شورای عالی بیمه در راستای اجرای ماده 61 قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری و با هدف ایجاد شفافیت برای حقوق بیمه گذاران و صاحبان سهام موسسات بیمه، چگونگی لحاظ کردن ذخایر فنی در حساب های موسسات بیمه را با توجه به اصول زیر در جلسه مورخ 25 /10/ 1387 تصویب کرد:
ایجاد هماهنگی در اجرای استانداردهای حسابداری از جمله استاندارد شماره 28، برای در نظر گرفتن ذخایر فنی موسسات بیمه و فراهم شدن امکان مقایسه عملکرد مالی این موسسات با التزام به کاربرد رویه یکسان حسابداری.
شفافیت ترازنامه و حساب سود و زیان در صورت های مالی موسسات بیمه ای به منظور افشای وضعیت مالی واقعی سهامداران و ذی نفعان.
حفظ حقوق بیمه گذاران و بیمه شدگان با ایجاد پشتوانه مناسب برای توانمند سازی موسسات بیمه در مواجهه با حوادث طبیعی و خسارت های بزرگ غیرمترقبه.
این آییننامه مشتمل بر 18 ماده و 8 تبصره بوده و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراء است و جایگزین آییننامه شماره 22 و مکمل های آن میشود.
فصل اول - کلیات
ماده 1(اصلاحی 1400/09/08)- موسسات بیمه مکلف اند برای ایفای تمامی تعهداتی که به موجب قراردادهای بیمه مستقیم و قراردادهای بیمه اتکایی به عهده گرفته اند، ذخایر فنی زیر را بر اساس ضوابط این آییننامه محاسبه نمایند:
الف) بیمه های زندگی:
1.ذخیره ریاضی؛
2.ذخیره مشارکت بیمه گذاران در منافع؛
3.ذخایر فنی بیمه عمر زمانی؛
4.ذخیره فنی تکمیلی و خطرات طبیعی.
ب) بیمه های غیرزندگی:
1.ذخیره حق بیمه (حق بیمه عاید نشده)؛
2.ذخیره ریسک های منقضی نشده؛
3.ذخیره خسارات معوق؛
4.ذخیره ریاضی؛
5.ذخیره مشارکت بیمه گذاران در منافع؛
6.ذخیره فنی تکمیلی و خطرات طبیعی.
ماده 2- ضوابط این آییننامه، نحوه محاسبه و برآورد ذخایر فنی سهم موسسات بیمه را پس از کسر سهم بیمه گران اتکایی تعیین می نماید. در احتساب آن بخش از ذخایر فنی که بیمه گران اتکایی نیز در آن سهم دارند موسسات بیمه موظف اند ضمن منعکس کردن ذخایر فنی قبل از کسر سهم بیمه گر یا بیمه گران اتکایی، سهم بیمه گران اتکایی را نیز حسب مورد محاسبه و همراه با ذخایر فنی ابتدای دوره، به ترتیب مقرر در نمونه ترازنامه و صورت سود و زیان مصوب شورای عالی بیمه در صورت های مالی خود منعکس نمایند.
ماده 3- در این آییننامه منظور از ضریب خسارت نسبت خسارت واقع شده به حق بیمه عاید شده است. خسارت واقع شده عبارت است از خسارت پرداختی طی دوره به علاوه ذخیره خسارت معوق در پایان دوره منهای ذخیره خسارت معوق ابتدای دوره و حق بیمه عاید شده عبارت است از حق بیمه صادره به علاوه حق بیمه عاید نشده ابتدای دوره منهای حق بیمه عاید نشده پایان دوره.
تبصره(الحاقی 1392/02/24)- در محاسبه حق بیمه عاید شده رشته های بیمه شخص ثالث، مازاد و حوادث راننده، عوارض قانونی قابل پرداخت موسسات بیمه به خزانه و همچنین سهم صندوق تامین خسارتهای بدنی از حق بیمه صادره کسر میگردد.
فصل دوم: ذخایر فنی بیمه های زندگی
ماده 4- ذخیره ریاضی بیمه های زندگی عبارت است از تفاوت بین ارزش فعلی تعهدات بیمه گر (اعم از سرمایه و مستمری) و ارزش فعلی تعهدات بیمه گذاران که با رعایت مبانی فنی مورد استفاده در محاسبه حق بیمه و نسبت به سهم نگهداری موسسه بیمه محاسبه میشود.
ماده 5- ذخیره مشارکت بیمه گذاران در منافع بیمه های زندگی عبارت است از درصدی از منافع حاصل از معاملات بیمه های زندگی و سرمایه گذاری ذخایر فنی آن که به موجب شرایط قراردادهای بیمه های زندگی باید بین بیمه گذاران بیمه های زندگی تقسیم شود. سهم بیمه گذاران در منافع، اعم از این که در پایان هر سال مالی یا سال های بعد قابل تقسیم باشد، باید در این ذخیره منظور شود.
ماده 6- ذخایر فنی بیمه های عمر زمانی بر اساس مبانی تعیین شده برای بیمه های غیرزندگی (به غیر از بیمه های باربری)
- موضوع فصل سوم این آییننامه - محاسبه و در حساب ها منظور خواهد شد.
ماده 7(اصلاحی 1403/03/30)- ذخیره فنی تکمیلی و خطرات طبیعی بیمه های زندگی که بابت تضمین تعهدات موسسات بیمه در مقابل خسارات ناشی از حوادث فاجعه آمیز منظور میشود از جمع اقلام زیر حاصل میشود:
الف - سه درصد حق بیمه مربوط به پوشش بیمه به شرط فوت و یا به شرط حیات بیمه های زندگی پس از کسر حق بیمه اتکایی واگذاری.
ب) ذخایر فنی تکمیلی و خطرات طبیعی که از سال قبل منتقل شده است.
تبصره 1- میزان ذخیره موضوع این ماده نباید از 20 درصد میانگین حق بیمه نگهداری بیمه های زندگی سه سال گذشته موسسه تجاوز نماید.
تبصره 2- در صورتی که بر اثر وقوع حوادث طبیعی و فاجعه آمیز، ضریب خسارت در بیمه های زندگی از 85 درصد تجاوز نماید، موسسه بیمه مجاز است مازاد خسارات ایجاد شده ناشی از وقوع حوادث مذکور را از محل ذخایر فنی تکمیلی و خطرات طبیعی جبران نماید. استفاده از این ذخیره در سایر موارد منوط به پیشنهاد موسسه بیمه و تصویب شورای عالی بیمه خواهد بود.
تبصره 3(الحاقی 1403/03/30)- موسسات بیمه مکلفند، آن بخش از ذخیره فنی تکمیلی و خطرات طبیعی که مازاد بر میزان تعیین شده در بند «الف» این ماده محاسبه شده است را در صورت های مالی پایان سال 1403 آزاد نمایند.
فصل سوم : ذخایر فنی بیمه های غیرزندگی
ماده 8- ذخیره حق بیمه (حق بیمه عاید نشده) در بیمه های غیرزندگی عبارت است از حق بیمه های مربوط به فاصله زمانی بین تاریخ ترازنامه تا انقضای مدت قراردادهای بیمه که به ترتیب زیر محاسبه میشود:
الف) برای کلیه رشته های بیمه به جز بیمه باربری به روش فصلی (یک هشتم) و بر مبنای حق بیمه صادره پس از کسر 15 درصد آن به عنوان هزینه تحصیل و همچنین کسر حق بیمه اتکایی واگذاری مربوطه.
ب) برای رشته بیمه باربری ذخیره حق بیمه عبارت است از ذخیره محاسبه شده به روش بند الف به علاوه یک هشتم ذخیره مذکور.
تبصره 1- چنانچه دوره بیمه نامه بیش از یک سال باشد، حق بیمه مازاد بر یک سال، به طور کامل به عنوان حق بیمه سال های آتی محسوب میشود. حق بیمه سال های آتی باید به تفکیک مشخص و در سال مربوطه به عنوان حق بیمه صادره شناسایی شود.
تبصره 2- در بیمه های مهندسی، اگر مدت اعتبار بیمه نامه بیش از یک سال باشد، برای احتساب حق بیمه سال های آتی از روش مجموع ارقام سنوات استفاده خواهد شد.
تبصره 3(الحاقی 1389/10/01)- هزینه تحصیل موضوع بند الف این ماده برای عملیات قبولی اتکایی موسسات بیمه مستقیم (مشروط به تفکیک عملیات بیمه اتکایی و بیمه مستقیم در حساب های آن موسسات) و موسسات بیمه اتکایی معادل 20درصد میباشد.
تبصره 4(الحاقی 1392/02/24)- ذخیره حق بیمه عاید نشده رشته های بیمه شخص ثالث، مازاد و حوادث راننده، پس از کسر مبالغ قانونی قابل پرداخت به حساب خزانه و صندوق تامین خسارتهای بدنی از حق بیمه صادره محاسبه خواهد شد.
ماده 9- ذخیره ریسک های منقضی نشده برای جبران کسری ذخیره حق بیمه عاید نشده در رشته هایی که ضریب خسارت آنها بیش از 85 درصد باشد مطابق فرمول زیر محاسبه میشود:
(85%- ضریب خسارت رشته) × حق بیمه عاید نشده پایان دوره = ذخیره ریسک های منقضی نشده 85%
ماده 10- ذخیره خسارات معوق بیمه های غیرزندگی عبارت است از جمع اقلام ذیل:
الف) خسارات اعلام شده در دست رسیدگی به علاوه برآورد مخارج تسویه خسارت پس از کسر سهم بیمه گر اتکایی.
ب) خساراتی که تا قبل از پایان دوره مالی ایجاد شده و هنوز به بیمه گر اعلام نشده به علاوه برآورد مخارج تسویه خسارت پس از کسر سهم بیمه گر اتکایی.
تبصره 1(اصلاحی 1392/02/24)- در رشته بیمه شخص ثالث چنانچه به تشخیص و تایید هیات مدیره موسسه امکان محاسبه ذخیره خسارات اعلام شده در دست رسیدگی برای مورد به مورد پرونده ها وجود نداشته باشد، حاصل ضرب متوسط هزینه خسارت بدنی هر پرونده (نفر) طی سال مالی در تعداد پرونده های در دست رسیدگی با اعمال درصد افزایش اعلام شده نرخ دیه برای دوره بعد به عنوان ذخیره موضوع بند الف شناسایی خواهد شد.
تبصره 2(اصلاحی 1392/02/24)- خسارات موضوع بند ب با در نظر گرفتن سوابق خسارتی سه سال مالی ماقبل و با تایید هیات مدیره موسسه حداقل 3 درصد و حداکثر 10 درصد بند الف خواهد بود. احتساب مبالغ مازاد بر 10 درصد منوط به تایید بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران میباشد.
ماده 11(منسوخ 1400/09/08)- ذخیره برگشت حق بیمه در بیمه های غیر زندگی عبارت است از 50 درصد نسبت حق بیمه های برگشتی به کل حق بیمه صادره در سه سال مالی قبل ضربدر حق بیمه صادره سال مالی جاری پس از کسر حق بیمه اتکایی واگذاری.
ماده 12- ذخیره ریاضی در بیمه های غیرزندگی برای پرداخت مستمری هایی که قطعی شده عبارت است از ارزش فعلی تعهدات بیمه گر پس از کسر سهم بیمه گر اتکایی.
ماده 13- ذخیره مشارکت بیمه گذاران در منافع بیمه های غیرزندگی عبارت است از درصدی از منافع حاصل از هر یک از قراردادهای بیمه که به موجب شرایط قرارداد به بیمه گذاران قابل پرداخت باشد.
ماده 14- ذخیره فنی تکمیلی و خطرات طبیعی بیمه های غیرزندگی که بابت تضمین تعهدات موسسات بیمه در مقابل خسارات ناشی از حوادث فاجعه آمیز منظور میشود، از جمع اقلام زیر حاصل میشود:
الف) 3 درصد حق بیمه صادره بیمه های غیرزندگی پس از کسر سهم حق بیمه اتکایی واگذاری.
ب) ذخایر فنی تکمیلی و خطرات طبیعی که از سال قبل منتقل شده است.
تبصره 1- میزان ذخیره موضوع این ماده نباید از 20 درصد میانگین حق بیمه نگهداری بیمه های غیرزندگی سه سال گذشته موسسه تجاوز نماید.
تبصره 2- در صورتی که بر اثر وقوع حوادث طبیعی و فاجعه آمیز، ضریب خسارت در هر یک از رشته های بیمه غیرزندگی از 85 درصد تجاوز نماید، موسسه بیمه مجاز است مازاد خسارات ایجاد شده ناشی از وقوع حوادث مذکور را از محل ذخایر فنی تکمیلی و خطرات طبیعی جبران نماید. استفاده از این ذخیره در سایر موارد منوط به پیشنهاد موسسه بیمه و تصویب شورای عالی بیمه خواهد بود.
فصل چهارم : ذخایر فنی بیمه های اتکایی قبولی
ماده 15- ذخایر فنی معاملات بیمه اتکایی قبولی با رعایت قواعد مقرر در مواد قبلی این آییننامه و به موجب شرایط قراردادها و توافق های اتکایی محاسبه میشود.
فصل پنجم : سایر مقررات
ماده 16- موسسات بیمه در اولین سال اجرای این آییننامه میتوانند افزایش ذخایر فنی ناشی از اعمال مقررات این آییننامه در مقایسه با مقررات آییننامه قبلی را از محل ذخایر فنی تکمیلی و خطرات طبیعی تامین نمایند.
ماده 17- در اجرای این آییننامه، مانده ذخایر فنی خطرات طبیعی در ابتدای دوره به تناسب حق بیمه سه سال گذشته در بیمه های زندگی و غیرزندگی تسهیم میشود.
ماده 18- موسسات بیمه ای که در خارج از کشور فعالیت دارند، در محاسبه ذخایر فنی مربوط به عملیات خود در خارج از کشور، تابع مقررات محل فعالیت خواهند بود. در صورتی که در کشور خارجی محل فعالیت موسسه بیمه ایرانی مقرراتی در این باره وجود نداشته باشد، موسسه بیمه مربوط، تابع مقررات این آییننامه خواهد بود.