با آن که براساس مواد 220 تا 223 اصلاحی سال 76 آییننامه قانونی و مقررات اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور، مرخصی برای زندانیان واجد شرایطی مقرر گردیده است که حداقل یک سال از دوران محکومیت خود را در زندان گذرانده باشند و به عنوان امتیازی شناخته شده است که اعطای آن باید به نحو مقرر در آییننامه، پیشنهاد و به موافقت مرجع قضایی برسد و به موجب ماده 221 آییننامه، محکومان جرایم جاسوسی، اقدام علیه امنیت، سرقتهای مسلحانه، قاچاق مواد مخدر و. .. بهیچوجه نمی توانند از مرخصی استفاده کنند. در عمل خلاف آن رفتار شده است و به برخی از محکومان جرایم مستثنی شده هم، بدون لحاظ مصالح عمومی، مرخصی داده اند و در چند مورد به فرار و خروج زندانی از کشور انجامیده است.
درحالی که مرخصی از حقوق قابل مطالبه زندانی نیست و تشویقی از آن گروه محکومان واجد شرایطی است که رهایی چند روزه از زندان، بتواند در اصلاح امور آنان تحکیم مبانی خانواده، جلب رضای شاکیان موثر واقع شود یا تمهیداتی در جهت پایان دادن به دوران محکومیت یا کوتاهتر کردن آن، براساس مقررات موجود فراهم سازند. از این رو، رئیس زندان و شورای طبقه بندی که در حال حاضر، مرجع پیشنهاد و تشخیص چنین امتیازی به محکومان اند و مراجع قضایی موافقت کننده با پیشنهاد مذکور، در اعطای مرخصی، باید تمامی جوانب و مصالح و آثار مترتب براقدام خود را در نظر گرفته، از دادن امتیاز مزبور به کسانی که در آییننامه صریحاً منع شده اند و آنان که احتمال داده شود در مدت مرخصی، مرتکب جرم و مخل نظم و آسایش مردم یا درگیر با شکات و مدعیان خود خواهند شد و به طور کلی آنان که اطمینان راسخ به مراجعه آنان در پایان مرخصی به زندان نباشد و یا مرخصی دادن به آنان تشویقی در جهت اصلاح آنان نبوده بلکه تاکید بیشتر آنان را بر جرم خویش در بر دارد، جداً خودداری کنند. مراجع قضایی (عمومی، انقلاب، نظامی) و سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور، در محدوده وظایف خود برحسن اجرای مقررات آییننامه مذکور و بخشنامه حاضر، نظارت و در صورت مشاهده تخلف، اقدام لازم به عمل آورند.
سید محمود هاشمی شاهرودی
رئیس قوه قضائیه