اراضی مورد نظر به سه قسمت تقسیم میشوند:
الف : اراضی منابع طبیعی که در اختیار دولت اسلامی است.
توضیح بند الف - اینگونه اراضی به عنوان ثروت عمومی در اختیار و کنترل دولت اسلامی است و دولت اسلامی براساس نیاز و توانائی افراد واجد شرایط بهره وری از اینگونه اراضی و منابع را به آنها واگذار میکند، در واگذاری این اراضی همیشه مصلحت جامعه مدنظر قرار گیرد.
ب : اراضی که زیرکشت بوده و توسط نهادهای دولت اسلامی قانوناً مصادره شده و در دست بنیاد مستضعفین میباشد.
توضیح بند ب - در مورد اراضی مصادره شده، مانند بند الف با توجه به مصلحت جامعه و نیاز و توانائی اشخاص اراضی به افراد واجد شرایط واگذار میشود و یا برای کارهای عام المنفعه اختصاص مییابد.
ج : اراضی بزرگ که در دست زمین داران بزرگ است و ظاهراً با ملاک های رژیم قبلی مجوز قانونی هم دارند. (زمین بزرگ سه برابر زمینی است که عرف محل برای یک کشاورز با خانواده خود لازم میداند)
توضیح بند ج - در مورد زمینهای مالکین بزرگ میتوان اینگونه زمینها را بدو قسمت تقسیم نمود:
1 - زمینهای بایر: که بعلل مختلف توسط مالکین بزرگ بایر نگاه داشته شده است و با توجه به نیاز جامعه و مسئله خودکفائی مملکت و با توجه به اینکه این زمینها فقط بصرف اینکه مالکیت ازآن آنهاست بدون کشت مانده و اجازه کشت بدهقانان هم داده نمیشود، دولت اسلامی این زمینها را در اختیار خود میگیرد تا در اختیار دهقانان و داوطلبان و اجد شرایط گذارده شود.
تبصره- در صورت وجود تاسیساتی دراینگونه زمینها، آن قسمتی از زمینی که عرفاً و به طور طبیعی مربوط و مورد احتیاج تاسیسات مزبور مستثنی تلقی میشود، چنانچه تاسیسات موجود مستقیماً برای کشاورزی زمین باشد ارزیابی گردیده بهای آن پرداخت خواهد شد و در غیر این صورت کماکان در اختیار مالک باقی می ماند.
در مورد زمینهای دائر و مزروعی تحت تصرف اینگونه افراد اگر شخصاً بامر کشاورزی اشتغال داشته باشند شرایط اقلیمی و اجتماعی مختلف ایران تا حد سه برابر مذکور در توضیح بند ج زمین در اختیارشان باقی خواهد ماند در صورتی که کشت کننده فرد دیگری است و و اجد شرایط میباشد زمین به او واگذار خواهد شد اینگونه متصرفین با توافق و پس از کسر بدهیهای قانونی و شرعی میتوانند اراضی محل دیگری را در مقابل زمین متصرفی خود دریافت دارند و یا اینکه اجرت المثل بگیرند. و سپس بقیه زمینها در اختیار دو لت قرار میگیرد تا با توجه به مصلحت جامعه بواجدین شرایط واگذار شود.
تبصره- در صورتی که در محل زمینهای دولتی و مصادره شده قابل کشت مشمول بندهای الف و ب وجود داشته باشد اول آن زمین ها داده میشود.
ترکیب هیات 7 نفره
این هیات تشکیل شده از نمایندگان زیر:
1 - دو نفر نماینده از وزارت کشاورزی
2 - یک نفر نماینده وزارت کشور یا استانداری محل
3 - یک نفر نماینده جهادسازندگی
4 - یک نفر نماینده دادگستری یا دادگاههای انقلاب
5 - دو نفر نماینده شورای ده
تبصره2 - مقررات مغایر با این هیات ملغی میباشد.
وظائف هیات 7 نفره
1 - حل و فصل قضایای مورد نزاع مربوط به اجرای این قانون
2 - واگذاری زمین با توجه به نوع اراضی بالا بند «الف - ب - ج».
3 - تشخیص صلاحیت و میزان استفاده از وام و امکانات کشاورزی در طول اجرای این قانون.
ضوابط واگذاری زمین
1 - در واگذاری زمین به روستائیان بدون زمین، کم زمین و فارغ التحصیلان کشاورزی و افراد علاقمند به کشاورزی با توجه به اولویت بین آنها زمین داده میشود.
2 - و اگذاری زمین برای مدت معین (چند ساله) با توجه بشرایط خاص منطقه است و در صورت عملکرد مطلوب واگذاری زمین تمدید میشود.
3 - زمینهای و اگذاری به صورت شرکت و تعاو نی و مشاع میباشد به جزموارد استثنائی که در این صورت تصمیم مقتضی توسط گروه 7 نفری اتخاذ خواهد شد.
4 - در صورتی که قرار بشود زمین انتقال یابد اینکار باید از طرف دو لت اسلامی انجام گیرد.
5 - باید زمین بدون عذر موجه معطل نماند.
6 - باید عملکرد روی زمین به گونه ای باشد که موجب اتلاف زمین نشود.
7 - زمینهای واگذاری قابل فروش نمیباشد.
8 - کشت روی زمینها باید با توجه به نیازهای جامعه باشد.
9 - زارع یا زارعین موظف هستند حدود و سازمان اراضی مورد قرارداد را حفظ نمایند.
10 - زارعین حق تصرف زمینهای دیگر غیر از آنچه که دو لت اسلامی به آنها داده است ندارند.
واژه نامه
1 - اراضی بایر: زمینهایی است که سابقه احیاء دارد ولی به علت اعراض و عدم بهره برداری به مدت پنجسال متوالی بدون عذرموجه مترو ک مانده و یا بماند.
2 - اراضی دایر: زمینهایی است که احیاء شده و مستمراً مورد بهره برداری است.
3 - اراضی منابع طبیعی: جنگلها و مراتع - بیشه های طبیعی - نهالستانهای دولتی - جنگلهای دست کاشت میباشند غیر از اراضی فوق الذکر زمینهایی که به نحوی از انحاء در رژیم سابق ملی اعلام شده (زمینهایی که جهت محیط زیست و شکارگاهها و جلوگیری از بدی آب و هوا در ملکیت دولت در آمده است).
4 - اراضی موات: زمینهایی است که سابقه احیاء و بهره برداری ندارد و به صورت طبیعی باقی مانده است.
5 - اراضی آیش: زمین دایری است که به صورت متناو ب طبق عرف محل برای دوره معینی بدون کشت بماند.
شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران