صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1388/10/07
برگزار شده توسط: استان آذربایجان غربی/ شهر ماکو
موضوع
امکان تملک و یا اجاره مال موقوفه برای اجرای طرحهای عمومی، عمرانی و نظامی
پرسش
چنانچه زمین خالی (عرصه) وقف اولاد ذکور (وقف خاص) بوده و شهرداری در اجرای طرح احداث خیابان موضوع لایحه قانونی خرید و نحوه تملک اراضی و املاک برای اجرای برنامههای عمومی، عمرانی و نظامی دولت، آن را تملک کرده باشد؛ الف: آیا احداث خیابان از زمین وقفی مذکور، تصرف در وقف محسوب میشود؟ در هر صورت مصادیقی از خرابی در وقف عرصه معین شود. ب: آیا در صورت تملک، موقوفٌعلیهم میتوانند ثمن را به لحاظ لایحه قانونی مارالذکر مطالبه نمایند یا به علت غیرقابل فروش بودن وقف، صرفاً میتوانند مطالبه عوض نموده یا مبادرت به انعقاد قرارداد اجاره طویل المدت نمایند؟ ج: آیا تبصره 4 ماده 5 قانون مارالذکر مشمول وقفهای خاص نیز میباشد یا صرفاً مشمول وقف عام است؟
نظر هیئت عالی
با توجه به لایحه قانونی نحوه خرید و تملک اراضی و املاک برای اجرای برنامههای عمومی، عمرانی و نظامی دولت مصوب 1358/11/17 شورای انقلاب اسلامی ایران که در جهت مصالح عامه تصویب شده و از طرفی در تبصره 4 ماده 5 قانون مذکور ترتیب اقدام نسبت به املاک موقوفه واقع در طرح مشخص گردیده است لذا برای اعمال قانون نیاز به مراجعه به مواد قانون مدنی در موارد جواز تبدیل وقف وجود ندارد کما اینکه از مجموع مواد قانونی مربوط به وقف این نتیجه حاصل میشود که تأسیس وقف نیز در همین جهت میباشد. بنابراین، با اعلام نیاز سازمانهای ذیربط ضمن این که ارجاع تبصره مذکور به اظهارنظر سازمان اوقاف تفاوتی در وقف خاص و عام را حاصل نمیکند، با اظهارنظر مرجع مزبور، امکان خرید و یا اجاره حسب مورد نسبت به مال وقفی مذکور حاصل شده و مجاز خواهد بود. در نتیجه نظرات ابرازی تأیید نمیشود.
نظر اکثریت
الف: چون تخریب زمین میتواند به صورت جزیی و یا کلی باشد، احداث خیابان در واقع تخریب جزیی میباشد. کما اینکه در تخریب مرتع نیز رویه قضایی چنین است.
ب: چون از مصادیق خرابی است مطالبه ثمن قانوناً ممنوع میباشد.
ج: مشمول وقفهای خاص و عام (هر دو) میباشد چون اوقاف کلاً ناظر به استفاده بهینه در موارد وقف میباشد.
نظر اقلیت
الف: احداث خیابان جزء خرابی وقف نمیباشد، چون از انتفاع خارج نشده است و با انعقاد عقد اجاره موقوفٌعلیهم از منافع مورد وقف بهرهمند میشوند. از مصادیق خرابی در وقف عرصه میتوان به خاکبرداری عمیق اشاره کرد.
ب: چون از مصادیق خرابی نمیباشد، مطالبه ثمن که از توابع بیع است موجه نیست لکن میتواند مطالبه عوض نموده و تبدیل به احسن نماید یا با انعقاد عقد اجاره طویلالمدت از منافع مورد وقف بهرهمند شود.
ج: از آنجا که اداره اوقاف در مورد موقوفات خاص حق هیچگونه دخالت و نظارت با حضور موقوفٌعلیهم را ندارد، تبصره مشمول وقفهای خاص نخواهد بود.