تاریخ نظریه: 1404/12/06
شماره نظریه: 7/1404/527
شماره پرونده: 1404-11-527ح
استعلام:
قیم در زمان حیات محجور مال غیر منقول وی را به فروش رسانده است و دادستان پس از فوت محجور و به‌رغم اطلاع از فوت محجور، معامله را تایید کرده است؛ در حال حاضر یکی از ورثه محجور دعوای بطلان معامله را مطرح کرده و مدعی است دادستان پس از فوت محجور، سمتی برای تنفیذ معامله نداشته است و پس از فوت محجور حق رد یا تنفیذ به ورثه می‌رسد؛ وی با رد معامله، صدور حکم بر بطلان آن را درخواست کرده است.
در خصوص فرض پیش‌گفته، خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:
1- وضعیت حقوقی معامله چگونه است؟
2- آیا تایید دادستان پس از فوت محجور صحیح است و یا آنکه تنفیذ معامله به ورثه می‌رسد و با رد معامله توسط یکی از آنها، معامله نسبت به سهم وی باطل است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
نخست. هر چند وفق ماده 1235 قانون مدنی، نمایندگی قانونی مولی‌علیه در کلیه امور مربوط به اموال و حقوق مالی او بر عهده قیم است؛ اما اقدامات قیم منوط به رعایت غبطه محجور و نیز الزامات قانونی؛ از جمله مندرج در مواد 1240، 1241 و 1242 قانون مدنی و ماده 83 قانون امور حسبی مصوب 1319 است.
دوم. با توجه به اطلاق ماده 83 قانون امور حسبی مصوب 1319 و همچنین ماده 1241 قانون مدنی، فروش اموال غیر منقول محجور توسط قیم مستلزم رعایت غبطه محجور و تصویب دادستان است؛ بنابراین چنانچه معامله بدون اجازه مدعی‌العموم انجام پذیرفته باشد، چنین معامله‌ای نافذ نیست و در صورت رد آن توسط دادستان، معامله باطل است؛ این اختیار دادستان در اجازه یا رد معامله اطلاق دارد و به فرض حیات محجور مقید نشده است.
سوم. با توجه به مراتب پیش‌گفته، در فرض سوال که دادستان پس از فوت محجور معامله قبلی قیم نسبت به مال غیر منقول محجور را اجازه داده است، از آنجا که این امر با لحاظ مصلحت محجور در زمان انعقاد معامله صورت گرفته است و نظر به اینکه حق قانونی برای اجازه یا رد معامله برای دادستان پیش‌بینی شده است و محجور به سبب حجر حقی در این خصوص نداشته است، دعوای بعدی ورثه به خواسته بطلان معامله و به ادعای حق آنان در اجازه یا رد معامله در ماهیت قضیه مسموع نیست و نمی‌توان از ملاک ماده 253 قانون مدنی در این خصوص استفاده کرد.