 522 یادشده که به منظور جبران کاهش ارزش پول مقرر شده است، به آن بخش از محکومبه که پرداخت نشده است، نیز تعلق میگیرد و این فرض منصرف از مبحث خسارت مرکب است. بنا به مراتب پیشگفته، در فرض سوال با لحاظ اصل محکومبه و خسارت تاخیر تادیه در زمان هر یک از پرداختها و بر مبنای مبلغ پرداختی در هر مرحله، کسری از اصل محکومبه و خسارت متعلقه، محاسبه و از میزان محکومبه کسر میشود.
ثانیاً، در فرض معوق شدن اقساط و پرداخت مبالغی از سوی محکومعلیه، از محل مبالغ پرداختی ابتدا پیشقسط و اقساط معوق گذشته به ترتیب محاسبه میشود و باقیمانده در ذمه محکومعلیه باقی میماند و مطابق رای وحدت رویه شماره 824 مورخ 1401/6/1 هیات عمومی دیوان عالی کشور، در فرض تاخیر در پرداخت پیشپرداخت و یا هر یک از اقساط محکومبه، خسارت تاخیر تادیه محاسبه میشود.
ثالثاً، در فرضی که خسارت تاخیر تادیه جزء محکومبه نبوده و در اجراییه ذکر نشده باشد، نظر به اینکه اساساً اجرای احکام مکلف به اجرای مفاد اجراییه است، لذا تکلیفی به محاسبه و وصول خسارت تاخیر تادیه اقساط معوق در پرونده اجرایی راجع به اصل محکومبه ندارد؛ بلکه وصول و محاسبه خسارت تاخیر تادیه مستلزم اقامه دعوا و صدور حکم و اجراییه جداگانه است.