الف - اراضی منابع طبیعی که در اختیار دولت اسلامی است.
توضیح بند الف - اینگونه اراضی به عنوان ثرو ت عمومی در اختیار و کنترل دولت اسلامی است و دولت اسلامی براساس نیاز و توانائی افراد واجد شرایط بهره وری از اینگونه اراضی و منابع را به آنها و اگذار میکند. در واگذاری این اراضی همیشه مصلحت جامعه باید مدنظر قرار گیرد.
ب - اراضی که زیر کشت بوده و توسط نهادهای دو لت اسلامی مسترد شده و در دست بنیاد مستضعفین میباشد.
توضیح بند ب - در مورد اراضی مصادره شده، مانند بند الف با توجه به مصلحت جامعه و نیاز و توانایی اشخاص اراضی به افراد واجد شرایط واگذار میشود و یا برای کارهای عام المنفعه اختصاص مییابد.
ج - اراضی بزرگ که در دست زمین داران بزرگ است و ظاهراً با ملاک های رژیم قبلی مجوز قانونی هم دارند.
(زمین بزرگ سه برابر زمینی است که عرف محل برای یک نفر لازم میداند)
توضیح بند ج - در مورد زمین های مالکین بزرگ میتوان اینگونه زمینها را به دو قسمت تقسیم نمود:
1 - زمینهای بایر: که بعلل مختلف توسط مالکان، بایر نگه داشته شده است و با توجه به نیاز جامعه و مسئله خودکفائی مملکت و با توجه به اینکه این زمینها فقط بصرف که اینکه مالکیت از آنهاست بدون کشت مانده و اجازه کشت به دهقانان هم داده نمیشود، دولت اسلامی این زمینها را در اختیار و کنترل خود میگیرد تا در اختیار دهقانان و داوطلبان واجد شرایط گذارده شود.
تبصره - در صورت وجود تا سیساتی در اینگونه زمینها، دولت اسلامی میتواند با رعایت مصالح جامعه درباره آنها تصمیم مقتضی بگیرد.
2 - زمینهای آباد و مزروعی تحت تصرف مالکین بزرگ.
در مورد زمینهای آباد و مزرو عی تحت تصرف اینگونه افراد اگر شخصاً این افراد به امر کشاورزی اشتغال داشته باشند با توجه به شرایط اقلیمی و اجتماعی مختلف ایران تا آن حد به آنان زمین داده میشود که خرده مالکین آن محل دارند. (تعیین و حدود خرده مالکان با توجه به عرف محل به عهده هیات واگذارکننده میباشد.) در صورتی که کشت کننده فرد دیگری است و و اجد شرایط میباشد زمین به او واگذار خواهد شد اینگونه متصرفین با توافق میتوانند اراضی محل دیگری را در مقابل زمین متصرفی خود دریافت دارند و یا اینکه اجرت المثل بگیرند مشرو ط به اینکه بدهی قبلی نداشته باشند و سپس بقیه زمینها در اختیار دولت قرار میگیرد که با توجه به مصلحت جامعه به واجدین شرایط واگذار شود.
تبصره 1 - در صورتی که در محل زمینهای دولتی و مسترد شده قابل کشت هست اول آن زمینها داده میشود.
تبصره 2 - در صورت تشخیص دو لت اسلامی چنانچه مصلحت جامعه اقتضاء کند دولت میتواند کلیه زمینهای آباد و مزروعی این افراد را گرفته و باز اگر مصلحت جامعه مطرح باشد زمینهای بایر قابل احیاء به اینگونه افراد واگذار میشود. مقدار زمینهای واگذاری با توجه به نیاز و توانائی و مصلحت جامعه توسط دولت تعیین میشود.
ترکیب هیات 7 نفره (اصلاحی 1400/11/10)
این هیات تشکیل شده از نمایندگان زیر:
1 - دو نفر نماینده از وزارت کشاورزی.
2- یک نفر نماینده وزارت کشور یا استانداری محل.
3 - یک نفر نماینده جهادسازندگی.
4 - یک نفر نماینده دادگستری.
تبصره 1 - لازم به تذکر است که افراد هیات 7 نفره لازم نیست حتماً از کادر وزارتخانه های بالا باشند.
تبصره 2 - مقررات مغایر با این قانون ملغی میباشد.
وظائف هیات 7 نفره
1 - حل و فصل قضایای مورد نزاع.
2 - و اگذاری زمین با توجه به نوع اراضی بالا بند (الف - ب - ج)
3 - تشخیص صلاحیت استفاده از وام و امکانات کشاورزی.
ضوابط و اگذاری زمین
1 - در واگذاری زمین به روستائیان بدون زمین، کم زمین و فارغ التحصیلان کشاورزی و افراد علاقمند به کشاورزی با توجه به اولویت بین آنها زمین داده میشود.
2 - واگذاری زمین برای مدت معین (چند ساله) با توجه به شرایط خاص منطقه است و در صورت عملکرد مطلوب واگذاری زمین تمدید میشود.
3 - زمینهای و اگذاری به صورت شرکت و تعاونی و مشاع میباشد به جزموارد استثنایی که در این صورت تصمیم مقتضی توسط گروه 7 نفری اتخاذ خواهد شد.
4 - در صورتی که قرار بشود زمین انتقال یابد از طرف دو لت اسلامی انجام میگیرد.
5 - باید زمین بدون عذر معطل بماند.
6 - باید عملکرد رو ی زمین بگونه ای باشد که موجب اتلاف زمین نشود.
7 - زمینهای واگذاری قابل فروش نمیباشد.
8 - کشت رو ی زمینها باید با توجه به نیازهای جامعه باشد.
9 - زارع یا زارعین موظف هستند حدود و سازمان اراضی مورد قرارداد را حفظ نمایند.
10 - زارعین حق تصرف زمینهای دیگر غیر از آنچه که دولت اسلامی به آنها داده است ندارند.
واژه نامه:
1 - اراضی بایر- زمینهایی است که سابقه احیاء دارد ولی به علت اعتراض به عدم بهره برداری به مدت 3سال متوالی بدون عذرموجه متروک مانده و یا بماند.
2 - اراضی دایر- زمینهایی است که احیاء شده و مستمراً مورد بهره برداری است.
3 - اراضی منابع طبیعی- جنگلها و مراتع - بیشه های طبیعی - نهالستانهای دولتی جنگلهای دست کاشته میباشند. غیر از اراضی فوق الذکر زمینهایی که به نحوی از انحاء در رژیم سابق ملی اعلام شده زمینهایی که جهت محیط زیست و شکارگاهها و جلوگیری از بدی آب و هوا در ملکیت دو لت در آمده است.
4 - ارضی موات- زمینهایی است که سابقه احیاء و بهره برداری ندارد و به صورت طبیعی باقی مانده است.
5 - اراضی آیش- زمین دایری است که به صورت متناوب طبق عرف محل برای دوره معینی بدون کشت بماند.
شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران