تاریخ نظریه: 1402/12/27
شماره نظریه: 7/1402/19
شماره پرونده: 1402-68-19ع
استعلام:
برخی ادارات و دستگاههای اجرایی برخورداری مزایایی مانند دفترچه بیمه خدمات درمانی و حق اولاد برای مادرانی که وفق رای دادگاه و در نتیجه طلاق، حضانت فرزند یا فرزندان خود را بر عهده دارند را منوط به قید کفالت در حکم صادره میدانند؛ در حالی که حکم حضانت، موجب پرداخت هزینههای فرزند یا فرزندان توسط مادر است. با توجه به مراتب پیشگفته، آیا به صرف صدور حکم مبنی بر حضانت فرزند توسط مادر، میتوان فرزند را از مزایای فوقالذکر برخوردار دانست؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، عهدهداری حضانت به معنی داشتن سلطه و اختیار تصمیمگیری در خصوص تربیت روحی و جسمی کودک است؛ لذا هر آنچه اسباب اعمال این سلطه و اختیارات است و با آن ملازمه دارد، باید در اختیار حاضن قرارگیرد.
ثانیاً، با عنایت به بند 2 ماده 111 و ذیل بند 4 ماده 68 قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386 با اصلاحات بعدی و قانون تفسیر بند 4 ماده 68 یادشده مصوب 1390 مبنی بر اینکه کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفهبگیر مشمول قانون یادشده که دارای همسر نبوده و یا همسر آنان معلول و یا از کار افتاده کلی است و یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان هستند، از مزایای کمک هزینه عائلهمندی و اولاد برخوردار میشوند. شایسته ذکر است مشروح مذاکرات جلسه علنی مجلس شورای اسلامی در خصوص شمول قانون مذکور نسبت به زنانی که ازدواج نکردهاند یا ازدواج کردهاند و از همسر خود جدا شدهاند و نیز دادنامه شماره 820 مورخ 1391/11/9 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، موید این دیدگاه است.
ثالثاً، در مورد مشمولین قانون استخدام کشوری مصوب 1345 با اصلاحات بعدی و قانون نظام هماهنگ پرداخت مصوب 1370، وفق تبصره یک ماده 9 قانون اخیرالذکر رفتار میشود و کمک هزینه عائلهمندی به مستخدمان زن شاغل و بازنشستهای تعلق میگیرد که به تنهایی متکفل مخارج فرزندان خود هستند. این افراد در صورت ازدواج مجدد و برعهده داشتن حضانت فرزندان و نفقه آنها به حکم دادگاه، از کمک هزینههای موضوع این تبصره برخوردار میشوند.
رابعاً، از آنجایی که نفقه کودک بر عهده پدر میباشد و تامین نفقه ارتباطی با حضانت ندارد، در فرض سوال مادری که حاضن است، به صرف حضانت از کمک هزینه عائلهمندی و اولاد بهرهمند نمیشود؛ مگر آنکه در اجرای مقررات پیشگفته به تنهایی متکفل مخارج فرزند خود باشد و یا آنکه در اجرای ماده 1199 قانون مدنی پدر و یا اجداد پدری در بین نباشند و یا قدرت بر انفاق نداشته باشند.
بنا به مراتب پیشگفته، چنانچه مادر مشمول هر یک از بندهای فوقالذکر باشد، کمک هزینه عائلهمندی و اولاد وفق مواد یادشده پرداخت میشود و دستگاه اجرایی ذیربط نمیتواند از پرداخت این کمک هزینه استنکاف کند؛ در هر صورت رسیدگی به دعوای احراز متکفل مخارج فرزندان بودن موضوع مواد قانونی یادشده فاقد منع قانونی است.