شماره دادنامه: 140431390002814235
تاریخ دادنامه: 1404/10/30
شماره پرونده: 0300677
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای حمیدرضا حموله
طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند (1) بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11 مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان و رییس کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11 مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان و رییس کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
" کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور، براساس دستورالعمل نظارت بر فعالیت موسّسات و شرکت های خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور تاسیس و تشکیل گردیده است و مطابق دستورالعمل مذکور، اساساً کارگروه طرف شکایت حق قانونی ناظر بر اعلام و ابلاغ بخشنامه نداشته است؛ بنابراین بخشنامه مورد شکایت خارج از حدود اختیارات ایشان می‌باشد.
بنابه بخشنامه مورد شکایت استفاده از واژگان (مهاجرت، مهاجرت تحصیلی، بین الملل، بین المللی، بنیاد) در عنوان موسّسه و سرفصل محتواهای منتشر شده از سوی موسّسه در فضای فیزیکی و مَجازی منتسب به موسّسه ممنوع می‌باشد.
چگونه ممکن است شرکتی که نام خود را در ثبت شرکت ها در روزنامه رسمی منتشر نموده است، مکلّف گردد نام خود را تغییر دهد؟
چرا باید پس از اخذ مجوّز تاسیس از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، کارگروه شرکت ها را مکلّف به تغییر نام نماید؟ حقوق مکتسبه اشخاص و شرکت ها و موسّسات چگونه تامین می‌گردد؟
تصمیم معترضٌ عنه مخالف حقوق مکتسبه اشخاص، حق انتخاب نام و آزادی اراده و خارج از حدود اختیارات کارگروه مزبور می‌باشد. بنابراین مطابق اصل یکصد و هفتادم از قانون اساسی درخواست رسیدگی و صدور تصمیم شایسته مورد استدعا می‌باشد.
همچنین نظر به این که بخشنامه مورد شکایت به صراحت خلاف شرع مقدّس بوده و تشخیص این امر برعهده شورای نگهبان می‌باشد؛ بنابراین نظریه فقهای شورای نگهبان می‌تواند در این خصوص گره گشا باشد. "
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11
صاحبان امتیاز موسّسات مُجاز اعزام دانشجو به خارج از کشور
باسلام و احترام،
پیرو مصوبه کارگروه نظارت بر تاسیس و عملکرد موسّسات و شرکت های خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور مورخ 403/2/31 موارد زیر جهت اطّلاع و اقدام لازم ابلاغ می‌گردد:
1- استفاده از واژگان (مهاجرت، مهاجرت تحصیلی، بین الملل، بین المللی، بنیاد) در عنوان موسّسه و سرفصل محتواهای منتشر شده از سوی موسّسه در فضای فیزیکی و مَجازی منتسب به موسّسه ممنوع می‌باشد.
چنانچه موسّسه ای در حال حاضر از این واژگان استفاده می نماید، ضروریست از زمان ابلاغ این بخشنامه، به مدّت یک ماه، نسبت به حذف و اصلاح آن اقدام و موارد اصلاحی را به دبیرخانه کارگروه نظارت به صورت مکتوب اعلام نماید، در غیر این صورت موسّسه دچار تخلّف شده و پرونده موسّسه متخلّف جهت لغو دایم مجوّز در دستور کارگروه نظارت قرار خواهد گرفت.
2-. ..................
- مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان و رییس کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور وزارت علوم، تحقیقات و فناوری"
در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 1022083 مورخ 1403/03/20 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی دیوان عدالت اداری، توضیحاتی داده که خلاصه آن به شرح ذیل است:
" با استناد به بند 1 ماده 12 و بند (ت) ماده 80 قانون دیوان عدالت اداری، تقاضای ابطال مصوبات در هیات عمومی دیوان عدالت اداری، دلایل و جهات اعتراض از حیث مغایرت مصوبه با شرع یا قانون اساسی یا سایر قوانین یا خروج از اختیارات مرجع تصویب کننده باید به صراحت ذکر شود که در مانحن فیه این چنین نبوده است و شاکی صرفاً به این مقرره معترض است و دلایل و اسبابی که بیانگر مغایرت این مصوبه با قانون یا شرع است تبیین نشده است.
در بند 6 ماده 4 آیین‌نامه کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج، صدور بخشنامه و دستورالعمل های لازم در خصوص شرایط تاسیس، ثبت، نحوه نظارت بر فعالیت، تعیین ضوابط برای خدمات، از وظایف و اختیارات کارگروه نظارت بر موسّسات قلمداد شده است، بنابراین تصمیم اتّخاذ شده در کارگروه نظارت بر موسّسات طی بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11 در همین راستا و با توجه به اختیارات تعیین شده و منطبق با مقرّرات می‌باشد. لذا مصوبه کارگروه مورد اعتراض، دقیقاً براساس قانون و مقرّرات و در حدود صلاحیت و اختیارات تفویضی بوده است.
مصوبه مورد اعتراض توسط کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات اعزام دانشجو به خارج تدوین و ابلاغ شده است که این کارگروه زیرمجموعه سازمان امور دانشجویان بوده و مستقل می‌باشد و لذا متولّی اصلی در پاسخ گویی به این موضوع، سازمان دانشجویان است که متاسفانه طرف دعوا قرار نگرفته است علاوه براین اقامه دعوا بدون طرف دعوا قرار دادن ثالث ذی نفع، بر خلاف اصول دادرسی است و به منزله نادیده انگاشته شدن حقوق آن نهاد در دفاع از مصوبات خود است. لذا دعوای حاضر براساس ماده 17 قانون دیوان عدالت اداری به نحو صحیح و قانونی اقامه نشده و غیرقابل استماع است.
شاکی بیان داشته که این بخشنامه به خصوص در قسمت تغییر نام باعث تضییع حقوق مکتسبه می‌گردد. این ادّعا قابل پذیرش نیست. در حالی که عنوان خواسته نامبرده ابطال بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11 در خصوص آیین‌نامه کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج می‌باشد که در واقع بازنگری در آیین‌نامه فوق الذکر جهت تامین منافع کشور و جلوگیری از هرگونه سوء استفاده احتمالی و ایجاد شُبهه در وابستگی به موسّسات خارج از کشور و سوء استفاده از بی اطّلاعی و اعتماد افراد به درستی اتّخاذ شده است. لذا این موضوع هیچ گونه خللی در حقوق مکتسبه اشخاص و موسّساتی که مطابق ضوابط عمل نمایند، ایجاد نمی‌کند.
بنابر مراتب معروضه و از آنجا که شاکی در جهت اثبات حقّانیت خود و یا نقض قوانین و مقرّرات از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دلیل موجّهی اقامه ننموده و مستندی که مثبت ادّعا و یا تضییع حقوق قانونی وی باشد ارایه نکرده است و با عنایت به عدم طرفیت سازمان امور دانشجویان، رد شکایت مورد استدعا است."
در اجرای ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصّصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره 140431390002016802 مورخ 1404/08/12، بند (2) بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11 مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان و رییس کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مزبور به دلیل عدم اعتراض از سوی رییس و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.
رسیدگی به بند (1) بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11 مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان و رییس کارگروه نظارت بر عملکرد موسّسات خدمات اعزام دانشجو به خارج از کشور وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در دستورکار جلسه هیات عمومی قرار گرفت.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/10/30 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با توجه به این که ممنوعیت ایجاد شده در خصوص استفاده از عناوین مهاجرت، مهاجرت تحصیلی، بین‌الملل، بین‌المللی و بنیاد در مقرره مورد شکایت مغایر با حقوق و آزادی های شغلی اشخاص است و با عنایت به این که ایجاد چنین محدودیتی برای موسّسات و شرکت های فعّال در این حوزه از شیون قانونگذار بوده و مقرره‌گذار اختیار وضع آن را ندارد، لذا فراز اول بند (1) بخشنامه شماره 3287/1/4297 مورخ 1403/02/11 مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان و رییس کارگروه نظارت بر عملکرد موسسات خدمات اعزام دانشجو به خارج کشور وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از این حیث خارج از اختیار است و فراز دوم بند فوق از حیث تخلّف انگاری و تعیین مجازات مغایر با اصل سی و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بوده و هر دو فراز مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 از تاریخ صدور ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری