تاریخ نظریه: 1404/12/06
شماره نظریه: 1404-127-350
شماره پرونده: 1404-127-350ح
استعلام:
چنانچه در قراردادی شرط داوری درج شود و با بروز اختلاف، داور با لحاظ صحت قرارداد و ابقای آن به محکومیت خوانده به انجام تعهد قراردادی رای صادر کند و پس از سپری شدن مدت اعتراض، محکومعلیه ادعایی مبنی بر بطلان قرارداد که شرط داوری ضمن آن درج شده است مطرح و صدور حکم به اعلام بطلان معامله به جهت صوری بودن و همچنین ابطال رای داوری به جهت بطلان قرارداد اصلی را مطرح کند، در این خصوص خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید: 1- با توجه به صدور رای از سوی مرجع داوری با لحاظ صحت و بقای عقد و قطعیت آن، آیا دعوای بطلان قراردادی که شرط داوری ضمن آن درج شده و دعوای ابطال رای داوری به جهت بطلان قرارداد اصلی و تبعیت شرط از عقد، دعوایی مسموع است؟ 2- در فرض مسموع بودن دعوای یادشده، و صدور رای مبنی بر تایید بطلان قرارداد معارض با رای قطعی مرجع داوری، خواهشمند است در مورد چگونگی اجرای هر یک از دو رای و چگونگی رفع تعارض آن اعلام نظر فرمایید؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1 و 2- اولاً، در فرض سوال که پس از صدور رای داور مبنی بر محکومیت خوانده داوری به انجام تعهدات قراردادی و پس از سپری شدن مدت اعتراض به رای داور، محکومعلیه رای داوری دعوای بطلان قرارداد را مطرح کرده است، به نظر میرسد این دعوا قابلیت پذیرش ندارد؛ زیرا ادعای بطلان معامله در زمره دفاع خوانده در دعوای الزام به انجام تعهدات قرارداد بوده است و پس از رسیدگی و صدور رای داور به شرح یادشده پذیرش دعوا بر بطلان (قرارداد)، معارض رای قطعی داوری است و موضوع خارج از شمول ماده 461 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است.
ثانیاً، با توجه به اینکه ماده 490 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 برای اعتراض و طرح دعوای بطلان رای داوری، مهلت تعیین و ماده 492 این قانون، اعتراض و درخواست ابطال خارج از این مهلت را نپذیرفته است، چنانچه اعتراض و درخواست ابطال رای داوری، خارج از مهلت تقدیم شود، دادگاه نمیتواند به موضوع رسیدگی و رای داور را باطل کند و باید قرار رد درخواست صادر کند؛ اما با توجه به صدر ماده 489 همان قانون، رای داور در صورتی که مشتمل بر یکی از موارد مذکور در این ماده باشد، باطل است و قابلیت اجرایی ندارد؛ بنابراین هرگاه از سوی یکی از طرفین اجرای رای داور درخواست شود، دادگاه مکلف است رای داور را از جهات مذکور در این ماده بررسی کند و چنانچه طرف دیگر مدعی بطلان رای داور باشد، از آنجا که بررسی رای داور پیش از صدور دستور اجرا، تکلیف دادگاه است، تذکر یکی از طرفین نیز مورد توجه دادگاه قرار خواهد گرفت.