آیین نامه حفاظت و مرمت یادمان های دفاع مقدس

مقدمه
«هر دلی که برای حقیقت احترام قائل است، هر انسانی که برای معنویت، صفا و اخلاص و انسانیت ارزش قائل است، باید این طور مکان ها و خاطره ها را همیشه عزیز بدارد» (پاورقی 1)
یادمان های دفاع مقدس به عنوان بخشی از میراث فرهنگی کشور، زمینه ساز معرفی و درک حماسه و فرهنگ مقاومت، جهاد، ایثار و شهادت برای زائرین راهیان نور می‌باشد. با توجه به افزایش بازدید زائرین راهیان نور در سال های اخیر و گذشت چهار دهه از دوران دفاع مقدس و لزوم حفظ این آثار برای نسل های آینده، حفاظت و مرمت یادمان های دفاع مقدس امری بسیار مهم و ضروری است.
حفاظت و مرمت اصولی یادمان های دفاع مقدس نیازمند نگرش صحیح و اقدامات تخصصی و فنی می‌باشد. لذا در این آیین‌نامه، ضوابط عمومی و اصول کلی حفاظت و مرمت یادمان های دفاع مقدس تدوین گردیده است.

پاورقی 1 - بیانات مقام معظم رهبری«‌مدظله‌العالی» در یادمان پادگان دوکوهه (1381/01/09)

ماده 1: هدف

1 - ماندگار کردن یادمان های دفاع مقدس برای نسل های آینده.

2 - ارتقاء سطح حفاظت از یادمان های دفاع مقدس.

ماده 2: منظور

1 - مستندسازی، حفاظت و مرمت یادمان های دفاع مقدس.

2 - یکپارچه سازی و ایجاد وحدت رویه در حفاظت و مرمت یادمان های دفاع مقدس.

3 - جلوگیری از نابودی و تخریب و مرمت غیراصولی یادمان های دفاع مقدس.

ماده 3: سیاست

1 - بهره گیری از توان و ظرفیت نیروهای مسلح، وزارتخانه ها و سازمان ها و دستگاه های مرتبط با دفاع مقدس.

2 - تقویت بنیه علمی و فنی حفاظت و مرمت یادمان های دفاع مقدس بر اساس ضوابط مربوط.

ماده 4: دامنه شمول

1 - این آیین‌نامه در یادمان های دفاع مقدس لازم الاجرا است.

2 - مسئولیت اجرای این آیین‌نامه با بهره برداران یادمان ها (که توسط ستاد مرکزی راهیان نور تعیین می‌شوند) می‌باشد.

3 - مسئولیت نظارت بر حسن اجرای این آیین‌نامه با ستاد مرکزی راهیان نور کشور است.

تبصره: هرگونه تغییر در تعداد یادمان ها در شمول این آیین‌نامه قرار می‌گیرد.

ماده 5: تعاریف و اختصارات

1 - تعاریف

1 - آثار دفاع مقدس: به هرگونه آثار ملموسِ منقول و غیرمنقول به جامانده از دوران دفاع مقدس که در حال حاضر در یادمان ها موجود است، مانند بناها، سنگرها، خاک ریزها، عوارض طبیعی، ادوات نظامی و...

2 - یادمان دفاع مقدس: به مکانی گفته می‌شود که یک یا چند رویداد مهم نظامی، حماسی یا عملیاتی توسط رزمندگان ایران اسلامی در آنجا به وقوع پیوسته و یا یک یا چند شخصیت برجسته دفاع مقدس در آن محل به شهادت رسیده و مقصد کاروان ها و زائرین راهیان نیز می‌باشند.

3 - زائر: به فرد یا افرادی گفته می‌شود که برای آشنایی با تاریخ حماسی و فرهنگی رزمندگان ایران اسلامی در دوره هشت سال دفاع مقدس، سیره و سبک زندگی شهدا و رزمندگان و بازدید از مناطق عملیاتی استان های مرزی و یادمان ها و سایر اماکن راهیان نور به صورت کاروانی یا انفرادی سفر می کنند.

4 - طرح جامع: به مجموعه مطالعات، طراحی نقشه ها و برنامه های کلی سامان دهی و توسعه هر یک از یادمان های عملیاتی دفاع مقدس گفته می‌شود که توسط ستاد مرکزی راهیان نور کشور تدوین، تصویب و ابلاغ می‌گردد.

5 - بهره بردار: به سازمان های نیروهای مسلح، سازمان های دولتی و غیردولتی که مدیریت، نگهداری و بهره برداری از یادمان (با تصویب شورای سیاستگذاری راهیان نور کشور) به آن دستگاه واگذار می‌شود.

6 - حفاظت: فعالیتی تخصصی، فرهنگی و هنری، بر پایه مطالعات علمی و انسان شناسانه با لحاظ کردن احترام به بستر فرهنگی جهت افزایش ماندگاری آثار و آشکار نمودن پیام های تاریخی و هنری آثار است.

7 - مرمت: مرمت عملی است که به منظور تداوم زمانی عمر آثار صورت می پذیرد.

8 - نگهداری: مجموعه اقدامات به منظور طولانی تر کردن عمر آثار و حفظ ارزش های زیبایی شناختی و تاریخی آن ها.

9 - عرصه: زمین و محلی که آثار روی آن واقع شده است.

10 - محدوده: عبارت است از محیط پیرامونی عرصه که بر اساس ویژگی های آن در داخل حریم آثار تعین می‌شود.

11 - حریم: به بخشی از اراضی اطراف آثار گفته می‌شود که بر اساس ضوابط قانونی و در راستای تداوم بقا، حفظ و کمال نفع از آن ها، توسط بنیاد در دو بخش حریم درجه یک و حریم درجه دو تعیین می‌شود.

12 - حریم درجه یک: شامل محدوده ای از یادمان است که تحت تملک بنیاد است تا اولاً فضای عملیاتی و عوارض موجود یادمان حفظ شود و ثانیاً مقدار فضاهای مورد نیاز جهت خدمات و موزه طبیعی یادمان تامین گردد.

13 - حریم درجه دو: شامل محدوده ای پیرامون حریم درجه یک است که بر اساس قوانین میراث فرهنگی برای آن ضوابط متناسب با آثار دفاع مقدس وضع و ثبت می‌گردد.

14 - ضابطه: عبارت است از قوانینی که برای پیشگیری از خسارت های بالفعل و بالقوه به تمامیت آثار تدوین می‌شود.

15 - پایش: عبارت است از نظارت و یا سرکشی به آثار برای مشاهده ی وضعیت و دگرگونی های احتمالی که ممکن است با گذر زمان در آن رخ دهد.

2 - اختصارات

1 - ستادکل: ستادکل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران

2 - بنیاد: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس

3 - میراث: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

4 - ستاد مرکزی: ستاد مرکزی راهیان نور کشور که زیرمجموعه ی بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس بوده و رئیس بنیاد نیز رئیس ستاد مرکزی راهیان نور کشور است.

5 - قرارگاه: قرارگاه های رده های مربوطه یگان های بهره بردار (سپاه و بسیج، آجا، فراجا، دریایی و جهاد)

ماده 6: مستندات و قوانین

1 - اساسنامه بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس

2 - اساسنامه وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

3 - ابلاغیه ریاست ستاد کل نیروهای مسلح شماره 143231/1/88، تاریخ 1395/08/12
«هرگونه تغییر کاربری اماکن، اراضی، ابنیه و آثار فیزیکی دفاع مقدس و هر اقدامی که موجب تغییر ماهیت آن ها گردد، منوط به اخذ مجوز کتبی از بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس می‌باشد».

4 - آیین‌نامه حفظ، نگهداری و ثبت آثار ملی دفاع مقدس و تملک اراضی و اماکن و آثار فیزیکی مرتبط
مصوب هیات امنای بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس (1395/12/05)

5 - سند ملی راهیان نور کشور
مصوب هیات امنای بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس (1396/11/26)

6 - ماده 10 نظام نامه اجرای قانون 12 آبان ماه 1309 شمسی
مصوب هیات وزرا، تاریخ 28 آبان ماه 1311

7 - قانون مجازات اسلامی
مصوب مجلس شورای اسلامی، تاریخ 1375/3/2

8 - آیین‌نامه حفاظت از میراث فرهنگی کشور
مصوب شورای امنیت کشور، تاریخ 1381/3/28

9 - قانون حمایت از مرمت و احیای بافت های تاریخی - فرهنگی
مصوب مجلس شورای اسلامی، تاریخ 1398/04/12

ماده 7: ضوابط و مقررات عمومی حفاظت و مرمت

1 - هرگونه ساخت و ساز، عملیات اجرایی، دخل و تصرف، تغییر در نما یا کالبد یا عوارض موجود عرصه و اعیان آثار که منجر به تخریب یا آسیب یادمان های دفاع مقدس گردد، ممنوع است و پیگرد قانونی دارد.

تبصره 1: مرمت، احیاء، ساماندهی و هرگونه اصلاح با هدف حفظ و احیای ارزش های فرهنگی و تاریخی آثار می‌بایست پس از تهیه طرح با اخذ مجوز از بنیاد صورت گیرد.

تبصره 2: حداکثر ارتفاع مجاز ساخت و ساز در داخل عرصه نباید از ارتفاع آثار تجاوز کند.

2 - هرگونه تغییر کاربری و ساخت و ساز در حریم درجه یک باید بر اساس طرح جامع و مطابق با ضوابط اختصاصی بنیاد صورت گیرد.

3 - هرگونه تغییر کاربری و ساخت و ساز در حریم درجه دو باید بر اساس ضوابط حریم آثار ثبت شده در میراث انجام پذیرد.

4 - هر اقدامی که به گونه ای به بنیان عرصه و حریم درجه یک یادمان لطمه وارد سازد، ممنوع است. از قبیل حفر چاه آب و فاضلاب، احداث کانال، تاسیسات برقی، تردد ماشین آلات سنگین و نامتناسب، نصب دستگاه های لرزاننده، ایجاد کاربری های صنعتی و تجاری، هدایت آب های سطحی به سمت آثار و انباشت زباله.

5 - تمامی سیم کشی ها، لوله کشی ها، تاسیسات و... می‌بایست به صورت روکار اجرا شده و از تخریب آثار برای عبور تجهیزات و تاسیسات جلوگیری به عمل آید.

6 - طرح معماری، مصالح و نماهای واحدهای اطراف آثار در حریم درجه یک، باید متناسب با بافت فرهنگی و تاریخی مجموعه و سازگار و هماهنگ با اقلیم منطقه باشد و به تایید بنیاد برسد.

7 - انجام رزمایش ها و تمرینات نظامی در محدوده آثار ممنوع است.

8 - جهت جلوگیری از تعرض به آثار می‌بایست محدوده و حریم یادمان بر اساس طرح جامع، محصورسازی یا نشانه گذاری شوند.

9 - ضوابط و مقررات اختصاصی و دستورالعمل حفاظت و مرمت هر یک از یادمان ‌ها برابر این آیین‌نامه توسط بهره بردار تهیه و پس از تایید ستاد مرکزی قابل اجرا خواهد بود.

ماده 8: دستورات هماهنگی

1 - در صورت ضرورت مرمت، تجدید نازک کاری و رنگ آمیزی آثار، بهره بردار یادمان می‌بایست جزئیات و نحوه اجرای آن را بر اساس طرح جامع یادمان به شکلی که اصالت فضا همچنان باقی بماند، انجام دهد.

2 - پایش های سالانه از آثار و مقاومت سنجی سازه ای آن با هماهنگی بنیاد و بهره بردار یادمان، توسط وزارت میراث انجام گردد.

3 - در راستای حفظ آثار و تهیه طرح های مرمت تخصصی، بهره بردار یادمان موظف است عوارض و تغییرات به وجود آمده حین یا پس از دوران دفاع مقدس در یادمان را شناسایی و گزارش آن را به بنیاد ارسال نماید.

4 - در صورت نیاز به تجدید و بازسازی سازه های خاکی مانند سنگرها، خاک ریزها و...، بهره بردار یادمان موظف است از نیروی انسانی و تجهیزات سبک و یا ماشین آلات متناسب با آن یادمان استفاده کند.

5 - در راستای پیشگیری از وارد شدن هرگونه خدشه یا آسیب به آثار یادمان، بهره بردار موظف است میزان تردد، حضور و اجتماع زائرین در محدوده اصلی آثار را متناسب با سرزمین و نوع آثار کنترل یا محدود نموده به گونه ای که حفاظت از آن ها تامین گردد.

6 - بهره بردار یادمان ادوات، تجهیزات و ماشین آلات مرتبط با دفاع مقدس و آثار را به نحو مناسب مستقر، ثبت، حفظ، نگهداری و (در صورت لزوم) مرمت نماید.

تبصره 1: برای تجهیزاتی که هویت آن ها به محل قرارگیری آن وابسته است می‌بایست در همان محل مورد حفاظت و نگهداری قرار گرفته و از جابه جایی آن خودداری شود.

تبصره 2: ادوات نظامی آسیب پذیر یا مخاطره آمیز می‌بایست محصور و حفاظت شوند و در صورت لزوم تابلوها و علائم هشدار دهنده در مجاورت آن ها نصب گردد.

7 - سرزمین های نبرد داخل حریم یادمان می‌بایست به همان شکل به جا مانده از دوران دفاع مقدس حفظ شود.

8 - بهره بردار برای حفظ و نگهداری آثار باقی مانده از دوران دفاع مقدس در یادمان ها، از جمله سنگرها، خاک ریزها، دست نوشته، یادگاری و هر آنچه نشانی از آن دوران دارد، اقدامات لازم را انجام دهد.

9 - در راستای حراست از محیط زیست و حفظ و تقویت پوشش گیاهی حریم یادمان‌، بهره بردار موظف است بر اساس طرح جامع و با کمک دستگاه های مربوطه در استان اقدامات لازم را انجام دهد.

10 - بهره بردار موظف است در خصوص انجام عملیات پاک سازی و مین زدایی محدوده و حریم درجه یک یادمان توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و با هماهنگی ستاد مرکزی، پیگیری و هماهنگی لازم را انجام دهد.

11 - در صورت بروز خسارت (در اثر حوادث طبیعی) به آثار دفاع مقدس در یادمان، بهره بردار موظف است با همکاری متولیان امر در استان و دیگر دستگاه های مربوطه، اقدامات پیشگیرانه و مقابله ای را انجام داده و مراتب را به قرارگاه مربوطه و ستاد مرکزی اطلاع دهد.

12 - مسئولیت حفاظت فیزیکی از آثار دفاع مقدس در یادمان ها با بهره بردار است که می‌بایست با اتخاذ تدابیر و تمهیدات لازم و هماهنگی با یگان ها و دستگاه های مربوطه در استان این ماموریت را انجام دهد.

ماده 9: این آیین‌نامه در 9 ماده و 5 تبصره در تاریخ 1400/11/24 به تصویب هیات امنای بنیاد رسید و از تاریخ تصویب لازم الاجرا است.

رئیس ستادکل نیروهای مسلح و رئیس هیات امنای بنیاد - سرلشکر پاسدار محمد باقری

دریافت فایل پی‌دی‌اف