الف - تشکیلات
ماده1 - انجام امور مربوط به اجرای ماده 187 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به حوزه معاونت قضایی قوه قضائیه محول میگردد که طبق مقررات این آیین نامه اقدام نماید.
ماده2 (اصلاحی 1380/11/08)- به منظور بررسی صلاحیت کسانی که متقاضی تاسیس موسسه مشاوره حقوقی و یا کارشناسی میباشند هیاتی مرکب از معاون قضایی رئیس قوه قضائیه، معاون آموزش، مدیرکل گزینش و استخدام قوه قضائیه به علاوه چهارتن از اساتید دانشگاه یا قضات عالی رتبه با تعیین رئیس قوه قضائیه تشکیل میگردد. ریاست هیات با معاون قضایی میباشد. جلسات هیات حداقل با حضور 5 عضو رسمیت داشته و رای اکثریت معتبر خواهد بود. تصمیمات هیات اداری بوده و با رای اکثریتی که رئیس هیات با آن موافق باشد قابل عدول خواهد بود. وظایف هیات مذکور به شرح ذیل است:
الف - تعیین تعداد مشاور حقوقی یا کارشناس مورد نیاز در هر سال،
ب - بررسی و تعیین صلاحیت متقاضیان،
ج - نظارت و پیگیری بر حسن اجرای مقررات این آیین نامه،
د - نظارت و پیگیری نسبت به عملکرد مشاورین حقوقی و کارشناسان موضوع این آیین نامه،
ه- - پیگیری و رسیدگی به تخلفات مشاورین و کارشناسان موضوع این آیین نامه راساً یا حسب درخواست شاکی خصوصی،
و - تعیین تکلیف برای سایرموارد ضروری که در این آیین نامه مسکوت است با توجه به روح این آیین نامه و قوانین و مقررات موجود.
ب - شرایط متقاضیان
ماده3 - متقاضیان اخذ مجوز تاسیس موسسه مشاوره حقوقی یا کارشناسی باید دارای شرایط ذیل باشند:
الف - تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران،
ب - داشتن حداقل 25 سال تمام سن،
ج - داشتن دانشنامه معتبر کارشناسی از دانشکده های معتبر داخلی یا خارجی (در حالت اخیر، به شرط ارزشیابی رسمی) در رشته حقوق برای متقاضیان مشاوره حقوقی و در رشته مورد تقاضا برای متقاضیان کارشناسی،
د - انجام خدمت وظیفه عمومی یا معافیت دائم برای آقایان،
ه- - عدم سوء پیشینه کیفری و عدم محرومیت از حقوق اجتماعی،
و - عدم اعتیاد به مواد مخدر به تایید سازمان پزشکی قانونی،
ز - عدم اشتغال اعم از رسمی، قراردادی، پیمانی در وزارتخانه ها، سازمانها، ادارات و شرکتهای دولتی، نهاد های انقلابی، شهرداریها و موسسات مامور به خدمات عمومی و عدم اشتغال به سردفتری یا دفتریاری در زمان صدور مجوز،
ح - نداشتن سوء شهرت،
ط - داشتن وثاقت و تعهد به اصل نظام و قانون اساسی،
ی - عدم محکومیت به انفصال دائم از خدمات قضایی یا وکالت دادگستری و یا سلب صلاحیت برای متقاضیان شغل مشاوره حقوقی و عدم محکومیت به انفصال دائم از شغل کارشناسی برای متقاضیان کارشناسی.
تبصره - مشاغل آموزشی یا پژوهشی در دانشگاهها از مقررات بند (ز) مستثنی است.
ج - مدارک و نحوه درخواست
ماده4 - در مهر ماه هر سال صورت نقاطی که احتیاج به مشاور حقوقی یا کارشناس رسمی دارد با تعیین تعداد مورد نیاز برای هر محل در روزنامه های کثیرالانتشار آگهی میگردد. متقاضیان باید ظرف مدت مقرر در آگهی درخواست خود را با درج مراتب ذیل در آن به معاونت قضایی قوه قضائیه تسلیم یا ارسال نمایند:
الف - مشخصات کامل طبق شناسنامه و میزان تحصیلات متقاضی،
ب - محل اقامت و نشانی پستی،
ج - سوابق شغلی قبل از درخواست،
د - تعیین محل مورد درخواست برای تاسیس موسسه مشاوره حقوقی یا کارشناسی.
ماده5 - درخواست متقاضیان باید دارای پیوستهای ذیل باشد:
الف - یک برگ تصویر مصدق از کلیه صفحات شناسنامه،
ب - شش قطعه عکس 4×3،
ج - گواهی های مذکور در ماده 3،
د - گواهی وثاقت به امضای کسی که فرد مورد نظر را برای مشاوره حقوقی یا کارشناسی مناسب معرفی کند،
ه- - گواهی سوابق اشتغال بهمراه مستندات مربوطه در صورت داشتن سابقه اشتغال.
د - نحوه رسیدگی، انتخاب و آموزش
ماده6 - درخواست متقاضیان به ترتیب وصول در معاونت قضایی ثبت و برای هر متقاضی پرونده جداگانه ای تشکیل میشود. معاونت مذکور، سوابق متقاضی را از مراجع اطلاعاتی و قضایی محل اقامت و اشتغال و از موسسه آموزش عالی مربوطه استعلام و درباره صلاحیت وی به نحو مقتضی تحقیق و نتیجه را در پرونده منعکس و به هیات موضوع ماده 2 این آیین نامه تسلیم می نماید.
ماده7 - معاون قضایی یا هیات مذکور در ماده 2 میتواند انجام اقداماتی در رابطه با بررسی صلاحیت متقاضیان را از هسته های گزینش قوه قضائیه در استانها درخواست نماید. هسته گزینش مربوطه مکلف است نتیجه بررسی را ظرف مهلت مقرر به هیات اعلام نماید.
ماده8 - از کلیه داوطلبان واجد شرایط به ترتیب مقرر در مواد آتی امتحان کتبی به عمل خواهد آمد. زمان و مکان برگزاری امتحان از طریق روزنامه های کثیرالانتشار اعلام میگردد.
تبصره - اعضای هیات علمی رسمی دانشکده های حقوق به شرط داشتن مدرک دکتری تایید شده و حداقل سه سال سابقه تدریس در دروس حقوقی از شرکت در این آزمون معاف میباشند.
ماده9 - مواد امتحانی برای داوطلبان مشاوره حقوقی عبارتند از:
متون فقه در حد تحریرالوسیله، قانون آیین دادرسی کیفری و مدنی، قانون مدنی و امور حسبی، قانون تجارت، قانون مجازات اسلامی و قانون ثبت اسناد و املاک.
ماده10 - مواد امتحانی برای داوطلبان کارشناسی رسمی عبارتند از:
الف - دروس تخصصی و فقهی مربوط به رشته مورد تقاضا.
ب - قوانین و مقررات مربوط به کارشناسی.
ماده11 - از پذیرفته شدگان در امتحان کتبی توسط هیات یا اشخاصی که هیات تعیین می کند مصاحبه شفاهی به عمل میآید.
ماده12 - چگونگی و نحوه انجام امتحان و امور مربوط به آن، از جمله انجام مصاحبه پس از قبولی در آزمون کتبی، را هیات موضوع ماده 2 این آیین نامه مشخص می کند.
ماده13 - هیات اسامی داوطلبانی را که صلاحیت آنان محرز تشخیص داده شده است جهت دستور صدور پروانه به اطلاع رئیس قوه قضائیه خواهد رسانید.
ماده14 - پروانه مشاورین و کارشناسان رسمی موضوع این آیین نامه به امضای کسی که از طرف رئیس قوه قضائیه تعیین میشود خواهد رسید. اعتبار پروانه مذکور دو سال خواهد بود که پس از آن برای مدتهای مشابه قابل تمدید میباشد. در صورت عدم تمدید پروانه، وکالت این افراد در مراجع قضایی پذیرفته نخواهد شد. همچنین ارجاع امر کارشناسی از سوی مراجع قضایی به کارشناسی که پروانه وی تمدید نشده است ممنوع میباشد.
ماده15 - متقاضیان مشاوره حقوقی پس از احرازصلاحیت و پذیرش آنان، به مدت 6 ماه دوره کارآموزی را، مانند کارآموزان قضایی، زیر نظر اداره کل آموزش قوه قضائیه طی می کنند.
تبصره(1) - هر کارآموز دارای کارنامه مخصوصی خواهد بود که از طرف معاونت قضایی یا اداره کل آموزش به او داده میشود. در این کارنامه حسن اخلاق کارآموز و عملکرد دوره کارآموزی وی از سوی اداره کل آموزش ثبت خواهد شد.
تبصره(2) - پذیرفته شدگانی که حداقل 6 ماه سابقه کار قضایی به تایید مراجع مربوط داشته باشند و نیز اعضاء رسمی هیاتهای علمی دانشکده های حقوق داخل کشور که دارای مدرک تحصیلی دکتری در یکی از رشته های حقوقی باشند و حداقل پنج سال از آغاز استخدام رسمی آنها گذشته باشد، از انجام دوره کارآموزی معاف خواهند بود.
ماده16 - پذیرفته شدگان کارشناسی رسمی باید به مدت 6 ماه نزد یکی از کارشناسان رسمی در رشته مربوط که حداقل 5 سال سابقه کارشناسی داشته باشد کارآموزی نمایند. در رشته های جدید کارشناسی، شخص پذیرفته شده از کارآموزی معاف خواهد بود، مگر آن که هیات مذکور در ماده 2 ترتیب دیگری را مقرر نماید.
ماده17 - پذیرفته شده هنگام اخذ پروانه با حضور اکثریت اعضای هیات مذکور در ماده 2 به ترتیب ذیل سوگند یاد نموده و سوگندنامه و صورتجلسه مربوطه را امضا می نماید.
متن سوگندنامه مشاور به شرح ذیل میباشد:
بسم ا... الرحمن الرحیم
در این موقع که میخواهم بشغل (مشاوره حقوقی) نائل شوم به خداوند قادر متعال سوگند یاد می کنم که همیشه قوانین و نظامات را محترم شمرده و جز عدالت و احقاق حق منظوری نداشته و برخلاف شرافت شغلی ام اقدام و اظهاری ننمایم و احترام اشخاص، مقامات قضایی اداری و همکاران و اصحاب دعوی را رعایت نموده و از اعمال نظر شخصی و کینه توزی و انتقام جویی احتراز و در امور و کار هایی که انجام می دهم راستی و درستی را رویه خود قرار داده و مدافع حق باشم و شرافت من وثیقه این سوگند است که یاد کرده و ذیل سوگندنامه را امضا می نمایم.
متن سوگندنامه کارشناس رسمی به شرح ذیل میباشد:
بسم ا... الرحمن الرحیم
به خداوند متعال سوگند یاد می کنم در امور کارشناسی که به من ارجاع میگردد خداوند متعال را حاضر و ناظر دانسته به راستی و درستی عقیده خود را اظهار نمایم و نظریات شخصی را در آن دخالت ندهم و نظر خود را نسبت به موضوع کارشناسی به طور کامل اظهار نمایم و هیچ چیز را مکتوم ندارم و برخلاف واقع چیزی نگویم و ننویسم.
ماده18 - پذیرفته شدگان مشاوره حقوقی منفرداً یا مشترکاً اقدام به تشکیل موسسه می نمایند. دارندگان پروانه مکلف اند حداکثر ظرف مدت 6 ماه طبق مقررات مربوط به ثبت تشکیلات و موسسات غیرتجاری نسبت به ثبت موسسه اقدام نمایند، در غیر این صورت مجوز صادره باطل و بیاعتبار خواهد بود، مگر آن که هیات مذکور در ماده 2 این مدت را حداکثر برای یک بار به مدت 6 ماه دیگر تمدید نماید.
تبصره(1) - ثبت موسسه در اداره ثبت اسناد و املاک شهرستانی انجام میشود که پروانه تاسیس موسسه برای آن محل صادر شده است.
تبصره(2) - ثبت موسسات حقوقی موکول به ارائه پروانه تاسیس از قوه قضائیه برای مدتی که در پروانه تعیین شده است خواهد بود. تمدید ثبت تابع تمدید پروانه میباشد.
تبصره(3) - موسسه مشاوره حقوقی تابع ضوابط و مقررات مربوط به موسسات غیر تجاری خواهد بود.
ماده19 - موسسه مشاوره حقوقی باید در محلی که در پروانه صادره درج شده است دایر شود و نمیتوان عملاً فعالیت آن را در محل دیگری متمرکز نمود. در غیر این صورت پروانه صادره ابطال میگردد مگر اینکه در خصوص تغییر محل قبلاً موافقت هیات مذکور در ماده 2 کسب شده باشد.
تبصره - مفاد این ماده مانع از حضور شخص مشاور حقوقی در محاکم یا سایر مراجع شهر های دیگر به عنوان وکیل نمیباشد.
ماده20 - دارندگان پروانه فقط مجاز به تشکیل یک موسسه میباشند. ایجاد شعب و موسسات فرعی ممنوع و مستوجب تعقیب و تعطیلی موسسه و تمام شعب آن خواهد بود.
ماده21 - وظایف و تکالیف و مسئولیتهای مشاورین حقوقی و کارشناسان موضوع این آیین نامه همان است که در قوانین و مقررات و آیین نامه های مربوط به وکلای دادگستری و کارشناسان رسمی مقرر است.
ماده22 - مشاوران حقوقی موضوع این آیین نامه پس از اخذ پروانه به مدت دو سال مشاور حقوقی پایه 2 محسوب میشوند و تنها حق شرکت درمحاکم کیفری که به جرایم مستوجب تعزیر رسیدگی می کنند و نیز در محاکم حقوقی که به دعاوی با خواسته کمتر از صد میلیون ریال یا خواسته غیرمالی رسیدگی می کنند را دارند. پس از انقضای این مدت و به شرط نداشتن تخلف، پروانه مشاور به پایه (1)ارتقاء می یابد. دارندگان پروانه پایه (1) حق شرکت در کلیه محاکم اعم از حقوقی، کیفری و غیره را دارند.
تبصره(1) - اعمال مفاد این ماده مانع از حق ارائه مشاوره حقوقی از سوی مشاور در کلیه پرونده ها نمیباشد.
تبصره(2) - قبول شدگان در آزمون و مصاحبه مشاوره حقوقی باید قبل از اخذ پروانه متعهد شوند که حسب ارجاع هیات موضوع ماده 2 این آیین نامه ارائه خدمات و مشاوره حقوقی ازسوی آنان به متهمان، شاکیان و اصحاب دعوایی که امکانات مالی لازم را برای استخدام وکیل ندارند با نرخهای کمتر و شرایط سهل خواستار شود.
تبصره(3) - آن دسته از مشاوران حقوقی که دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد به بالا میباشند میتوانند درخواست صدور پروانه تخصصی در رشته ای که در آن رشته مدرک تحصیلی خود را اخذ کرده اند بنمایند. در چنین صورتی حقالوکاله و حقالمشاوره آنها در پرونده های مرتبط با رشته تخصصی آنان 25 درصد بیش از مبالغ مذکور در ماده 23 خواهد بود.
ماده23 - حقالوکاله مشاورین و حقالزحمه کارشناسان حداکثر تا 60 % تعرفه وکلای پایه یک دادگستری و کارشناسان رسمی حسب مورد خواهد بود. میزان حقالمشاوره توسط هیات موضوع ماده 2 همه ساله تعیین خواهد شد.
ماده24 - موارد تخلف مشاورین حقوقی و کارشناسان موضوع این آیین نامه حسب مورد همان است که در مورد وکلا و کارشناسان رسمی دادگستری در سایر قوانین و مقررات مقرر گردیده است. تنبیهات انتظامی این افراد عبارت است از توبیخ کتبی بدون درج در پرونده، توبیخ کتبی با درج در پرونده، عدم تمدید پروانه مشاوره حقوقی یا کارشناسی به طور موقت و لغو یا عدم تمدید پروانه مشاوره حقوقی یا کارشناسی به طور دائم.
تبصره - مرجع اعمال این تنبیهات هیات موضوع ماده 2 آیین نامه خواهد بود.
ماده25 - این آیین نامه در اجرای ماده 187 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1379/1/17، مجلس شورای اسلامی در 25 ماده و 9 تبصره تهیه شده و در تاریخ 1379/12/23، به تصویب رئیس قوه قضائیه رسید.
رئیس قوه قضائیه - سید محمود هاشمی شاهرودی