هیات وزیران در جلسه مورخ 1384/4/29 بنا به پیشنهاد شماره 144746 /101 مورخ 1383/8/10سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب نمود:
اهداف، راهبردها و اقدامهای لازم برای فعالسازی و توسعه محور ترانزیت و حمل نقل شرق کشور به شرح ذیل تعیین میشوند:
بخش اول - مشخصات، اهداف و راهبردها
ماده 1 - منظور از محور ترانزیت و حمل نقل شرق کشور در این تصویبنامه، مجموعه بندری چابهار و شبکه راههای زمینی است که از بندر چابهار در استان سیستان و بلوچستان آغاز شده و بعد از عبور از شهرهای نیکشهر، ایرانشهر، خاش، زاهدان، نهبندان، سربیشه، بیرجند، قائن، گناباد، تربتحیدریه و مشهد، از یکطرف به سرخس و از طرف دیگر به نقاط مرزی لطفآباد باجگیران و پرسهسو در استانهای خراسان رضوی و شمالی منتهی میشود. خروجیهای این محور به نقاط مرزی میلک، دوغارون، میل 73 و یزدان نیز جزء این محور محسوب میشوند.
ماده 2 - اصلیترین اهدافی که در توسعه محور ترانزیت و حمل نقل شرق کشور مورد نظر هستند، به شرح زیر است:
1-افزایش نقش و سهم کشور در ترانزیت کالا و حمل و نقل بینالمللی
2-افزایش سهم بندر چابهار در بازرگانی داخلی و خارجی و ترانزیت کالا
3-ارتقای عملکرد بندر چابهار و تلاش در راستای تبدیل آن به یک کانون فعال منطقهای
4-تقویت پیوندهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی با کشورهای همجوار شرق و شمال شرقی
5-ارتقای سطح متوسط درآمد و شاخصهای توسعه در نواحی شرق کشور
6-کاهش فعالیتهای غیررسمی اقتصادی و جلوگیری از قاچاق کالا و مواد مخدر
7-ارتقای نقش و عملکرد منطقه آزاد چابهار در توسعه ملی و منطقهای
ماده 3 - در راستای تحقق اهداف یادشده، راهبردهای زیر مورد نظر میباشد:
1-ایجاد مزیتهای رقابتی در محور چابهار برای فعالیتهای ترانزیت و حمل و نقل کالا در سطح منطقه (کشورهای همجوار)
2-تجهیز و تقویت تاسیسات و امکانات بندری چابهار تا حصول به ظرفیت ششمیلیون تن تخلیه و بارگیری سالانه در بلندمدت و ظرفیت عملی دو و نیممیلیون تن تخلیه و بارگیری تا پایان برنامه چهارم توسعه کشور.
3-تقویت شبکههای زیربنایی فناوری اطلاعات و ارتباطات و رفاهی مرتبط با ترانزیت و حمل و نقل در طول محور تا حصول به ظرفیت ترانزیت سالانه سهمیلیون تن کالا در بلندمدت
4-تجهیز ناوگان و زمینهسازی برای گسترش خدمات حمل و نقل در طول محور
5-تجهیز مراکز عمده جمعیتی در طول محور به امکانات و تاسیسات اقامتی -رفاهی و فنی -پشتیبانی
6-تقویت امکانات منطقه آزاد چابهار و استفاده از امکانات آن منطقه در فعالسازی محور
7-تجهیز و تامین منابع مالی لازم برای تحقق اهداف این تصویبنامه از محل اعتبارات دولتی، جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی، منابع فاینانس و سرمایهگذاری خصوصی داخلی
8-بسترسازی برای افزایش میزان مشارکت ساکنان منطقه در فرآیند توسعه منطقهای و ملی
9-اولویت فعالسازی محور ترانزیت چابهار - میلک به عنوان مزیت اصلی ترانزیتی چابهار
10-نظارت، پایش و ارزیابی مستمر اقدامها و فعالیتهای انجامشده و در دست انجام
بخش دوم - اقدامهای اولویتدار
ماده 4(اصلاحی 1384/05/17)- وزارت امور خارجه، وزارت کشور و وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک ایران) موظفند اقدامهای لازم را در راستای فعالسازی مرز میلک و یزدان شهرستان قائنات به عنوان مرز بینالمللی ظرف شش ماه انجام دهند.
ماده 5 - وزارت راه و ترابری موظف است در راستای ارتقای ظرفیت بندر چابهار و همچنین محورهای مواصلاتی منتهی به آن اقدامهای زیر را در اولویت قرار دهد:
الف - در زمینه تجهیز و ارتقای عملکرد بندر چابهار
1- تسریع در تکمیل قطعه چهار و پنج موجشکن بزرگ چابهار و اتمام آن تا پایان سال 1385
2- تسریع در تکمیل اسکله یکصدهزار تنی چندمنظوره بندر شهید بهشتی چابهار و اتمام آن تا پایان سال 1384
3- اجرای لایروبی حوضچه داخل موجشکن بزرگ برای پهلوگیری کشتیهای بزرگ و نسل جدید کانتینربر
4- احداث دو پست اسکله و ترمینال کانتینری تا پایان سال 1385
5 - تامین و نصب ماشینآلات و تجهیزات مربوط به عملیات بندری (تخلیه و بارگیری)
6- احداث راه سنگی و توقفگاهها تا پایان سال 1384
ب - در زمینه تجهیز و ارتقای عملکرد راههای مواصلاتی
1-تسریع در تکمیل عملیات اجرایی احداث راه چابهار - نیکشهر - ایرانشهر و بهرهبرداری از آن تا پایان سال 1385
2-بهسازی راه زابل - میلک و بهرهبرداری از آن تا پایان سال 1384
3-پیگیری تسریع در شروع و احداث راه میلک -دلارام از طریق وزارت امور خارجه و ستاد کمک به بازسازی افغانستان
4-تسریع در اتمام عملیات بهسازی راه ایرانشهر - خاش - زاهدان تا پایان سال 1385
5-احداث پایانه مرزی میلک، میل 73 و یزدان تا پایان سال 1384
6-ارتقای کیفی ابنیه فنی و علایم راهنما در طول محور تا حد استانداردهای بینالمللی
7-تهیه طرحهای اجرایی مجتمعهای رفاهی - خدماتی و تیرپارک برای ارایه خدمات اقامتی - رفاهی، بهداشتی - درمانی و اورژانس، تعمیرگاهی، سوخترسانی و اطفای حریق با اولویت نقاط چابهار، نیکشهر، بمپور، کارواندر، خاش، میرآباد، زاهدان، دشتک، میلک، میل 73 و یزدان
تبصره 1- وزارتخانههای نیرو، نفت، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کشور، ارتباطات و فناوری اطلاعات، جهادکشاورزی و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری موظفند امکانات لازم را برای تامین نیازهای مجتمعهای رفاهی - خدماتی اشارهشده در بند ب - 7 این ماده براساس طرحهای اجرایی فراهم نمایند.
تبصره 2- سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای موظف است زمینههای لازم را برای جلب مشارکت بخشهای غیردولتی در ساخت و بهرهبرداری از مجتمعهای رفاهی - خدماتی فراهم نماید.
تبصره 3- وزارت نفت موظف است نسبت به دادن مجوز احداث جایگاه مواد سوختی در مجتمعهای خدماتی و رفاهی محور ترانزیت و حمل و نقل چابهار در استانهای سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خراسان رضوی و خراسان شمالی اقدام نماید.
ج - در زمینه عوارض و تعرفهها
اعمال تخفیف در عوارض و هزینههای واردشده بر کالاهای ترانزیتی به مقصد افغانستان تا پایان برنامه چهارم توسعه به شرح زیر:
1-تخفیف در عوارض و هزینههای وارد بر کالا در بندر چابهار، معادل سی درصد نرخهای مصوب
2-حدف هزینههای انبارداری تا ده روز پس از تخلیه کالا و اعمال تخفیف سیدرصدی تا یکماه پس از آن
3-تخفیف در عوارض تن -کیلومتر کالا، معادل پنجاه درصد نرخهای مصوب
د - در زمینه خدمات پشتیبانی
1-مطالعه و اجرای طرح استفاده از سیستمهای نوین اطلاعاتی و مدیریت بندر از قبیل سیستم خدمات ترافیک شناورها (VTS)، سیستم خدمات ترمینال کانتینری (TCTS) و سایر سیستمهای مورد نیاز برای تسهیل فرآیندهای برنامهریزی، نظارت و کنترل عملیات تا پایان سال 1385
2-ارتقای سطح خدمات دریایی از قبیل راهنمایی شناورها - یدککشی، علائم کمک ناوبری و خدمات لجستیکی
3-ایجاد زمینههای لازم برای احداث محوطههای تعمیر کشتی و کانتینر و انبارهای لازم برای ذخیرهسازی انواع مختلف کالا
4-مطالعه و اجرای طرح ساختمان تکپنجره و استقرار نمایندگیهای فعال تمامی دستگاههای ذیربط در ترانزیت کالا در آن به منظور تسریع در انجام امور
5 - اولویت پهلوگیری و تخلیه محموله کشتیهایی که تمام بار آنها کالای ترانزیتی به مقصد افغانستان میباشد.
6-ارایه تسهیلات و انجام حمایتهای لازم برای تجهیز و راهاندازی شرکتهای توانمند حمل و نقل غیردولتی
7-تدارک زمینههای لازم برای جذب و نگهداری نیروی انسانی متخصص در فعالیتهای مختلف بندری، انجام تبلیغات مناسب و شناساندن امکانات و مزیتهای محور ترانزیت و حمل و نقل شرق کشور به صاحبان کالا و شرکتهای حمل و نقل در سطح بینالمللی
ماده 6- وزارتخانههای نیرو، جهادکشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست موظفند نسبت به تهیه و اجرای طرح تثبیت شنهای روان و پایداری محیط در طول محور ترانزیتی با اولویت مسیر زاهدان - زابل - میلک تا پایان سال 1385 اقدام نمایند.
ماده 7(اصلاحی 1384/05/17)- وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک ایران) موظف است نسبت به تامین و نصب تجهیزات مدرن لازم برای تشخیص محمولههای کالا (X - RAY) در بندر چابهار و پایانه مرزی میلک و میل 73 و یزدان شهرستان قائنات اقدام نماید.
ماده 8 - نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف است شرایط لازم را برای عبور ایمن کالا از این مسیر فراهم نموده و با همکاری گمرک ایران و استفاده از تجهیزات مذکور در ماده (7) نسبت به کنترل نامحسوس عبور کالا و حذف ایست بازرسیهای متعدد در طول محور اقدام نماید.
ماده 9- وزارت کشور و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظفند نسبت به تجهیز و ارتقای سطح خدمات ایمنی، اورژانس و اطفای حریق در شهرها و سایر نقاط به گونهای که هر نقطه از محور حداکثر پنجاه کیلومتر از نزدیکترین ایستگاه آتشنشانی و خدمات اورژانس قرار داشته باشد، اقدام نمایند.
ماده 10- وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است ضمن ایجاد زیرساختهای لازم برای توسعه فناوری و ارتباطات در بندر چابهار و شهرهای مسیر نسبت به پوشش شبکه تلفن همراه و ثابت در کل مسیر محور ترانزیتی اقدام نماید.
ماده 11- تمامی دستگاههای ذیربط در امر ترانزیت کالا در این محور موظفند آییننامهها، مقررات و بخشنامههای لازم را بهصورت شفاف و با ثبات تدوین نمایند تا ریسک سرمایهگذاری در طول محور به حداقل ممکن کاهش یابد.
بخش سوم - سازمان اجرایی و تامین منابع مالی
ماده 12- به منظور پیگیری، هماهنگی و نظارت بر اجرای این تصویبنامه، ستادی تحت عنوان ستاد پیگیری تصویبنامه محور ترانزیت و حمل و نقل شرق کشور به ریاست وزیر راه و ترابری و متشکل از معاونان وزارت بازرگانی، وزارت امور اقتصادی و دارایی، رئیس دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد تجاری -صنعتی، سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور و استاندار سیستان و بلوچستان تشکیل و ضمن انجام هماهنگیهای لازم با دستگاههای ذیربط و پیگیری انجام وظایف تعیینشده، گزارش نظارتی از عملکرد دستگاهها و پیشرفت امور مربوط به اجرای وظایف تعیینشده را هر شش ماه یکبار از طریق وزیر راه و ترابری به هیات وزیران ارایه مینماید.
تبصره - استانداران ذیربط حسب مورد به ستاد یادشده دعوت خواهند شد.
ماده 13- چگونگی تامین منابع مورد نیاز برای اجرای این تصویبنامه بر اساس جدول پیوست تعیین میگردد و هر یک از دستگاههای اجرایی موظفند اقدامها و عملیات پیشبینی شده در جدول مزبور را در تخصیص منابع فصل مربوط در اولویت قراردهند.
ماده 14- سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور موظف است تسهیلات لازم را برای انجام اقدامهای مربوط به این تصویبنامه براساس جدول موضوع ماده (13) فراهم نماید.
بخش چهارم - سایر اقدامها
ماده 15- وزارت راه و ترابری موظف است پس از تکمیل و بهرهبرداری از محورهای اشارهشده در قسمت "ب" ماده (5) این تصویبنامه، نسبت به انجام عملیات زیر تا پایان برنامه چهارم توسعه اقدام نماید:
1-احداث باند دوم راه سنگبست - فریمان - تربت جام
2-بهسازی راه تربت جام - تایباد - دوغارون
3-بهسازی راه قاین - ابراهیمآباد - تایباد
4-بهسازی راه تربتحیدریه - خواف - تایباد
5-پیگیری تکمیل راه هرات - اسلامقلعه (در کشور افغانستان) در چارچوب توافقهای موجود
6-تکمیل بهسازی مسیر ترانزیتی مشهد - سرخس
7-بهسازی راه قاین -حاجیآباد -یزدان
8-بهسازی راه بیرجند -میل 73
9-ایجاد مسیر ترانزیتی بجنورد -پرسهسو
ماده 16(منسوخ 1399/12/27)- وزارت راه و ترابری موظف است اقدامهای زیر را تا پایان برنامه چهارم توسعه انجام دهد:
1-تکمیل مطالعات اجرایی و شروع احداث راهآهن چابهار و اتصال آن به شبکه ریلی کشور از طریق مشارکت
2-مطالعه احداث فرودگاه چابهار با مشارکت سازمان منطقه آزاد چابهار
ماده 17- وزارتخانههای راه و ترابری و بازرگانی موظفند برنامهریزی لازم را برای استفاده از ظرفیت بندر چابهار معمول و برنامه اجرایی را اعلام نمایند.
محمد رضا عارف
معاون اول رئیس جمهور
جدول موضوع ماده (13) تصویب نامه فعال سازی و توسعه محور ترانزیت و حمل و نقل شرق کشور*
| ردیف | اقدامات | دستگاه اجرایی | محل تامین اعتبار |
| 1 | تکمیل قطعه 4 و 5 موج شکن چابهار و احداث راه سنگی و توقفگاهها | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 2 | تکمیل اسکله 100 هزار تنی چند منظوره بندر شهید بهشتی چابهار | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 3 | اجرای لایروبی حوضچه داخل موج شکن بزرگ برای پهلوگیری کشتی های بزرگ و نسل جدید کانتینر | وزارت راه و ترابری | منابع داخلی سازمان بنادر و کشتیرانی |
| 4 | احداث 2 پست اسکله و ترمینال کانتینری | وزارت راه و ترابری | سرمایه گذاری و تسهیلات خارجی |
| 5 | تامین و نصب ماشین آلات و تجهیزات مربوط به عملیات بندری (تخلیه و بارگیری) | وزارت راه و ترابری | منابع داخلی سازمان بنادر و کشتیرانی: سرمایه گذاری و تسهیلات خارجی |
| 6 | مطالعه و اجرای طرح استفاده از سیستم های نوین اطلاعاتی و مدیریت بندر از قبیل:سیستم خدمات ترافیک شناورها (VTS)،سیستم خدمات ترمینال کانتینری(TCTS) و سایر سیستم های مورد نیاز برای تسهیل فرآیندهای برنامه ریزی،نظارت و کنترل عملیات | وزارت راه و ترابری | منابع داخلی سازمان بنادر و کشتیرانی بخش خصوصی |
| 7 | ارتقاء سطح خدمات دریایی از قبیل:راهنمایی شناورها - یدک کشی،علائم کمک ناوبری و خدمات لجستیکی | وزارت راه و ترابری | منابع داخلی سازمان بنادر و کشتیرانی |
| 8 | ایجاد زمینه های لازم برای احداث محوطه های تعمیر کشتی و کانتینر و انبارهای لازم برای ذخیره سازی انواع مختلف کالا | وزارت راه و ترابری | منابع داخلی سازمان بنادر و کشتیرانی |
| 9 | مطالعه و اجرای ساختمان تک پنجره و استقرار نمایندگیهای فعال تمامی دستگاههای ذیربط در ترانزیت کالا در آن | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 10 | تهیه و اجرای طرح تثبیت شنهای روان و پایداری محیط در طول محور ترانزیتی با اولویت مسیر زاهدان- زابلمیلک | وزارت نیرو وزارت جهادکشاورزی -سازمان حفاظت محیط زیست | بودجه عمومی دولت |
| 11 | تجهیزات مدرن لازم برای تشخیص محموله های کالا (XRAY) در بندر چابهار و پایانه مرزی میلک و یزدان شهرستان قائنات | وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک) | بودجه عمومی دولت |
| 12 | احداث و تجهیز ساختمان گمرک میلک و یزدان شهرستان قائنات | وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک) | بودجه عمومی دولت |
| 13 | مطالعه و احداث فرودگاه چابهار | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 14 | تهیه طرح های اجرایی برای مجتمع های رفاهی - خدماتی و تیر پارک برای ارایه خدمات اقامتی - رفاهی بهداشتی- درمانی و اورژانس تعمیرگاهی سوخت رسانی و اطفاء حریق با اولویت نقاط: چابهار نیکشهر کارواندر خاش میر آباد زاهدان دشتک و میلک و یزدان شهرستان قائنات | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 15 | احداث مجتمع های رفاهی - خدماتی و تیر پارک برای ارایه خدمات اقامتی - رفاهی بهداشتی- درمانی و اورژانس تعمیرگاهی سوخت رسانی و اطفاء حریق با اولویت نقاط: چابهار نیکشهر کارواندر خاش میر آباد زاهدان دشتک و میلک | بخش خصوصی | بخش خصوصی |
| 16 | احداث جایگاه مواد سوختی در مجتمع های رفاهی - خدماتی در استانهای سیستان و بلوچستان،خراسان جنوبی،خراسان رضوی و خراسان شمالی | بخش خصوصی | بخش خصوصی |
| 17 | تکمیل عملیات اجرایی احداث راه چابهار - نیک شهر - ایرانشهر | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 18 | بهسازی راه زابل - میلک | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 19 | اتمام عملیات بهسازی راه ایرانشهر - خاش - زاهدان | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 20 | احداث پایانه مرزی میلک | وزارت راه و ترابری | منابع داخلی سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای |
| 21 | احداث باند دوم راه سنگ بست - فریمان - تربت جام | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 22 | بهسازی راه تربت جام - تایباد - دوغارون | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 23 | بهسازی راه قاین - ابراهیم آباد - تایباد | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 24 | بهسازی راه تربت حیدریه - خواف - تایباد | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 25 | تکمیل بهسازی مسیر ترانزیتی مشهد - سرخس | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 26 | بهسازی راه قاین - حاجی آباد - یزدان | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 27 | بهسازی راه بیرجند - میل 73 | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 28 | ایجاد مسیر ترانزیتی بجنورد - پرسه سو | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |
| 30 | ایجاد زیر ساختهای لازم برای توسعه فناوری و ارتباطات در بندر چابهار و شهرهای مسیر و پوشش شبکه تلفن همراه و ثابت در کل مسیر محور ترانزیتی | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | منابع داخلی شرکت مخابرات |
| 31 | تجهیز و ارتقا سطح خدمات ایمنی اورژانس و اطفا حریق در شهرها و سایر نقاط به گونه ای که هر نقطه از محور حداکثر 50 کیلومتر از نزدیکترین ایستگاه آتش نشانی و خدمات اورژانس قرار داشته باشد | وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی وزارت کشور | بودجه عمومی دولت |
| 32 | ارتقاء کیفی ابنیه فنی و علایم راهنما در طول محور تا حد استانداردهای بین المللی | وزارت راه و ترابری | بودجه عمومی دولت |