صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1403/01/27
برگزار شده توسط: استان فارس/ شهر شیراز
موضوع
امکان استفاده از اختیار رای وحدت رویه 705 در صورت فوت احد از زوجین
پرسش
مطابق رای شماره 705- 1386/8/1 وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور: «چون مطابق ماده سیزده قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 «در دعاوی بازرگانی و دعاوی راجع به اموال منقول که از عقد و قرارداد ناشی شده باشد، خواهان میتواند به دادگاهی رجوع کند که عقد یا قرارداد در حوزه آن واقع شده است یا تعهد میبایست در آنجا انجام شود.» و مهر نیز از عقد نکاح ناشی شده و طبق ماده 1082 قانون مدنی، به مجرد عقد، بر ذمه زوج مستقر میگردد و به دلالت ماده 20 همان قانون کلیه دیون از حیث صلاحیت محاکم در حکم منقول میباشد؛ لذا به نظر اکثریت قریب به اتفاق اعضای هیات عمومی دیوان عالی کشور دعوی مطالبه مهریه از حیث صلاحیت دادگاه رسیدگی کننده مشمول مقررات ماده 13 قانون مرقوم بوده. ..» چنانچه یکی از زوجین فوت نماید؛ آیا باز هم امکان استفاده از اختیار ناشی از ماده 13 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی و رای وحدت رویه 705 (اقامه دعوای مطالبه در محل وقوع عقد) وجود دارد؟
نظر هیات عالی
فرض سوال فوت احد از زوجین است: الف - چنانچه زوج فوت نماید؛ لذا مقررات ماده 14 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 که بعد از رای وحدت رویه استنادی تصویب شد حاکم میباشد. یعنی زوجه میتواند در محل اقامت خود یا خوانده یا محل عقد یا تعهد اقامه دعوی کند.
ب - چنانچه زوجه فوت نماید؛ لذا ورثه وی میتوانند جهت مطالبه مهریه از مقررات ماده 13 قانون آیین دادرسی مدنی و رای وحدت رویه شماره 705 - 1/8/86 هیات عمومی دیوان عالی کشور استفاده نمایند. با توضیحات فوق نهایتاً با نظر اقلیت موافقت میگردد.
نظر اکثریت
ماده 13 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی در سایه رای وحدت رویه 1359/03/28 و در کنار رای وحدت رویه شماره 705- 1386/8/1 هیات عمومی دیوان عالی کشور، قاعده عام اختیار اضافی خواهان برای طرح دعوا در محل وقوع عقد (در اینجا: مطالبه مهریه در محل وقوع نکاح) بوده و چنانچه زوج فوت شده باشد زوجه به تصریح ماده 13 قانون مرقوم، میتواند از اختیار ماده مذکور در طرح دعوا به طرفیت ورثه زوج استفاده کند و چنانچه زوجه فوت شده باشد، دین ناشی از مهریه با همه اوصاف و ویژگیهای آن به ورثه ایشان منتقل میشود؛ لذا ورثه زوجه نیز میتوانند از این اختیار استفاده نمایند.
نظر اقلیت
در صورتی که زوجه فوت نماید، نظریه اکثریت مور تائید است و ورثه زوجه میتوانند در مقام طرح دعوای مطالبه مهریه به طرفیت زوج، از اختیار اضافی ماده 13 و رای وحدت رویه 705 نیز استفاده نمایند اما چنانچه زوج فوت نماید، به تصریح ماده 20 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی در صلاحیت دادگاه محلی است که آخرین اقامتگاه / محل سکونت زوج بوده است. مطابق ماده 20 قانون مرقوم، دعاوی راجع به تَرَکه متوفی اگرچه خواسته، دین و یا مربوط به وصایای متوفی باشد تا زمانی که ترکه تقسیم نشده در دادگاه محلی اقامه میشود که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران، آن محل بوده و اگر آخرین اقامتگاه متوفی معلوم نباشد، رسیدگی به دعاوی یاد شده در صلاحیت دادگاهی است که آخرین محل سکونت متوفی در ایران، در حوزه آن بوده است.