اثر عدم توجه دادگاه به نظریه داور در دعوی طلاق

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/05/26
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: در دعوی طلاق، در مواردی که دادگاه به منظور ایجاد صلح و سازش موضوع را به داوری ارجاع می کند باید با توجه به نظر داوران رای صادر کند و چنانچه آن را نپذیرد باید نظریه داوران را با ذکر دلیل رد کند در غیر این صورت رای قابلیت تایید در دیوان عالی کشور را ندارد.

شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه سی ام دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/05/26 - 12 : 08 قاضی: غلامرضا شاکری قاضی: محمدعلی کریم پور قاضی: عبدالغفور دری

خلاصه جریان پرونده

خانم م. ک. در تاریخ 93/10/6 دادخواستی به طرفیت شوهرش آقای الف. ک. به خواسته طلاق به لحاظ اعتیاد خوانده به مواد مخدر، ترک نفقه و سوء معاشرت و سوء رفتار زوج و عسر و حرج زوجه تقدیم دادگاه‌های عمومی و نی ریز نموده و اجمالا چنین توضیح داده است: اینجانب به موجب سند ازدواج در سال 92 بعقد دائمی و شرعی خوانده درآمده و هنوز زندگی زیر یک سقف را شروع نکرده ایم و هر کدام در منزل پدری می باشیم. متاسفانه خوانده (همسرم) اعتیاد به مواد مخدر دارد و خرج و مخارج و نفقه مرا پرداخت نکرده و نمی کند، مانع ادامه تحصیل بنده می‌شود و بارها علیه خود و خانواده ام توهین و فحاشی نموده و باعث آزردگی و سلب آسایش و آرامش بنده گردیده و مرا مورد کتک کاری قرار داده و زندگی مشترک را برایم غیر ممکن ساخته و مرا در عسر و حرج قرار داده است تقاضای صدور حکم طلاق را دارم. رسیدگی به موضوع به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی نیریز ارجاع گردیده و شعبه مرجوع الیه با ارسال نسخه ثانی دادخواست و ضمائم برای خوانده طرفین را به دادرسی دعوت نموده جلسه مقرر در تاریخ 93/12/16 با حضور طرفین تشکیل گردیده زوجه ضمن بیان مطالبی اظهار می‌دارد شوهرم اعتیاد دارد و علاوه بر اعتیاد اخلاق و رفتار مناسبی ندارد به من شک دارد مرا در خانه حبس می کند و اجازه رفتن به خانه پدرم را هم نمی دهد و نه ماه است که با هم قهریم من یک محصل هستم او هیچکدام از نیازهای مرا برآورده نمی کند یک تکه طلا هم داشتیم فروخت و خورد الان عقد هستیم و عروسی نگرفته ایم درخواست طلاق داده ام و قصد طلاق دارم و در مورد حقوق مالی اقدام خواهم کرد و زوج نیز ضمن بیان مطالبی اظهار می‌دارد بابت اعتیاد اول مرا به هر دکتری می خواهید بفرستید من اعتیاد ندارم من نمی گویم جائی نرو می گویم هر جا می خواهی بروی اول اجازه ات را از من بگیرد بعد برو پول طلاها را هم خرج تحصیلش کردم من یک کارگر هستم ازدواج نکرده ام که طلاق بدهم زوجه اظهار می‌دارد من ده بار با چشمان خودم دیده ام (مواد مخدر) شربت تریاک هم دیده ام ایشان اصولا اخلاق ندارد و اجازه نمی دهد با خانواده ام مراوده کنم و یک روز کامل می خوابد و می گوید کار گیر نمی آید. متعاقب جلسه مذکور دادگاه تصمیماتی را اتخاذ از جمله قرار ارجاع امر به داوری صادر و مراتب را به طرفین جهت معرفی داوران خود ابلاغ نموده ضمنا از کلانتری محل خواسته تا در مورد وضعیت اخلاقی و رفتاری زوج و اینکه اشتهار به مواد مخدر دارد یا خیر مصرف کننده مواد مخدر است یا خیر و به صورت نامحسوس تحقیق و نتیجه به دادگاه اعلام گردد ضمنا زوجه را نیز جهت انجام تست در مورد حامله بودن و نیز معاینه در مورد باکره بودن به پزشکی قانونی معرفی نموده است. زوجین داوران خود را معرفی و مراتب داوری به آنان تفهیم گردیده است پاسگاه انتظامی محل نیز مستند به صورتجلسه مامورین که مربوط به تاریخ 93/12/20 است اعلام داشته اند برابر تحقیقات محسوس و نامحسوس زوج از وضعیت اخلاقی و رفتاری خوبی برخوردار نمی‌باشد و گاهی پرخاشگر است و مواد مخدر هم مصرف می کند مساعی داوران در اصلاح ذات البین نیز موثر واقع نگردیده و متفقا اعلام داشته اند مصلحت در این است که طرفین از یکدیگر جداشوند تا بیشتر از این دچار ناراحتی نشوند و عمرشان به هدر نرود. پاسخ پزشکی قانونی در مورد زوجه نیز حاکی از آنست که پرده بکارت نامبرده حلقوی و سالم است و نتیجه تست بارداری هم منفی است متعاقب آن دادگاه در تاریخ 94/2/28 در وقت فوق العاده ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره --- -- 94/2/30 به صدور رای مبادرت و با درج خلاصه ای از جریان پرونده و اظهارات طرفین و اشاره به نظریه داوران و گزارش کلانتری محل و استدلال منعکس در رای عسر و حرج زوجه را در ادامه زوجیت احراز و حکم به اجبار زوج به طلاق زوجه صادر و در سایر جهات نیز (بغیر مدت اعتبار رای) تعیین تکلیف نموده است و پس از صدور و ابلاغ رای مزبور زوج آقای الف. ک. تجدیدنظر خواهی به عمل آورده و پرونده در شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس مطرح شده است دادگاه مرقوم در جلسه فوق العاده به تاریخ 94/7/25 تصمیماتی را در خصوص معرفی زوج به پزشکی قانونی جهت انجام آزمایش اعتیاد و نیز انجام داوری وسیله داور زوجه و اخذ دلایل زوجه در خصوص ترک انفاق و سوء معاشرت زوج و امکان بذل حقوق مالی از ناحیه زوجه و در صورتی که شهودی معرفی نمودند تحقیق از شهود اتخاذ و پرونده را جهت انجام اقدامات مذکور به دادگاه بدوی اعاده و ارسال نموده‌اند و دادگاه بدوی نقایص مورد نظر دادگاه را مرتفع نموده از جمله زوج را جهت آزمایش اعتیاد به پزشکی قانونی معرفی کرده که پاسخ واصله حاکی از منفی بودن نتیجه آزمایش است و از شهود زوجین که عمدتا بستگان آنان هستند تحقیق به عمل آورده و توضیحات مورد نظر دادگاه را از آنان و از زوجین به عمل آورده و پرونده را نهایتا به دادگاه تجدیدنظر اعاده نموده‌اند دادگاه تجدیدنظر مرقوم در تاریخ 94/12/9 در وقت فوق العاده ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره --- -- 94/12/9 به صدور رای مبادرت و با این استدلال که دلیل شرعی و قانونی بر سوء رفتار و معاشرت تجدیدنظر خواه اقامه نشده تجدیدنظر خواهی را وارد دانسته و ضمن نقض رای تجدیدنظر خواسته حکم به رد دعوی خواهان بدوی صادر و اعلام نموده است که متعاقب صدور و ابلاغ رای مزبور زوجه خانم م. ک. در مهلت قانونی فرجام خواهی به عمل آورده و پرونده جهت رسیدگی به فرجام خواهی مشارالیها (با تکمیل آن و تبادل لوایح) به دیوان عالی کشور ارسال شده که پس از وصول حسب الارجاع در این شعبه مطرح و اینک رسیدگی به درخواست مطروحه در دستور کار شعبه قرار دارد مفاد لایحه فرجام خواه حین شور قرائت می‌گردد ظاهرا از ناحیه فرجام خوانده لایحه ای واصل و ضمیمه نگردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای محمد علی کریم پور عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده نسبت به دادنامه شماره --- -- 94/12/9 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد:

رای شعبه

در خصوص فرجام خواهی خانم م. ک. نسبت به دادنامه فوق صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس که متضمن نقض دادنامه شماره --- -- 94/2/30 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی نی ریز و صدور حکم به رد دعوی خواهان بدوی (زوجه) دایر به درخواست طلاق به لحاظ عسر و حرج ناشی از عدم پرداخت نفقه، سوء رفتار و معاشرت و اعتیاد زوج به لحاظ عدم اقامه دلیل شرعی و قانونی می‌باشد و نظر به اینکه در خصوص موضوعات معنونه از ناحیه زوجه (ترک انفاق، سوء رفتار و اعتیاد زوج) اقتضاء دارد تحقیقات بیشتری به عمل آید و رای فرجام خواسته در وضعیت فعلی قابلیت تایید را ندارد و تحقیقات مورد نظر به شرح زیر است: 1 - تحقیقات محسوس و نامحسوس پاسگاه انتظامی تنگ حنا در خصوص اخلاق و رفتار زوج و نیز اعتیاد وی حاکی از آنست که زوج از وضعیت اخلاقی و رفتاری خوبی برخوردار نمی‌باشد و گاهی پرخاشگر است و همچنین مصرف مواد مخدر دارد (برگ های 31 و 32 پرونده) اقتضاء دارد در این خصوص قرار تحقیق محلی صادر از کسان و بستگان و همسایگان و مجاورین طرفین تحقیقات کافی و وافی به عمل آید همچنین در مورد درآمد زوج و اینکه مسکن مناسبی با اثاث البیت آن برای زندگی زوجه مهیا نموده یا خیر ؟ نیز تحقیق به عمل آید. در صورت مهیا بودن وسیله مامورین معاینه و گزارش شود. 2 - برابر ماده 27 قانون حمایت خانواده مصوب 91 در مواردی که دادگاه به منظور ایجاد صلح و سازش موضوع را به داوری ارجاع می کند باید با توجه به نظر داوران رای صادر کند و چنانچه آن را نپذیرد نظریه داوران را با ذکر دلیل رد کند و در ما نحن فیه داوران زوجه و زوج متفقا و پس از سعی لازم در اصلاح ذات البین و عدم توفیق لازم در این زمینه اعلام داشته اند: با توجه به اوضاع و احوال و شرایط حاکم مصلحت در این است که طرفین از هم جدا شوند.... برگ 34 پرونده و قطع نظر از اینکه دلیلی به رد نظریه داوران اقامه نشده. نقص مورد نظر دادگاه تجدیدنظر در این زمینه (قسمت ثانیا در برگ 61 پرونده) مرتفع نشده که ضرورت دارد مرتفع گردد به علاوه تحقیق از داوران مذکور در این خصوص که چرا مصلحت در جدائی زوجین است و اینکه کدامیک از زوجین در شکل نگرفتن زندگی مشترک مقصر هستند نیز ضروری است. بنا به مراتب مستندا به بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی رای فرجام خواسته نقض و رسیدگی مجدد را به تجویز بند الف ماده 401 همان قانون به دادگاه صادر کننده رای ارجاع می‌نماید تا پس از رفع نقایص مذکور رای مقتضی صادر فرمایند.

شعبه سی ام دیوان عالی کشوررئیس شعبه: محمد علی کریم پور مستشار: عبدالغفور دُرّی عضو معاون: غلامرضا شاکری