ماده واحده - مجلس شورای ملی در جلسه پنجم خرداد ماه 1308 عهدنامه ودادیه و تامینیه ایران و ترکیه را که در تاریخ اول اردیبهشت 1305 بامضا رسیده و همچنین پروتکل منضمه بعهدنامه ودادیه و تامینیه مزبوره مورخ 25 خرداد 1307 و مدلول صورتمجلس که در موقع امضا عهدنامهودادیه و تامینیه از طرف نمایندگان دولتین ایران و ترکیه تنظیم شده است تصویب و اجازه مبادله نسخ صحه شده آن را به دولت میدهد.
این قانون که مشتمل بر یک ماده و متن قرارداد ضمیمه است در جلسه پنجم خرداد ماه یک هزار و سیصد و هشت شمسی به تصویب مجلس شورایملی رسید.
رئیس مجلس شورای ملی - دادگر
عهدنامه ودادیه و تامینیه مابین دولت علیه ایران و جمهوریت ترکیه
مقدمه دولت ایران از یکطرف و دولت ترکیه از طرف دیگر.
احتیاجات و وظایفی را که عصر حاضر برای ملتین ایجاد و ایجاب مینماید در نظر گرفته و چون معتقد و جازم میباشند که تحکیم رشته دوستی وبرادری موجود بین ایشان واجب است لهذا مصمم شدند که شرایط مادی روابط صمیمی خود را روشن نمایند و برای نیل باین مقصود انعقاد معاهدهودادیه و تامینیه را لازم شمرده و برای این منظور طرفین توافق کردند که مذاکرات راجعه باین امر در شهر طهران به عمل آید و اختیارداران خود را به شرح ذیل معین نمودند.
از طرف اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران:
جناب اشرف آقای میرزا محمدعلیخان فروغی رئیسالوزراء و جناب آقای میرزا داودخان مفتاح کفیل وزارت امور خارجه.
از طرف رئیس جمهوریت ترکیه: ممدوح شوکتبیک ایلچی فوقالعاده و سفیر کبیر ترکیه در ایران.
و اختیارداران مزبور پس از ارائه اختیارنامههای خود که معتبر شناخته شد در باب مقررات ذیل توافق نظر حاصل نمودند.
فصل اول - صلح خللناپذیر و دوستی صمیمی دائمی مابین مملکت شاهنشاهی ایران و جمهوریت ترکیه و همچنین مابین اتباع آنها برقرار خواهد بود.
فصل دوم - در صورت وقوع عملیات نظامی از طرف یک یا چند دولت ثالث نسبت بیکی از دولتین معظمتین متعاهدتین طرف متعاهد دیگر متعهداست که بیطرفی خود را نسبت بمتعاهد خود محفوظ بدارد.
فصل سوم - هر یک از متعاهدین تقبل مینمایند که از حمله نسبت به متعاهد دیکر[دیگر]خودداری کرده و در هیچ نوع اتحاد یا ائتلاف سیاسی و اقتصادی ویا مالی که از طرف یک یا چند دولت ثالث بر ضد طرف متعاهد دیگر یا بر ضد امنیت نظامی و بحری آن منعقد شده باشد شرکت نجویند همچنین هریک از متعاهدین تقبل مینمایند که در هیچ نوع عملیات خصمانهای که از طرف یک یا چند دولت ثالث بر ضد طرف متعاهد دیگر وقوع یابد مشارکتنه نمایند.
فصل چهارم - در صورتی که یک یا چند دولت ثالث در موقع جنگ با یکی از متعاهدین معظمین بیطرفی متعاهد دیگر را نقض کرده و از خاک آنمملکت قشون و اسلحه و مهمات جنگی عبور دهد و یا بخواهد آذوقه و چهارپایان و کلیه هر چیزی که برای جنگ لازم باشد در آن مملکت تهیه نمایدو یا قشون خود را که عقبنشینی مینماید از آنجا عبور دهد و یا سکنه مملکت بیطرف را برای مقاصد نظامی خود تشویق و وادار بقیام بکند و یا درخاک مملکت بیطرف استکشافات نظامی به عمل آورد متعاهد بیطرف ملزم است که با قوای مسلحه خود از عملیات مذکوره جلوگیری کرده وبیطرفی خود را حفظ نماید.
فصل پنجم - طرفین معظمین متعاهدین تعهد مینمایند که تشکیل و توقف تاسیسات و دستجاتی را که مقصد آنها بر هم زدن صلح و امنیت مملکتمتعاهد و یا تغییر حکومت آن باشد در خاک خود اجازه نداده و همچنین اشخاص و یا دستجاتی را که به وسیله تبلیغات یا سایر وسایل در صدد مبارزه بامملکت متعاهد دیگر باشند ممنوع از توقف در خاک خود بدارند.
فصل ششم - نظر به تامین آسایش و امنیت سکنه مناطق سرحدی طرفین متعاهدین هر نوع اقدامات لازمه خواهند نمود که بخلافکاری ها و عملیاتیکه از طوایف ساکن نواحی مجاوره سرحدات ناشی میشود و ممکن است باسایش مملکتین سکته وارد نماید خاتمه دهند اقدامات مزبوره را دولتینجداگانه و یا در صورتی که لازم بدانند مشترکا به عمل خواهند آورد.
فصل هفتم - طرفین معظمین متعاهدین موافقت مینمایند که اختیارداران خود را در ظرف مدتی که بیش از شش ماه از تاریخ امضا این معاهده نباشد درطهران مجتمع کرده و قراردادهای تجارتی و قنسولی و گمرکی و پستی و تلگرافی و همچنین قرارداد اقامت و اعاده مجرمین را منعقد نمایند.
فصل هشتم - طرفین متعاهدین توافق نمودند که برای تسویه اختلافاتی که ممکن است فیمابین بروز کند و به طریق عادی دیپلوماتیک حل نشود طریقخاصی معین نمایند.
فصل نهم - محتاج بتوضیح نیست که خارج از حدود و تقبلات متقابله که در این عهدنامه معین شده است هر یک از طرفین معظمین متعاهدین درروابط خود با دول ثالث آزادی مطلق خواهند داشت.
فصل دهم - این عهدنامه بزبان فارسی و ترکی و فرانسه نوشته شده و در صورت بروز اختلافات متن فرانسه معتبر خواهد بود.
فصل یازدهم - عهدنامه حاضر در اسرع اوقات به تصویب مجالس ملی مملکتین خواهد رسید و نسخ صحه شده در طهران مبادله خواهد گردید.
عهدنامه حاضر از تاریخ امضا دارای اعتبار بوده و برای مدت پنجسال منعقد میشود در صورتی که یکی از طرفین متعاهدین شش ماه قبل از انقضاء مدت فوق راجع بخاتمه دادن باین عهدنامه تصمیم خود را بدیگری اخطار نکند یک سال دیگر به مدت آن بخودی خود افزوده شده و از طرفینبرسمیت شناخته خواهد شد و در هر صورت اخطار تصمیم بخاتمه دادن عهدنامه قبل از انقضاء شش ماه موثر نخواهد بود.
برای تصدیق مراتب مذکوره در این عهدنامه اختیارداران- طرفین آن را در دو نسخه در طهران نوشته و امضا و مهر نمودند.
به تاریخ اول اردیبهشت ماه 1305 شمسی هجری مطابق بیست و دوم آوریل 1926 میلادی
محل امضا و مهر محل امضا و مهر محل امضا و مهر
ممدوح شوکتبیک میرزا داودخان مفتاح محمدعلی فروغی
پروتکل منضمه بعهدنامه ایران و ترکیه منعقده در تاریخ اول اردیبهشت 1305 22 آوریل 1926
نظر به اینکه طرفین متعاهدین بالسویه مایل بتحکیم و تشیید منافع مشترک سیاسی و اقتصادی بین ایران و ترکیه میباشند لازم شمردند که در تکمیلعهدنامه 22 آوریل 1926 پروتکل حاضره را نیز منعقد نمایند و برای این مقصود اختیارداران خود را به ترتیب ذیل معین نمودند:
از طرف اعلیحضرت شاهنشاه ایران: جناب آقای پاکروان کفیل وزارت امور خارجه.
از طرف جناب رئیس جمهوریت ترکیه: جنابان مستطابان اجل آقایان ممدوح شوکتبیک سفیر کبیر ترکیه در ایران و محمد توفیق بیک سفیر کبیر ترکیه در مسکو.
مشارالیهم پس از ارائه اعتبارنامههای خود که دارای شرایط و اعتبارات لازمه بود در مواد ذیل توافق نظر حاصل نمودند.
ماده اول - در صورتی که یکی از متعاهدین مورد عملیات خصمانه یک یا چند دولت ثالث بشود متعاهد دیکر مکلف است که تمام کوشش خود را به عمل آورد که وضعیت مذکوره را اصلاح نماید.
اگر با وجود تمام مساعی مبذوله معذلک وقوع جنگ حتمی و ناگزیر شود متعاهدین تقبل میکنند که وضعیت را به دقت و با روح محبت وخیرخواهی تحت مطالعه درآورند تا اینکه راه حلی که موافق منافع عالیه آنها و متناسب با وضعیت باشد پیدا نمایند.
ماده دوم - طرفین متعاهدین معظمین موافقت حاصل نمودند که در اسرع اوقات شرایط تعاون اقتصادی نزدیک خود را تحت مطالعه درآورده و تنظیمنمایند.
مسلم است که انتخاب و تنظیم وسایل اجراء تعاون اقتصادی مزبور و همچنین مسئله ترانزیت ازاد از خاک یکدیگر و ایجاد انواع وسائل ارتباطیه بینمملکتین تحت مطالعه دقیق متخصصین صلاحیتدار طرفین متعاهدین واقع شده و معین خواهد شد.
نمایندکان [نمایندگان] مختار طرفین این پروتکل را که جزء لایتجزای عهدنامه مودت و امنیت امضا شده در طهران در تاریخ اول اردیبهشت 1305 22 آوریل1926 محسوب میشود در سه نسخه اصلی فارسی و ترکی و فرانسه امضا نمودند - در صورت بروز اختلاف متن فرانسه معتبر خواهد بود.
طهران - به تاریخ 25 خرداد 1307 مطابق 15 ژوئن 1928
پاک روان امضاء: ممدوح شوکت بیک امضاء: محمد توفیق
صورتمجلس راجعه بمعاهده ودادیه و تامینیه ایران و ترکیه
در تاریخ پنجشنبه اول اردی بهشت 1305 شمسی هجری مطابق بیست و دوم آوریل 1926 میلادی هیات نمایندگان ایران مرکب از:
جناب اشرف آقای میرزا محمدعلیخان فروغی رئیسالوزراء و جناب آقای میرزا داودخان مفتاح کفیل وزارت امور خارجه به سمت اختیارداران دولتایران و جناب آقای میرزا فتحاللهخان پاکروان مدیر کل و رئیس اداره دوم سیاسی وزارت امور خارجه به سمت مشاور و آقای میرزا سید نصراللهخانانتظام وزیری عضو وزارت امور خارجه به سمت منشی از یکطرف و هیات نمایندکان ترکیه مرکب از:
جناب مستطاب اجل آقای ممدوح شوکتبیک سفیر کبیر دولت جمهوری ترکیه در دربار ایران به سمت اختیارداری دولت ترکیه و آقای حسنوصفیبیک مستشار سفارت کبری به سمت مشاور و آقایان وحیدبیک نایب دوم و حسن نورالدینبیک نایب 3 سفارت کبری به سمت منشی ازطرف دیگر.
نیمساعت قبل از ظهر در منزل جناب اشرف آقای رئیسالوزراء جهت تتمیم مذاکرات راجع بعهدنامه ودادیه و تامینیه فیمابین دولتین ایران و ترکیهحضور بهم رساندند.
جناب مستطاب اجل آقای ممدوح شوکتبیک پیشنهاد کردند که جناب اشرف آقای فروغی ریاست مجلس را قبول فرمایند پیشنهاد مزبور مورد قبولهیات نمایندکان[نمایندگان] طرفین واقع و جلسه از طرف معظمله افتتاح گردید.
پس از ارائه و تبادل اعتبارنامههای یکدیگر که معتبر شناخته شد مذاکرات ذیل تعاطی یافت.
بدواً جناب اشرف آقای فروغی نطق افتتاحیه ذیل را ایراد نمودند.
با کمال مسرت میبینم مودت صمیمی و روابط حسنه همسایگی که تاکنون بین ملتین موجود بود اینک وارد مرحله جدیدی میشود و چون دولتین مااین کیفیت را مشاهده نمودند تصمیم گرفته شده که این مجمع را تشکیل داده و برای نیل به مقصود یک معاهده ودادیه و تامینیه منعقد نمائیم.
جناب مستطاب اجل آقای سفیر کبیر ترکیه جوابا چنین اظهار داشت.
با کمال افتخار عرض میکنم دولت جمهوری ترکیه کاملا معتقد است که شرایط جدید روابط دوستانه بین مملکتین تعیین شود و برای این منظور یکمعاهده ودادیه و تامینیه منعقد گردد و یقین دارم که تحکیم روابط مودت و استقرار صمیمیت بین ملتین موجب مزید آسایش و سعادت هر دو ملتخواهد بود بنابراین پیشنهاد جناب اشرف آقای فروغی را در خصوص تعقیب مذاکرات برای نیل به نتیجه مطلوبه با کمال شعف میپذیرم.
سپس آقای رئیسالوزراء به نام هیات ایرانی پیشنهاد کردند که مواد عهدنامه قرائت شود آقای سفیر کبیر با این پیشنهاد موافقت نموده و شروع به قرائتطرح عهدنامه شد در فصول اول و دوم و سوم و چهارم موافقت حاصل شد.
در فصل پنجم چون در نسخه فارسی کلمه -زدن- با املا غلط نوشته شده بود تصحیح و از طرف اختیارداران طرفین امضا گردید در فصل ششم موافقت حاصل شد.
در موقع قرائت فصل هفتم آقای رئیسالوزراء نطق ذیل را راجع به الغای کاپیتولاسیون ایراد نمودند.
سالهاست ترتیب کاپیتولاسیون که بینهایت برای مملکت مضر است در ایران برقرار شده و دولت ما عزم جزم دارد که این ترتیب را که همواره در راهترقی و تعالی ملت ایران و نیل او بامال و آرزوی خود ایجاد موانع و مشکلات میکند موقوف نماید از طرف دیگر پوشیده نیست که سابق بر این هریک از دولتین ایران و ترک در حق اتباع و قنسولهای مملکت دیگر مزایائی قائل شده بودند که جنبه کاپیتولاسیونی داشت و به موجب عهدنامه برقرارشده بود و بنابراین اساس کاپیتولاسیون مبنی بر معامله متقابله و قرارداد دو طرفی بود و مادام که دولت ترکیه آن را رعایت میکرد دولت ایران نیز خود را برعایت آن ملزم میدانست ولیکن چون دولت ترکیه مزایای کاپیتولاسیون را کاملاً موقوف داشت ناچار حقوقی را که اتباع ایران در ترکیه داشتند از آنهاسلب نموده است بنابراین دولت ایران هم برعایت قراردادهای فوق که از این ببعد فقط یک طرفی خواهد بود ملزم نیست و آنها را منسوخ میداند ونمایندکان ایران رجاء واثق دارند که دولت ترکیه مانع نخواهد بود از اینکه ایران باستخلاص از کاپیتولاسیون نائل شود بلکه با میل او بطی این طریقو رسیدن به آرزوی مشروع خود مساعدت خواهد نمود بدلایل مذکوره فوق هیات ایرانی پیشنهاد میکند که در متن فصل هفتم قید شود که معاهدات مزبوره بر طبق قرارداد مقرره بینالمللی که دارای حقوق متساوی میباشند منعقد خواهد شد.
آقای سفیر کبیر ترکیه جوابی بمضمون ذیل ایراد نمودند.
هیچ مانع نمیبینم که پیشنهاد جناب اشرف آقای فروغی در ضمن مذاکراتی که عنقریب به جهت انعقاد معاهدات راجعه به روابط تجارتی و قنسولی وگمرکی و غیرهها بین مملکتین واقع خواهد شد جداً در نظر گرفته شود اما مباحثه طولانی را در این باب در اینجا بیموقع میدانم ولیکن به جهتاطمینان اختیارداران ایرانی از حسن نیت دولت خودم در آنچه راجع به منافع ایران است تعهد دارم مراسله بجناب شرف عالی بنویسم و تصریح بکنمکه دولت من حاضر است در موقع انعقاد معاهدات مزبوره قواعد مقرره بینالمللی را که دارای حقوق متساویه هستند منظور دارد.
و در پایان نطق خود آقای سفیر کبیر مراسلهای را که بفرانسه نوشته شده بود بجناب اشرف آقای رئیسالوزراء تسلیم داشتند که ترجمه فارسی آن ذیلادرج میشود. آقای رئیسالوزراء دوستدار نظر بتمایلی که جناب اشرف عالی نسبت بمفاد ماده هفتم عهدنامه ودادیه و تامینیه که امروز امضا میشود ابراز فرمودید با کمال افتخار باستحضار جناب اشرف میرساند که حکومت متبوع دوستدار کاملا حاضر است اساس قراردادهای مزبوره را براصولی که فیمابین ملل متساویالحقوق معمول است استوار نموده و برای اتباع دولتین حقوق متساوی قائل شود در خاتمه احترامات فائقه را تجدید مینماید.
-امضا ممدوح شوکتبیک
فصول هفت و هشت و نه قرائت و تصویب گردید.
بعد از قرائت فصل نه آقای رئیسالوزراء نطق ذیل را ایراد نمودند:
چون دولت ایران عضو جامعه ملل میباشد و مصمم است وظائفی را که از جهت این عضویت بر عهده دارد انجام دهد مقتضی خواهد بود که درمعاهده حاضر یک ماده اضافه شود مشعر بر اینکه دولت ایران به تعهدات خود نسبت بجامعه ملل وفا خواهد نمود.
آقای سفیر کبیر جوابا چنین اظهار داشتند.
دولت ترکیه مسبوق بود از اینکه دولت ایران عضو جامعه ملل است و بنابراین طبعا تقبلات ناشیه از این عضویت را باید رعایت کند ولیکن ضرورتی نمیبینم در اینکه امور در چنین معاهده ودادیه و تامینیه ذکر شود زیرا که در این معاهده باید فقط مقررات راجع به منافع مشترک طرفین قید گردد.
اختیارداران ایران اظهار داشتند که چون این اظهار جناب مستطاب اجل آقای ممدوح شوکت بیک در صورت مجلس راجع بمعاهده حاضره قید میشود ماهم با نظر ایشان موافقت مینمائیم فصل دهم و یازدهم قرائت و تصویب گردید.
آقای سفیر کبیر در خاتمه با اظهار امیدواری نسبت بحسن تاثیری که امضا و انعقاد این قرارداد در روابط دولتین خواهد داشت به نام نمایندکان ترکیهاظهار خوشوقتی و امتنان کرده و به نمایندکان [نمایندگان] ایران تبریک گفتند.
جناب اشرف آقای رئیسالوزراء هم به نام نمایندکان ایران از بیانات آقای سفیر کبیر تشکر و مملکتین را تشکر باین موفقیت تبریک گفتند.
در خاتمه نمایندکان [نمایندگان] اختیاردار طرفین نسختین عهدنامه را که بالسنه فارسی و ترکی و فرانسه تدوین شده بود امضا و هر یک از دو مجموعه را مهرکردند. جلسه یکساعت بعد از ظهر ختم گردید.
این صورتمجلس پس از امضا عهدنامه تدوین و در همان مجلس به تصویب و امضا هیات نمایندکان[نمایندگان] دولتین ایران و ترکیه رسید.
امضا فروغی امضا: ممدوح شوکتبیک امضا: مفتاح امضاء: وصفیبیک
امضاء: پاک روان امضاء: وحیدبیک
امضاء: نصرالله انتظام امضاء: نورالدینبیک
اجازه مبادله عهدنامه ودادیه و تامینیه منعقده بین دولتین ایران و ترکیه به شرح فوق در جلسه 5 خرداد ماه 1308 شمسی داده شده است.
رئیس مجلس شورای ملی - دادگر