طرح پیشنهادی برای تقویت رشتههای هنر (به شرح پیوست) مطرح و پس از بحث، علیالاصول با آن موافقت شد و در ضمن شورای عالی تصویب کرد که:
1-حدود هفتاد نفر دانشجوی کارشناسی ارشد و دکتری در رشتههای نقاشی، هنرهای تجسمی، هنرهای نمایشی، موسیقی و ترمیم آثار باستانی به منظور ادامه تحصیل در مراکز دانشگاهی معتبر به خارج اعزام شوند.
2-در مورد محل تحصیل دانشجویان اعزامی دقت شود تا متخصصانی که بخصوص با فرهنگ ایرانی و اسلامی آشنایی دارند در آن دانشگاهها باشند (مثلا در رشتههای موسیقی، ترمیم آثار باستانی و نقاشی)
3-هزینه تحصیل سالانه این عده از سهمیه ارزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهاد ریاست جمهوری تامین شود.
4-علاوه بر این مقرر شد ترتیبی داده شود که از استادان مشهور و متخصص در تاریخ هنر ایران و اسلامی و مباحث علمی هنرهای ایرانی و اسلامی برای تدریس در نیمسال یا تمام سال تحصیلی یا ایراد چند سخنرانی پیوسته به منظور استفاده دانشجویان و استادان دانشکدههای هنر و دیگر علاقهمندان دعوت شود.
موافقت اصولی با طرح پیشنهادی برای تقویت رشتههای هنر
(مصوب سیصدوپنجاهمین جلسله مورخ19/2/74 شورای عالی فرهنگی)
جامعه بعد از انقلاب اسلامی که شاهد تحولی بنیادین در ارزشها بوده است نمیتواند و نباید درباره مقولاتی که جزء لاینفک حیات انسانی به شمار میآید ساکت بماند و بحق نیازمند و خواهان دگرگونی و جهتدادن آنها به سوی اهداف اسلامی است.
یکی از مقولاتی که در این مسیر سوالهای مهمی را در ذهن جامعه امروز ما مطرح میکند مقوله هنر و «جایگاه هنر» است که ضروری است تبین روشنی در روند حرکت جامعه از آن به دست آید.
هنرامری است که از کوره عواطف درونی و غیرقابل مشاهده انسان سر بر میکشد و موهبتی الهی است که به جادویی شیطانی نیز میتواند تبدیل شود. هر حرکت تحول آفرین و سازنده و هر آشفتگی و ویرانی از مدخل هنر به جامعه و به اعماق روح انسانها نفوذ میکند.
این حربه موثر امروز در اختیار ائمه کفر برای مقاصد پلید و شیطانی قرار دارد و در جهت مسخ ارزشهای انسانی به کار گرفته شده است، ولی اعتقاد بر این است که هنرامری است فطری که ذاتا در جهت خیر است و با سرعت میتواند به مسیر اصلی خویش بازگردد.
از سوی دیگر انسان سرگشته امروز در دوران بحران هویت بسر میبرد که جامعه ما نیز از تاثیرات مخرب آن در امان نیست و از هم اکنون آثار و علائم آن به شدت به ظهور رسیده است، در چنین شرایطی مهمترین امر تقویت بنیه دفاعی از طریق درونزائی در امور فرهنگی و هنر است که میبایست با اتکاء به میراث غنی هنری این سرزمین به انجام رسد.
آنچه که امروز از آن به عنوان تهاجم فرهنگی نام برده میشود خصلت و خصوصیت فرهنگ امروز جهانی است و هیچ حربهای قویتر از هنر قابلیت مبارزه و مقاومت در برابر آن را ندارد و بر تصمیم گیرندگان فرهنگی کشور است که با نگاهی روشن به تقویت و پالایش فعالیتهای هنری در کشور اهتمام ورزند و در سالمسازی و غنا بخشیدن به فضای هنری در کشور مردم را در مقابله با تهاجم فرهنگی مصونیت بخشند.
بنابر تصمیم ریاست محترم شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه مورخ 24/3/73 مبنی بر ارائه یک طرح برای تقویت رشتههای هنر و رفع اشکالات موجود، این گزارش که نتیجه جلسات مستمر در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی است با توجه به گستردگی بحث هنر و تاثیرات عمیق و همه جانبه آن در جهات اجتماعی و فرهنگی جامعه و برای توفیق بیشتر، موضوع بررسی را به دو محور آموزش هنر و فرهنگ عمومی هنر تقسیم و تنها بخش اول یعنی آموزش هنر را مورد بررسی قرار میدهیم.
الف- مقصود از آموزش هنر تمامی فعالیتهائی است که به آموزش «کلاسیک وآکادمیک» و رسمی هنرمربوط میشود و از اینبحث آنچهبیشتر موردبررسیقرارمیگیردآموزشهنر در مراکز آموزش عالی میباشد.بدیهیاست کهنگاهیگذرابرآموزش قبل از دانشگاهی هنر نیز خواهد شد.
ب- مقصود از فرهنگ عمومی هنر فعالیتهای هنری در گستره عام آن میباشد که صدا و سیما و مراکز تولید هنری عمومی و خصوصی. .. را در بر میگیرد. هنر با توجه به گستردگی و اهمیت حیاتی آن فرصت و فراغتی دیگر را میطلبد که در صورت لزوم بدان پرداخته خواهد شد.
آموزش هنر
آموزش جدید هنر در کشور ما با تاسیس دانشکده هنرهای زیبا در 60 سال قبل شروع شد، الگوها و محتوای این آموزش اقتباس شده از غرب بود و اساتید اکثراً آموزش دیدگان غرب بودند که رنگ و بوی هنر سنتی و آموزش سنتی هنر بسیار کم و گاه فاقد آن بوده است.
بعد از انقلاب اسلامی توجه به فرهنگ و سنت و ارزشهای اسلامی و شروع انقلاب فرهنگی، در برنامههای دانشگاهی از نظر محتوائی دگرگونی نسبتاً مهمی پدیدار شد ولی به علت ریشهدار بودن سنت ها و الگوهای آموزش غربی در هنر، تلاشهای مستمر و طولانی به صورتی برنامهریزی شده میبایست به انجام رسد تا بتوانیم سنتهای ارزشمند هنری گذشتگان را که حاوی ارزشهای اسلامی و ایرانی بوده است در محیط های علمی زنده نمائیم و این امر همواره احتیاج به حمایت سازنده مسئولین و متولیان امر هنر دارد.
برای بررسی آموزش مدرسهای هنر و پرهیز از اطاله کلام عوامل موثر و تعیینکننده در امر آموزش را برشمرده و برای وصول به وضع مطلوب در هر مورد پیشنهادهای لازم ارائه میشود.
عوامل موثر عبارتند از: 1- استاد 2- دانشجو 3- برنامههای آموزشی و پژوهشی 4- امکانات (تجهیزات، منابع)
5- مدیریت و فضای فرهنگی
استاد
مهمترین عامل موثر در امر آموزش هنر، استاد است که این مهم در هنر نقش موثرتری را ایفا میکند. تاثیر رفتار استاد در رشتههای هنری بر شخصیت هنرجو بسیار تعیین کننده و سرنوشتساز است و با هیچ رشته دیگر دانشگاهی قابل مقایسه نیست، بدین جهت توجه ویژه به شرایط اساتید هنری از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
تهذیب نفس و دارابودن شخصیت والای ارزشی و پختگی، عواملی است که تاثیرات شگرف بر شخصیت هنرجو باقی میگذارد.
وضع موجود از نظر کمی و کیفی شرایط مطلوبی را در این زمینه عرضه نمیدارد و میبایست با تلاش و برنامهریزی مناسب اقدامات لازم بهعمل آید.
پیشنهادهای زیر که در سه محور: جذب، تربیت، ارتقاء ارائه میشود در صورت عملی شدن میتواند شرایط بهتری را فراهم آورد.
الف : جذب استاد
1-روال فعلی گزینش علمی استاد (گزینش علمی در اختیار دانشگاههای بزرگ و موسسات کوچک به صورت متمرکز) ادامه یابد و گزینش عمومی توسط هیات مرکزی گزینش با دقت و توجه خاص صورت گیرد.
2-وزارت فرهنگ و آموزش عالی وضع کمی و کیفی اساتید هنر را که در قبل و بعد از انقلاب اسلامی به دانشگاهها جذب شدهاند با تاکید بر جذب بعد از انقلاب بررسی و نتیجه را به شورای عالی ارائه دهد.
3-جذب اساتیدی که در رشتههای هنرهای سنتی و اسلامی سرآمد هستند برای ورود ارزشهای سنتی هنری به دانشکدهها از طریق کمیته خبرگان بدون مدرک ادامه یابد و ضوابط روشنتری برای آن وضع شود.
ب : تربیت
با توجه به اهمیت تربیت اساتید با کیفیت بالا پیشنهاد میشود:
1-تقویت دورههای کارشناسی ارشد و ایجاد دورههای دکتری در دانشکدههای هنری بهر طریق ممکن در اولویت قرار گیرد و بودجه خاصی برای آن منظور شود و وزارت فرهنگ و آموزش عالی نظارت مشخص و برنامهریزی شدهای را بر این دورهها اعمال کند.
2-ضوابط مشخص برای بورسیه کردن دانشجویان ممتاز این دورهها با اعتبار مالی لازم تهیه و اعمال شود.
3-اعتبار خاصی برای اعزام دانشجویان دکتری و فوق لیسانس در برخی از دورههای مورد لزوم به تشخیص وزارت فرهنگ و آموزش عالی در نظر گرفته شود.
ج : ارتقاء
1-آییننامه ارتقای هیات علمی برای رشتههای هنری مورد ارزیابی و تجدید نظر قرار گیرد تا امکانات مناسبتری برای ارتقاء علمی اساتید در این رشتهها فراهم شود.
2-ایجاد کارگاههای آموزشی برای اساتید به صورت مستمر با نظارت وزارت فرهنگ و آموزش عالی مدنظر قرار گیرد.
3-پژوهش و ایجاد تسهیلات پژوهشی و کارگاههای روش تحقیق با نظارت وزارت فرهنگ و آموزش عالی تقویت شود.
4-اعمال تمهیدات ویژه توسط وزارت فرهنگ و آموزش عالی برای ارتقاء اساتید قدیمی و مجرب دانشکدههای هنری که عمری را در آموزش موثر و سازنده سپری کردهاند.
دانشجو
دانشجویانامروزدانشکدههایهنری،اساتیدوتولیدکنندگانفرآوردههایهنریآیندهکشورخواهند بود. پس هرگونه تلاش برای کیفیت بخشیدن به توانائیهای آنان میتواند بسیار مهم و موثر باشد.
بدین جهت در سه محور زیر مسئله دانشجویان رشتههای هنری مدنظر میباشد که در هر مورد پیشنهادهای خاص ارائه میشود.
الف- زمینهسازی برای ورود دانشجویان مستعدتر به دانشکدههای هنری (مسئله آموزش هنر قبل از دانشگاه)
ب- گزینش دانشجو
ج- نظارت بر روند تلاش دانشجویان در دوران تحصیل و زمینهسازی شغلی
الف : زمینهسازی برای ورود دانشجویان مستعدتر به دانشکدههای هنر (مسئله آموزش هنر قبل از دانشگاه)
1-تقویت هنرستانهای هنری و نظارت مستمر کارکرد آنها و تجدید نظر اساسی در برنامهها و نظام مدیریت این هنرستانها توسط مراجع ذی ربط.
2-توجه بیشتر وزارت آموزش و پرورش به آموزش هنر در تمام مقاطع تحصیلی و ارائه طرح آن به شورای عالی.
3-توصیه و تاکید در ایجاد و اجرای دوره پیش دانشگاهی هنر در کنار دورههای دیگر پیش دانشگاهی.
4-تقویت و گسترش دانشکدههای تربیت معلم هنر با همکاری دانشکدههای هنری در جهت کیفیت بخشیدن به آموزش هنر در مدارس کشور.
5-تشویق و گسترش مدارس غیرانتفاعی هنری و ایجاد تسهیلات لازم برای این کار.
ب : گزینش علمی دانشجو
1-سازمان سنجش و آموزش کشور با نظرخواهی گسترده از کلیه دست اندرکاران و دانشکدههای هنری، راههای گزینش مطلوبتر را بررسی و به شورای گزینش ارائه دهد.
2-گزینش در مقاطع تحصیلات تکمیلی مورد ارزیابی وزارت فرهنگ و آموزش عالی قرار گیرد و طرحی جهت نظارت مستمر این وزارت تهیه و اجرا شود.
ج : نظارت برکار دانشجویان و زمینهسازی شغلی
1-مشخص نمودن استانداردهای مطلوب علمی در رشتههای هنری و تعریف این استانداردها به منظور نظارت و کنترل بر کیفیت علمی دانشجویان از وظائف وزارت فرهنگ و آموزش عالی است که میبایست طرحی از طرف این وزارت تهیه و ارائه شود.
2-به وجود آوردن زمینههای تشویق از طریق مسابقات ادواری و نمایشگاههای مستمر و اتصال فعالیتهای دانشجویان با نیازهای کشور.
3-وزارتین فرهنگ و آموزش عالی و فرهنگ و ارشاد اسلامی راههای اشتغال و بکارگیری فارغالتحصیلان رشتههای هنری را تهیه و به شورای عالی ارائه دهند.
تجهیزات، امکانات و منابع
یکی از بزرگترین مشکلات دانشکدههای هنری کمبود تجهیزات و امکانات و منابع درسی است. در صورت ادامه این وضع با افت کیفیت بسیار شدیدی در این دانشکدهها روبرو خواهیم بود در ذیل پیشنهاداتی عملی در این موارد ارائه میشود که امید است به صورتی جدی مورد توجه قرار گیرد.
الف : تجهیزات
1-طرح تعاون ما بین مراکز هنری برای استفاده بهینه از تجهیزات موجود به عنوان یک راه حل کوتاه مدت زیرنظر وزارتین فرهنگ و آموزش عالی و فرهنگ و ارشاد اسلامی و صدا و سیما تهیه و اجراء شود.
2-تجهیزات رشتههای کارشناسی ارشد با اولویت خاص و به صورتی ضربتی در اختیار دانشکدهها قرار گیرد.
3-برایعبور از تنگناهایفعلی در زمینهتجهیزات ونیازهایدانشکدههایهنریلازماست یک باربهصورتیجهشی کمبودها برطرف شود تا رشتههایهنری بتواند بهرشدطبیعیخودادامه دهد.
ب : امکانات و بودجه
1-وزارت فرهنگ و آموزش عالی با همکاری سازمان برنامه و بودجه موظف است طرح تجدید نظرسرانه دانشجوی رشتههای هنری را تهیه و ارائه نمایند تا تهیه این طرح، سرانه دانشجوی رشتههای فنی و مهندسی مبنای سرانه دانشجوی رشتههای هنر قرار گیرد.
2-پشتیبانی لازم برای تامین اعتبارات عمرانی در قالب برنامه 5 ساله دوم در اولویت خاص دولت قرار گیرد.
ج : منابع علمی
1-تقویت کتابخانهها و فراهم کردن منابع دیداری و شنیداری برای دانشکدههای هنری از اهمیت خاصی برخوردار است که با اولویت میبایست مدنظر قرار گیرد.
2-استفاده آسان دانشجویان از منابع دیداری و شنیداری و کتابخانههای دیگر مراکز هنری در قالب طرح تعاون سریعاً تهیه و به مورد اجراء گذارده شود.
3-وزارت فرهنگ و آموزش عالی تسهیلات لازم و ویژهای را برای خرید کتب و لوازم کار دانشجویان رشتههای هنر فراهم آورد.
برنامه (آموزش و پژوهش)
با شروع انقلاب فرهنگی و تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی تلاشهای موثری در جهت تغییرات بنیادی و ساماندهی به برنامههای آموزشی از شرایط آشفته قبلی به انجام رسیده و موفقیت های خوبی در ارائه ساختار جدید و محتوای منطبق با نیازهای صالح کشور و فرهنگ اسلامی حاصل گردیده است و هم اکنون دانشگاهها با بیش از 9دوره کاردانی و 14دوره کارشناسی و 12دوره کارشناسی ارشد و بیش از 2 دوره دکتری به کار مشغول هستند که در جهت غنیتر شدن هر چه بیشتر برنامههای آموزشی و محتوای درسی پیشنهادهای زیر ارائه میشود.
1-دادن اختیارات به صورت تدریجی در زمینه برنامهریزی درسی به دانشگاههای بزرگ توصیه میشود.
2-نظارت بر اجرا و تجدید نظر در برنامهها در رشتههای هنری به وسیله شورای عالی برنامهریزی با نظرخواهی از دانشکدههای هنری و اساتید صاحبه نظر در جهت هر چه کاراتر کردن آن برنامهها سریعاً انجام گیرد.
3-برنامهریزی دورههای تحصیلاتتکمیلی خصوصاً دورههای دکتری سریعاً پیگیری شود.
4-تالیف و تهیه منابع درسی در رشتههای هنر از اهمیت ویژهای برخوردار است که میبایست شورای عالی تمهیدات و تشکیلات لازم را در این زمینه مشابه با رشتههای علوم انسانی از طریق وزارت فرهنگ و آموزش عالی به عمل آورد.
5-در زمینه پژوهشی توصیه میشود پژوهشکدهای در کنار دانشگاهها و یا راسا به وسیله وزارت متبوع تشکیل شود و با جمعآوری محققین، دست به انجام تحقیقات بنیادی در هنر بزند، اینگونه تحقیقات میتواند راهگشای آینده هنر در کشور باشد.
مدیریت و فضای فرهنگی
مدیریت در دانشکدههای هنری نقشی تعیین کننده در قوام بخشی به شخصیت رفتاری معلم و متعلم دارد و میتواند در جهت ایجاد فضای مطلوب اخلاقی، عالمانه، و انسانی به ساماندهی مناسب بپردازد، با توجه به خساراتی که در این باره تاکنون دانشکدههای هنری متحمل شدهاند پیشنهاد میشود.
الف : مدیریت
1-ملاکها و ضوابط مشخصی برای گزینش مدیران این دانشکدهها توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی تعیین و با نظارت وزارت فرهنگ و آموزش عالی اعمال شود.
2-بررسی عملکرد مدیران این دانشکدهها به طور مستمر و اتخاذ تصمیمات لازم و سریع در هر موقعیت به وسیله وزارت فرهنگ و آموزش عالی به عمل آید.
3-نظرخواهی مستمر از اساتید دانشکدههای هنری و مشارکت دادن آنان در گردش کارآموزشی دانشکدهها میتواند نقشی موثر در موفقیت مدیریت داشته باشد که موکداً توصیه میشود.
ب : فضای فرهنگی
با توجه به طبیعت رشتههای هنری و تاثیر بسزایی که فضای مناسب سالم و سازنده در روابط اجتماعی داخل دانشکدهها و پرورش ذوق و سلیقه و ارزشهای هنرجویان دارد پیشنهاد میشود:
1-تحقیقات راجع به آسیبشناسی فضای فرهنگی دانشکدههای هنری و ارائه راه حلهای مطلوب امری است ضروری و تعیینکننده که میبایست به وسیله وزارت فرهنگ و آموزش عالی هدایت و به انجام رسد.
2 - دانشکدههای هنری ملزم به تقویت هنرهای سنتی و اصیل بشوند و برای این منظور از اساتید برجسته هنرهای سنتی دعوت به عمل آورند.
3-فعالیتهای فوق برنامه و هدایت و نظارت بر آن و تشویق به تولیدات هنری منطبق با موازین اسلامی در این دانشکدهها گسترش یافته و مورد تشویق قرار گیرد.