صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1397/12/09
برگزار شده توسط: استان چهار محال و بختیاری/ شهر بن
موضوع
بررسی اعتبار امر مختومه بر دفاع خوانده یا مشتکی عنه
پرسش
آیا دفاع خوانده یا مشتکی عنه، اعتبار امر مختومه دارد؟
نظر هیئت عالی
اعتبار امر مختومه ناظر بر منطوق یا نتیجه رای میباشد و اسباب موجهه منتهی به صدور رای فاقد اعتبار امر مختوم است، هر چند ممکن است نتیجه و اسباب موجهه رای موثر در دعوای بعدی باشد.
نظر اکثریت
اعتبار امر مختومه به این معنی است که یک مرتبه دادگاه به ادعای طرفین رسیدگی و حکم مقتضی را صادر کرده باشد در صورتی که خوانده دفاعی را در دادرسی ارائه و دادگاه به آن رسیدگی کند سه صورت ممکن است محقق شود
صورت نخست: دفاع مردود اعلام و حکم به محکومیت خوانده اعلام شود.
صورت دوم: دفاع مورد قبول و حکم بر بی حقی خواهان صادر شود
صورت سوم: دفاع مردود یا قبول و لیکن در خصوص دعوا قرار ثانی همچون عدم استماع یا رد دعوی صادر شود.
در خصوص صورت یک و دو چون به این ادعا رسیدگی شده است موضوع اعتبار امر مختومه دارد، چرا که اولاً دعوایی مطرح و دادگاه در آن خصوص رسیدگی و تصمیم مقتضی را صادر نموده است لذا موضوع خاتمه یافته است ثانیاً اگر این امر را نپذیریم صدور آراء متهافت را فراهم کرده ایم برای مثال در دعوای الزام به تنظیم اسناد رسمی اگر خوانده دفاع بطلان یا فسخ را ارائه دهد و دادگاه پس از رسیدگی به آن دفاع ایشان را مردود و قرارداد را صحیح اعلام و سپس حکم بر الزام به تنظیم صادر کند اگر اعتبار امر مختومه را نپذیریم خوانده مجدداً میتواند دادخواست اعلام بطلان دهد و در صورتی که حکم به نفع ایشان صادر شود دو رای متهافت صادر که جهات اعاده دادرسی نسبت به آراء نیز وجود ندارد ثالثاً در دفاع جعل قانون اعتبار امر مختومه را پذیرفته است، رابعاً در این خصوص رای شماره 1995 مورخه 97/10/28 دیوان عالی کشور وجود دارد که دفاع خوانده را دارای اعتبار امر مختومه شناخته است خامساً رای دادگاه اماره است لذا اگر قائل به پذیرش دعوا باشد نمی تواند به استناد رای قبلی حکم بر بی حقی صادر کنید.....و در خصوص فقره سوم چون حکم صادر نشده است و ورود به ماهیت نشده است به نظر میرسد که دفاع خوانده اعتبار امر مختومه ندارد.
نظر ابرازی
هر چند در این خصوص دادگاه به عنوان مقدمه (اسباب موجهه حکم) رسیدگی کرده است ولی با عنایت به اینکه اصل رسیدگی به دعاوی و صدور حکم مقتضی است و در این خصوص مقرراتی مبنی بر رد دعوی وجود ندارد و مورد از شمول بند 6 ماده 84 خارج است، امکان رد دعوی وجود ندارد ولی با عنایت به اینکه فرض قانونی بر صحت رای قبلی است و رای دادگاه نباید با آراء قطعی قبلی تعارض داشته باشد دادگاه رای قبلی را به عنوان دلیل مسلم مبنای رای خود قرار می دهد و بر مبنای آن مبادرت به صدور حکم بر بحقی مینماید.
از آنجایی که اعتبار امر قضاوت شده مختص آراء است لذا طرح این سوال به این شکل دارای اشکال است. لیکن چنانچه منظور از سوال این باشد که آیا تصمیمی که در خصوص دفاع خوانده اتخاذ میگردد اعتبار امر قضاوت شده دارد یا خیر؟ باید این گونه پاسخ داد: شمول قاعده امر قضاوت شده در خصوص قسمت های مختلف رای، حکمی جداگانه دارد. توضیح اینکه احکام قضایی علی القائده از 3 بخش مقدمه، اسباب موجهه و منطوق تشکیل شده است. مقدمه شناسنامه ی حکم، اسباب موجهه اسباب و حکم و موضوعی حکم و منطق همان نتیجه ی آمره ای است که فصل کننده اختلاف طرفین است. در این که منطوق حکم از اعتبار امر قضاوت شده برخوردار است شکی نیست. ولیکن در خصوص اسباب موجهه اتفاق نظر وجود ندارد و منطوق اسباب موجهه نزدیک یا بسیار نزدیک به منطوق را دارای این اعتبار می دانند. به نظر میرسد در حقوق ایران فقط؛ حکم دارای اعتبار مزبور است چرا که اولاً بر خلاف حقوق فرانسه که مبنای این قاعده اماره ی قانونی و مطلق حقیقت است در ایران مبنای قاعده ی زوال حق مدعی حق در مراجعه به دادگاه است. بنابر این آنچه که خواهان به عنوان موضوع اختلاف مطرح نموده است دارای اعتبار امر قضاوت شده است و غیر از آن چنین اعتباری ندارد. ثانیاً همیشه دفاعیات خوانده در حقوق نیازمند دلیل است و در موضوع شک باید به اصل مراجعه نمود ثالثاً حق اقامه ی دعوا حقی است که سقوط آن مانند دیگر حقوق نیازمند دلیل است و در موضوع شک باید به قدر متیقن حکم نمود.