پیرو ابلاغهای شماره 189 /34 مورخ 18 /2/ 1372 و 283 /34 مورخ 1 /3/ 1372 به پیوست خط مشی های مشروحه ذیل که در جلسات اردیبهشت ماه سال 1372 شورای اقتصاد مورد تائید قرار گرفته است جهت تهیه برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ایفاد میگردد.
1- بخش صنعت و معدن
2- بخش کشاورزی
3-بخش آب
از طرف مسعود روغنی زنجانی
معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه
خط مشی های اساسی بخش صنعت و معدن طی برنامه دوم توسعه
توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- جهت گیری تولید و سرمایه گذاری بخش صنعت و معدن براساس استفاده از مزیتهای نسبی در بازارهای داخلی و خارجی.
2- تعیین تعرفه های مناسب گمرکی جهت حمایت منطقی از تولیدات داخلی و با در نظر گرفتن منابع مصرف کنندگان.
3- اصلاح قوانین ثبتی در جهت حفظ حقوق مربوط به اختراعات و اکتشافات و نوآوریهای صنعتی، مالکیتهای معنوی، علمی و فنی.
4- ایجاد زمینه مناسب جهت رشد سریع بخش معدن و افزایش سهم آن در تولید ناخالص داخلی.
5- توسعه فعالیت بخش معادن در زمینه تامین احتیاجات داخلی و صدور فرآورده های معدنی با تاکید بر کسب حداکثر ارزش افزوده داخلی.
6- اصلاح قوانین، مقررات و دستورالعملهائی که برای امر سرمایه گذاری و مشارکت افراد حقیقی و حقوقی خاص اولویت قائل میشود به نحویکه فرصت مساوی برای تمام افراد حقیقی و حقوقی به منظور استفاده از امکانات فیزیکی، مالی و اطلاعاتی فراهم آید.
7- اصلاح قانون معادن و آییننامه های ذیربط به نحویکه انجام امر اکتشاف، تجهیز، راه اندازی و بهره برداری از معادن توسط بخشهای غیردولتی تسهیل گردد. همچنین معادنی که در اختیار دولت است با سرعت بیشتر به بخش خصوصی واگذار گردد.
8- شناخت پتانسیلهای معدنی کشور و توسعه اکتشافات خصوصاً در زمینه های دارای مزیت نسبی و استراتژیک.
9- افزایش بهره وری در معادن موجود و ارتقاء سطح تکنولوژی و کاهش قیمتهای تمام شده به منظور دست یابی به قیمتهای بین المللی.
10- ایجاد زمینه هائی که علاوه بر شرکت شهرکهای صنعتی، اشخاص حقیقی یا حقوقی غیردولتی نیز بتوانند نسبت به احداث شهرک صنعتی اقدام نمایند. حمایت از ایجاد شهرکها و نواحی صنعتی در روستاها توسط اشخاص حقیقی و حقوقی. محل شهرکها و نواحی صنعتی، ابعاد آن و سایر مقررات مربوط توسط دولت تعیین میشود.
11- انجام اقدامات لازم جهت واگذاری واحدهای صنعتی و تولیدی تحت تملک سازمانها، وزارتخانه ها و نهادهای دولتی و انحلال سازمانها و نهادهائی که ضرورت ادامه کار آنها خاتمه مییابد.
12- هماهنگ نمودن حد نصابهای مالیاتی با فرایند تعدیل اقتصادی، به نحویکه فعالیتهای تولیدی در مقایسه با سایر فعالیتها مورد تشویق قرار گیرد.
13- تاکید بر استمرار سیاست اعمال ضرایب مالیات بر سود شرکتهای صنعتی برحسب مناطق کشور به نحوی که توسعه صنایع در سطح کشور از توازن منطقی برخودار گردد.
14- به منظور نیل به فضای رقابتی سالم در تولید و توزیع، انحصارات موجود در کالاها و خدمات صنعتی و معدنی شکسته شده و تولید و توزیع با شرایط یکسان از طریق مشارکت عوامل مختلف انجام خواهد گرفت.
15- انحلال تدریجی شرکتها و سازمانهای غیرضروری در مناطق کشور در بخش معدن.
16- حمایت از سرمایه گذاری خارجی در کشور بویژه در جهت جذب تکنولوژی پیشرفته و توسعه صادرات صنعتی.
17- سازماندهی لازم به منظور تعمیم استانداردها از طریق تدوین کاربرد و نظارت براستاندارد فعالیتهای تولیدی، واردات و صادرات، بهره گیری از امکانات مراکز پژوهشی، آزمایشگاه های دولتی و غیردولتی و خدمات کارشناسی و بکارگیری مکانیزمهای لازم جهت افزایش آگاهی عمومی از استانداردها.
18- تاکید بر ایجاد و توسعه صنایع تبدیلی کشاورزی، صنایع دستی روستائی به منظور ایجاد اشتغال و افزایش درآمد روستائیان.
خط مشی های اساسی بخش کشاورزی طی برنامه دوم توسعه
اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- استمرار سیاست حمایتی تعیین قیمتهای تضمینی محصولات اساسی کشاورزی و دامی در برنامه دوم بگونه ای که حمایت منطقی از کشاورزان در مقابل محصولات مشابه خارجی فراهم آمده و صرفه اقتصادی در تولید محصولات کشاورزی که دارای مزیت نسبی هستند برای کشاورزان ایجاد گردد.
2- اعمال آثار ناشی از حذف هرگونه سوبسید نهاده های کشاورزی در تعیین قیمت تضمینی محصولات کشاورزی.
3- استفاده از توانمندیها و مزیتهای نسبی مناطق در اتخاذ سیاستهای منطقه ای کشاورزی.
4- مقررات محدود کننده تشکیل شرکتهای صیادی به شکل بخشهای تعاونی و خصوصی در مراحل صید، توزیع و تولید فرآورده های دریائی حذف میشود و نقش دولت عموماً در زمینه های مدیریت ذخایر و مدیریت صید متمرکز خواهد گردید. انحصار صید ماهیان خاویاری و صادرات خاویار طی برنامه دوم ادامه خواهد یافت.
5- تحقیق، آموزش و ترویج از طریق بکارگیری تکنولوژی و روشهای جدید به عنوان یکی از وظائف اصلی دولت در بخش کشاورزی، منابع طبیعی و امور دام تلقی خواهد شد.
6- دخالت دولت در بازار محصولات اساسی کشاورزی و دامی در جهت مدیریت بازار برای حذف نوسانات مشکل آفرین عمدتاً از طریق خرید از بازار داخلی در زمان پائین بودن قیمت محصول و فروش آن در زمان افزایش نابه هنگام قیمت صورت خواهد گرفت به نحویکه منافع تولید کننده و مصرف کننده مد نظر قرار گیرد.
7- دولت انحصار در تامین، توزیع و واردات نهاده ها و محصولات کشاورزی را از بین برده و عاملیت دولت در این امور در حداقل ممکن انجام میگیرد.
8- تکلیف مالکیت زمینهای کشاورزی یکسره شده به نحوی که زارعین صاحب نسق، مالکیت قطعی زمینهای توزیع شده را حائز گردند و هر محدودیتی که در معاملات و اجاره زمینهای کشاورزی موجود است برطرف شده تا از طریق معاملات آزاد، اندازه مزرعه به اندازه اقتصادی نیل کند و واحدهای مسئول این امور به تدریج منحل گردند.
همچنین تغییر کاربری زمینهای کشاورزی در چارچوب اصول مشخص شده از سوی دولت عملی خواهد بود.
9- دولت تسهیلات و آموزش لازم را جهت ترغیب به یکپارچه کردن زمینهای کشاورزی معمول خواهد داشت.
10- بر تعمیم بیمه محصولات اساسی کشاورزی و دامی و شناورهای صیادی با بهره گیری از حمایتهای دولت تاکید خواهد شد.
11- جلوگیری از تخریب بی رویه منابع طبیعی، حفظ و احیاء و بهره برداری مناسب از منابع طبیعی تجدید شونده، مهار کویر و احیاء بیابانها، حفظ آب و خاک، انجام فعالیتهای آبخیزداری و ایجاد پوششهای جنگلی تخریب شده در طول برنامه دوم با اولویت پیگیری میشود.
12- برنامه ریزی و سیاستگذاری در زمینه ایجاد و گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی و واحدهای فنی و خدمت رسانی در بخش کشاورزی به منظور جلب سرمایه گذاری، مشارکت بخش خصوصی و افزایش ارزش افزوده تولیدات کشاورزی و دامی انجام خواهد شد.
13- بر بهره وری سرمایه گذاری انجام شده در مورد اراضی، آب و نهاده های تولید و ترویج یافته های تحقیقاتی و بکارگیری آنها در فعالیتهای اجرایی تاکید خواهد شد.
14- مناطق و منابع آلوده به بیماریهای مشترک انسان و دام به منظور افزایش تولید فرآورده های دامی و جلوگیری از ضایعات و نیز انجام تحقیقات لازم جهت به گزینی دام و طیور بومی کشور به منظور جلوگیری از انهدام ژنیتکی شناسی خواهند شد.
15- گسترش و تقویت سیستمها و نظام اطلاع رسانی در بخش کشاورزی پیگیری خواهد شد.
خط مشی های اساسی بخش آب طی برنامه دوم توسعه
اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- تاکید بر اجرای طرحهای مهار آبهای سطحی با اولویت اجرای طرحهای نیمه تمام، طرحهای مربوط به رودخانه های مرزی و سرشاخه های آنها، آبهای مشترک طرحهای کوچک و طرحهائی که مردم در احداث شبکه های آبیاری و زهکشی زیر دست آنها مشارکت بیشتری دارند.
2- شروع طرحهای جدید بزرگ تامین آب با توجه به اولویت طرحهای نیمه تمام صرفاً پس از تهیه طرح آبخیزداری و مطالعات لازم در بالادست حوزه سد و تهیه طرحهای مربوط به شبکه های آبیاری و زهکشی آن و نحوه توزیع آن در سطح مزارع و نظام بهره برادری و نگهداری آن قابل بررسی خواهد بود.
3- برنامه آبخیزداری حوزه بالادست سدها وهمچنین نظام بهره برداری و نگهداری شبکه های پائین دست در مورد طرحهای در حال بهره برداری بایستی با بهینه سازی شبکه و توجه خاص به استفاده از سیستمهای آبیاری تحت فشار و از طریق برقراری نظام مشخص، اصلاح یا تدوین میشود.
4- به اجرای طرحهای کوچک که ضرورتاً واجد توجیه فنی- اقتصادی باشند اولویت داده خواهد شد در این مورد اولویت با طرحهائی خواهد بود که امکان مشارکت مالی از طرف بهره برداران خصوصی فراهم باشد. همچنین طرحهای کوچک آب به صورت استانی انجام خواهد شد.
5- تصفیه فاضلابها در قطبهای بزرگ صنعتی و جمعیتی و استفاده از آنها در چرخه مصارف آب رعایت خواهد شد.
6- همگام با انجام مطالعات و اجرای طرحهای توسعه و بهره برداری از منابع آب بایستی اثرات زیست محیطی اجرای این طرحها مورد توجه قرار گرفته و مکانیسم های اجرایی لازم به منظور مقابله با آثار منفی اجرای این طرحها بر روی محیط زیست تهیه و تدارک شود.
7- برنامه های اجرایی مورد نیاز در خصوص مهندسی رودخانه ها و کنترل سیلاب با اولویت رودخانه های مرزی تهیه خواهد شد، به نحویکه سازماندهی کلیه رودخانه های مشترک تا پایان برنامه دوم پایان یابد.
8- در مناطق ممنوعه و ممنوعه بحرانی به منظور جبران افت سفره های آب زیر زمینی طرحهای تغذیه مصنوعی، پخش سیلاب و اقدامات مدیریتی نظیر صرفه جوئی در مصارف و غیره مورد توجه قرار گرفته و هزینه های اجرایی این طرحها از مصرف کنندگان آب اخذ خواهد شد. در مناطق محروم و نقاطی که طبق استعداد محلی و با برنامه های مصوب نیاز به تثبیت و استقرار جمعیت است دولت بخشی از هزینه های اینگونه طرحها را به عهده میگیرد.
9- توسعه و پرورش آبزیان به عنوان یک فعالیت اقتصادی در طرحهای توسعه منابع آب لحاظ خواهد شد.
10- تامین بخشی از منابع مالی مورد نیاز اجرای طرحهای شبکه های آبیاری و زهکشی توسط بخش غیردولتی و مصرف کنندگان از طریق روشهائی نظیر موارد زیر صورت خواهد گرفت، به نحویکه با تدوین مکانیزمهای لازم اعتبارات مورد نیاز از طریق اعطای تسهیلات مالی توسط بانک کشاورزی یا سایر موسسات اعتباری جهت سرمایه گذاری در ایجاد شبکه ها در اختیار متقاضیان قرار گیرد.
- از طریق فروش اراضی بلامعارض (دولتی، ملی، منابع طبیعی) که به علت اجرای این طرحها از طرف دولت احیاء میگردد.
- از طریق دریافت بخشی از ارزش افزوده ایجاد شده در اراضی مردم واقع در زیردست سدها (اراضی دایر کم آب و اراضی دیم) ناشی از اجرای سد و شبکه های آبیاری و زهکشی.
11- امر نگهداری و بهره برداری از شبکه های آبیاری و زهکشی موجود و در حال اجرا به کشاورزان و یا شرکتهای بهره برداری و تشکلهای محلی واگذار خواهد شد.
12- به منظور صرفه جوئی در مصرف آب و جلوگیری از تلفات و زهدار شدن اراضی کشاورزی قیمت آب برمبنای تحویل حجمی آب تعیین خواهد شد. این قیمت ها بگونه ای تعیین خواهد گردید که کلیه هزینه های نگهداری و بهره برداری و بهسازی شبکه های آبیاری و زهکشی را تامین و انگیزه توسعه طرحهای مدرن آبیاری و زهکشی را فراهم آورد.
13- به منظور حفاظت منابع آبهای زیر زمینی، کنترل میزان برداشت از چاههای عمیق آب کشاورزی از طریق نصب کنتورهای حجمی یا برقی نمودن آنها انجام خواهد شد.
14- حفاظت کمی و کیفی منابع آب با تغییر در الگوی کشت و آبیاری از طریق مکانیزمهای اقتصادی در مناطق بحرانی، بویژه در مناطقی که اجرای طرحهای جبرانی مقدرو نیست عملی خواهد شد.
15- توسعه و ترویج طرحها و روشهای آبیاری جدید بویژه روشهای آبیاری تحت فشار در جهت استفاده بهینه از منابع آبی کشور و اعمال سیاست افزایش کارآئی هر واحد آب مصرفی در کشاورزی از طریق اعمال روشهای کنترلی و یا تفاوت قیمت آب مصرف شده انجام خواهد شد. دولت ضمن انجام حمایتهای خاص در این مورد تسهیلات لازم جهت ساخت داخلی و واردات، امکانات مورد نیاز توسعه این نوع طرحها را فراهم خواهد ساخت.
16- به منظور کاهش هزینه های ارز بری قطعات پمپ آلات و متعلقات آن و همچنین تقلیل در مصرف سوخت، طرح برقی نمودن چاههای عمیق آب کشاورزی در اولویت خاص قرار خواهد گرفت.
17- به منظور تامین آب جهت مصارف شرب، طرحهای تامین آب از طریق اجرای طرحهای شهری از منابع نزدیک و قابل دسترس، انتقال دوردست با در نظر گرفتن میزان آب برگشتی به سفره های آبی و سیستم دو شبکه ای در مناطق خاص مورد توجه قرار خواهد گرفت.
18- نرخ فروش آب در چارچوب سیاستهای عمومی دولت به صورت منطقه ای در سطح استان و شهر با اعمال تعرفه تصاعدی بگونه ای تعیین میگردد که کلیه هزینه های نگهداری و بهره برداری را پوشش دهد و طبقات کم درآمد و کم مصرف مورد حمایت قرار گیرند. در مناطقی که دولت اعمال نرخ تمام شده را صلاح نمی داند، مابه التفاوت مربوط به صورت سوبسید در اختیار شرکتهای آب و فاضلاب قرار خواهد گرفت.
19- به منظور جلوگیری از پراکندگی و ناهماهنگی وظائف بخش آب و تداخل فعالیتها و ایجاد هماهنگی در امور مربوط به آب موارد زیر رعایت خواهد شد:
- مطالعه، ایجاد و نگهداری طرحهای تامین آب و شبکه های آبیاری و زهکشی اصلی و فرعی و آبخیزداری توسط یک دستگاه اجرایی واحد انجام خواهد شد.
- با توجه به اهمیت بهره برداری بهینه از آب و حداکثر استفاده از سرمایه گذاریهای انجام شده در امر تامین آب و شبکه های آبیاری و زهکشی، طرحهای جدید با استفاده از سیستمهای آبیاری تحت فشار و با آبیگری مستقیم از سد اصلی در صورت امکان پذیری فنی و اقتصادی همراه با ترویج روشهای مدار بسته پرورش آبزیان مورد توجه قرار خواهد گرفت.
20- تحقیق، آموزش و مطالعات پایه منابع آب، تجهیز و تکمیل شبکه های آمار برداری از منابع آب کشور و انجام عملیات اکتشافی لازم با توجه به نیازهای جامعه و بخش آب، واجد اهمیت ویژه ای است و در برنامه دوم بایستی برنامه های عملیاتی آن تدارک دیده شود.