برنامه بهینه سازی پایش، حفظ، بهره برداری و مدیریت جنگل های کشور

هیات وزیران در جلسه مورخ 1392/9/27 بنا به پیشنهاد شماره 32850 /020 مورخ 1391/10/21 وزارت جهاد کشاورزی و به استناد تبصره ماده (148) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران - مصوب 1389- برنامه بهینه‌سازی پایش، حفظ، بهره‌برداری و مدیریت جنگل‌های کشور را به شرح زیر تصویب نمود:

ماده 1- در این تصویب‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند:
الف - بهره‌برداری از جنگل: استفاده از ظرفیتهای قابل تحمل اکولوژیکی و اقتصادی در چارچوب مدیریت پایدار جنگل‌ها.
ب - پارک جنگلی: مجموعه جنگلی طبیعی یا دست کاشت با محدوده معین که به‌دلیل موقعیت مکانی مناسب و قابلیت‌های طبیعی و جذابیت‌ها برای تامین هدف‌های تفریحی، گردشگری، تفرجی، زیست محیطی و حفاظتی، مدیریت و استفاده می‌شود و به‌سه دسته پارک جنگلی طبیعی، طبیعت و دست کاشت تقسیم می‌گردد.
ج - جنگل حفاظتی: جنگلی که به علت شرایط خاص رویشگاه از قبیل شیب، حساسیت خاک به فرسایش، استعداد زمین به لغزش و رانش، خطر نابودی ذخایر جنگلی و بوم ساخت‌های (اکوسیستم) جنگل، حفظ منظر، زمین آبی و نظایر آن تحت مدیریت خاص قرار می‌گیرد.
د- محصولات غیرچوبی: محصولاتی از قبیل ریشه، برگ، صمغ، مان، گال و پوست‌گونه‌های جنگلی.
ه- - برنامه ملی جنگلی: برنامه‌ای شامل محورهای کلی طرح‌های مدیریت منابع جنگلی و ارتباط آن با سایر فعالیتها در سطح ملی و منطقه‌ای به منظور اعمال مدیریت پایدار جنگل.
و- طرح مدیریت منابع جنگلی: سند مدونی از مجموعه فعالیتهای اجرایی مرتبط با هم که براساس شاخصها و نشانگرهای مدیریت پایدار جنگل برحسب زمان و مکان برای محدود‌ه‌ای از جنگل تهیه می‌گردد.

ماده 2- وزارت جهاد کشاورزی موظف است بهره‌برداری از جنگل‌های کشور را در چارچوب طرح مدیریت منابع جنگلی براساس شاخص‌ها و نشانگرهای مدیریت پایدار جنگل به شرح پیوست که تایید شده به مهر «دفتر هیات دولت» است، ساماندهی نماید.

تبصره 1- وزارت جهاد کشاورزی موظف است با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و وزارت صنعت، معدن و تجارت، بسته‌های اجرایی حصول شاخص‌ها و نشانگرهای موضوع این ماده را ظرف یک سال تهیه و اجرا نماید.

تبصره 2- بهره‌برداری از جنگلهایی که تحت پوشش طرحهای مدیریت منابع جنگلی نیستند تا زمانی که برای آنها طرح مدیریت منابع جنگلی تهیه و اجرا نشده است، تابع قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1346- و اصلاحات بعدی آن می‌باشد.

ماده 3- بهره‌برداری از محصولات غیرچوبی صرفاً براساس تبصره (7) الحاقی به ماده (3) قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع - مصوب 1376- مجاز می‌باشد.

ماده 4- وزارت جهاد کشاورزی موظف است برنامه ملی جنگلهای کشور را متناسب با شرایط رویشی مناطق پنجگانه (هیرکانی، ارسبارانی، زاگرسی، ایران تورانی و خلیج‌فارس و عمانی) با تاکید بر اصل حفاظت و توسعه پایدار ظرف یک سال تهیه و به هی ات ‌وزیران ارایه نماید.

ماده 5 - سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری موظف است با همکاری سازمان‌های جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور و حفاظت محیط‌زیست نسبت به‌تعیین و ثبت یک منطقه در هر یک از مناطق رویشی پنجگانه جنگلهای کشور به عنوان میراث طبیعی ملی و جهانی در چارچوب قوانین مربوط مبادرت نماید.

تبصره - سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری موظف است منابع مورد نیاز برای اجرای این ماده را از محل بودجه عمومی، ردیف‌های درآمد - هزینه و سایر منابع در اختیار تامین نماید.

ماده 6 - سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور موظف است اجرای طرح‌های جنگلداری در شمال کشور را به نحوی برنامه‌ریزی و مدیریت نماید که چوب حاصل از بهره‌برداری جنگل، صرفاً از درختان آسیب دیده (شکسته، افتاده، ریشه‌کن، آفت‌زده) وعملیات پرورشی تامین گردد.

ماده 7- به منظور کاهش فشار جنگل‌نشینان و روستاهای حاشیه جنگل بر منابع جنگلی و جایگزینی سوختهای فسیلی به جای چوب و هیزم، وزارت نفت موظف است با همکاری سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور به نحوی برنامه‌ریزی نماید که واحدهای توزیع نفت و گاز مایع به منظور دسترسی آسانتر ساکنان روستاهای بالای بیست خانوار به سوختهای فسیلی در مکانهای مناسب مستقر شوند.

ماده 8 - وزارت جهاد کشاورزی موظف است نقشه جنگلهای کشور را مبتنی بر استانداردهای حدنگاری (کاداستر) تهیه و با همکاری سازمان ثبت اسناد و املاک کشور نسبت به اخذ سند مالکیت آن با احداث خط تنسیق و تعیین مرز حایل انفال و مستثنیات اشخاص اقدام نموده و همزمان با همکاری وزارتخانه‌های راه و شهرسازی و کشور با ایجاد سامانه مناسب نسبت به کنترل مساحت جنگلها و پیشگیری از تخلفات مربوط اقدام نماید.

ماده 9- وزارت جهاد کشاورزی موظف است منابع مورد نیاز برای اجرای این تصویب‌نامه را از محل بودجه عمومی، ردیف‌های درآمد - هزینه و سایر منابع در اختیار تامین نماید.

ماده 10- وزارت جهادکشاورزی به عنوان مسئول نظارت بر حسن اجرای این تصویب‌نامه موظف است گزارش روند اجرای آن را به صورت سالانه به هیات وزیران ارایه نماید.

معاون اول رئیس جمهور - اسحاق جهانگیری

پیوست
شاخصها و نشانگرهای مدیریت پایدار جنگل

شاخص 1- وسعت (مساحت جنگلها)
1-1- مساحت و درصد منابع و اکوسیستم‌های جنگلی و سایر اراضی جنگلی نسبت به مساحت کشور و تغییرات مساحت آنها در یک بازه زمانی (سال مبنا 1389) با تعیین مرز جنگل.
1-2- مساحت و درصدی از جنگل‌ها که تحت تاثیر عوامل ذیل می‌باشند:
آتش‌سوزی؛ آفات و امراض؛ خشکسالی؛ طوفان؛ دخالت‌های انسانی.
1-3- مساحت و درصد مناطق رویشی پنجگانه (هیرکانی - ارسبارانی - زاگرسی - ایران تورانی - خلیج‌فارس و عمانی) نسبت به مساحت کشور.
1-3-1- سطح جنگلها با تراکم بالای 5 درصد تاج پوشش (مبنای محاسبه تراکم در جنگلهای هیرکانی تاج پوشش بالای 10 درصد می‌باشد).
1-3-.2- مساحت اراضی جنگلی (1 تا 5 درصد تاج پوشش).
1-3-3- مساحت احیاء و بازسازی جنگلها.
1-3-4- مساحت توسعه جنگل.
1-3-5 - مساحت درختکاری.
1-3-6 - مساحت پارکهای جنگلی دست کاشت.
1-3-7- مساحت زراعت چوب.
1-3-8 - سطح طرحهای جنگلداری.
1-3-9- سطح پارکهای جنگلی طبیعی.
1-3-10- سطح ذخیره‌گاه‌های جنگلی.
1-3-10-1- مساحت و درصد جنگل اختصاص یافته به حفاظت از حوزه‌های آبخیز.
1-3-11- سطح پارکهای جنگلی دریایی (مانگروها).
1-3-12- سطح مناطق چهارگانه جنگلی، مناطق شکار ممنوع و زیست‌بومهای حساس.
1-3-13- سطح ذخیره‌گاه‌های زیست کره.
1-3-14- سطح بیشه‌زارها.
1-3-15- سطح جنگلهای بکر.
1-3-15-1- مساحت قطعات شاهد در طرحهای مدیریت منابع جنگلی.
1-3-16- سطح جنگلهای حفاظتی.
1-3-17- سطح ذخیره‌گاه‌های ژنتیکی.
1-3- 18- سطح جنگلهای ثبت میراث طبیعی.
1-4- متوسط سرانه جنگل.
1-5 - متوسط سرانه پارک جنگلی.

شاخص 2- نقش اقتصادی - اجتماعی و فرهنگی جنگل‌ها:
2-1‌- ارزش و میزان سرمایه‌گذاری در بخش جنگل.
2-1-1- بخش تحقیقات، توسعه، آموزش و ترویج.
2-2- ارزش و میزان سرمایه‌گذاری در صنایع وابسته به تولیدات جنگل.
2-3- تراز تجاری محصولات جنگل.
2-3-1- ارزش تولید، مصرف، واردات و صادرات تولیدات غیرچوبی و چوبی.
2-4- ارزش اقتصادی محصولات و خدمات جنگل‌ها.
2-5 - سهم بخش جنگل در تولید ناخالص ملی (GNP) یا تولید ناخالص داخلی (GDP).
2-5 -1- سهم تولیدات چوبی، غیرچوبی، خدمات جنگل.
2-6 - سهم و نقش بخش جنگل در توسعه امنیت غذایی.
2-7- سهم و نقش بخش جنگل در ایجاد اشتغال.
2-8 - میزان رفاه جوامع وابسته به جنگل و سهم جنگل در آن.
2-9- نرخ مشارکت سازمانهای دولتی و غیردولتی، رسانه‌های ارتباط جمعی در حفاظت و مدیریت جنگل.
2-10- میزان و سهم مشارکت جوامع محلی به ویژه زنان و جوانان در حفاظت و توسعه جنگل.
2-11- ارتقای نقش ساختارهای اجتماعی جوامع محلی و نظام‌های عرفی در مدیریت جنگل.
2-12- جمعیت جوامع محلی وابسته به جنگل (نرخ رشد، نرخ مهاجرت، تراکم جمعیت).
2-13- سهم جنگل در فرهنگ عامه (دانش بومی، باورهای محلی) و آموزش عمومی با تاکید بر ارزشهای اسلامی.
2-14- متوسط سرانه نیاز چوب.
2- 15- افزایش بهره‌وری نظامهای بهره‌برداری از جنگل.
2-16- درصد مصرف انرژی از منابع تجدیدشونده جنگل نسبت به مصرف کل انرژی.

شاخص 3- حفاظت از تنوع زیستی در جنگلها
3-1- تنوع اکوسیستم.
3-2- تنوع گونه.
3-3- تنوع ژنتیکی.
3-4- تنوع تیپ‌های جنگلی.
3-5 - وسعت توده‌های آمیخته.
3-6 - موجودی حجمی خشکه‌دارها.

شاخص 4- ظرفیت تولیدی جنگل
4-1- میزان رویه زمینی جنگل.
4-2- میزان رویش.
4-3- میزان برداشت چوب.
4-3-1- نسبت حجم برداشت چوب به امکان برداشت پایدار.
4-4- میزان تولید محصولات غیرچوبی.
4-5 - میزان برداشت محصولات غیرچوبی.
4-6 - میزان خدمات اکوتوریسم (تفرجگاه‌ها، پارک‌ها و. ..).
4-7- ارزش خدمات ثانویه (پرورش ماهی، زنبورداری، تولید قارچ و. ..).
4-8 - متوسط سرانه مصرف چوب.
4-9- میزان تراکم جاده‌های جنگلی در هکتار.
4-10- خسارت ناشی از چرای دام در تجدید حیات.

شاخص 5 - نقش و کارکردهای جنگل در چرخه جهانی اکولوژیک
5 -1- میزان زیست جرم و ترسیب کربن در جنگل‌های طبیعی و دست کاشت و درختکاریها.
5 -2- نقش جنگلها در کاهش و کنترل تغییرات اقلیمی.
5 -3- نقش جنگلهای لبه (جنگلهای حاشیه‌ای) در بهبود فرآیندهای اکولوژیک.
5 -4- نقش ژئوپلتیک جنگل‌های مرزی در ایجاد امنیت کشورهای همسایه.

شاخص6 - نقش جنگل‌ها در حفاظت از آب و خاک و ارزشهای زیست محیطی
6 -1- نقش جنگلها در کاهش و کنترل فرسایش، افزایش حاصلخیزی و حفاظت خاک.
6 -2- نقش جنگلها در کمیت و کیفیت منابع آب.
6 -3- نقش جنگل‌ها در ارتقای امنیت زیستی.
6 -4- نرخ رسوب، حاصلخیزی (ملی، مناطق رویشی، حوزه آبخیز).
6 - 5 - کاهش آلودگی هوا و ریزگردها.
6 -6 - مقدار خاک شسته شده.
6 -7- تعداد آبکندها و آبراهه‌ها.
6 - 8 - سطح و درصد اراضی جنگلی با تخریب شدید خاک.
6 -9- سطح دامنه‌های فرسایش یافته که توسط جنگل‌کاری یا بوته‌کاری احیاء می‌شود.

شاخص 7- قوانین و ساختار سازمانی
7-1- به روزآوری و کارآمدی سیاست ملی، قوانین و مقررات بخش جنگل.
7-2- کارآمدی ساختار سازمانی و منابع مالی و همکاری‌های بین بخشی.
7-3- اتخاذ تدابیر لازم جهت جلب مشارکت مردمی، اثربخشی ظرفیتها و دستاوردهای تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی و به کارگیری تخصص، فناوری‌های نوین، دانش روز و دانش بومی.
7-4- ایجاد هویت حقوقی مستقل برای دبیرخانه کشورهای پوشش کم‌جنگل (LFCC).
7-5 - استفاده از ظرفیت کنوانسیون‌ها و طرح‌ها و پروژه‌های بین‌المللی.

دریافت فایل پی‌دی‌اف