شماره دادنامه: 140531390000832807
تاریخ دادنامه: 1405/04/02
شماره پرونده: 0300228
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: سازمان بازرسی کل کشور
طرف شکایت: وزارت نیرو
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند (6) از دستورالعمل نحوه تعیین تعرفه خدمات آب برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی موارد خاص (موضوع ماده یک مصوبه شماره 566426 مورخ 1401/10/18 شورای اقتصاد) ابلاغی به موجب نامه شماره 1401/100/31004 مورخ 1401/12/24 معاون آب و آبفا و رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت مادر تخصّصی مدیریت منابع آب ایران وزارت نیرو
گردش کار: معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب دادخواست و لایحه ای تحت شماره 479323 مورخ 1402/12/21 ابطال بند (6) از دستورالعمل نحوه تعیین تعرفه خدمات آب برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی موارد خاص (موضوع ماده یک مصوبه شماره 566426 مورخ 1401/10/18شورای اقتصاد) ابلاغی به موجب نامه شماره 1401/100/31004 مورخ 1401/12/24 معاون آب و آبفا و رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت مادر تخصّصی مدیریت منابع آب ایران وزارت نیرو را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" به استحضار می رساند وزارت نیرو به موجب ماده (33) قانون توزیع عادلانه آب (1361)، موظّف است نرخ آب را برای مصارف شهری، کشاورزی، صنعت و سایر مصارف با توجّه به نحوه استحصال و مصرف، تعیین و پس از تصویب شورای اقتصاد وصول نماید. مصوبات شماره 221953 مورخ 1394/10/26 و شماره 1668449 مورخ 1396/11/10 شورای اقتصاد در همین خصوص به تصویب رسیده که به موجب ماده (7) مصوبه شماره 221953 مورخ 1394/10/26، تعرفه آب در موارد خاص تعیین و نرخ گذاری تعرفه آن به هیات مدیره شرکت های آب منطقه ای و سازمان آب و برق خوزستان واگذار گردیده است. به موجب بند (یک) تصویب نامه شماره 566426 مورخ 1401/10/18 شورای اقتصاد امکان توسعه حدود مشمولین تعرفه گذاری را با درج قید «سایر موارد با تصویب شورای اقتصاد» از هیات مدیره شرکت های آب منطقه ای مناطق و سازمان آب و برق خوزستان سلب نموده و اختیار تعیین سایر موارد را در حدود صلاحیت خود محفوظ داشته است. همچنین به موجب بند مذکور عملکرد هیات مدیره شرکت های فوق در چهارچوب دستورالعمل ابلاغی وزارت نیرو تعریف گردیده است. دستورالعمل «نحوه تعیین تعرفه خدمات آب برداشتی از منابع سطحی و زیرزمینی موارد خاص» موضوع نامه شماره 1401/100/31004 مورخ 1401/12/24 معاون آب و آبفای وزارت نیرو در اجرای مصوبه مذکور صادر گردیده است. بند (6) این دستورالعمل به نحوه تعیین تعرفه آب تحویلی یا برداشتی برای «موارد خاص» در حوزه تحت پوشش شرکت های آب منطقه ای، سازمان آب و برق خوزستان و شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران پرداخته است. به موجب این بند، تعرفه گذاری آب برداشتی و تحویلی در موارد مصرف «آموزشی و اماکن مذهبی، عمومی و دولتی» (مراکز آموزشی، باشگاه های ورزشی، کتابخانه ها، موزه ها، مراکز نگهداری از معلولین و ایتام افراد بی سرپرست، بقاع متبرکه، گلزار شهدا و بیمارستان های آموزشی و مراکز درمانی و بیماری های خاص، مراکز دولتی غیر آموزشی، صدا و سیما، مراکز نظامی و انتظامی) نیز در اختیار هیات مدیره شرکت های موصوف قرار گرفته است». این امر در حالی است که به موجب بند (یک) مصوبه شماره 566426 مورخ 1401/10/18 شورای اقتصاد، موارد فروش آب خاص به شرح «کشتی ها، شناورها، تانکرهای خدماتی، مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و واحدهای مستقر در آن ها، تجاری و خدماتی، عمرانی، فضای سبز شهرها، آب برداشتی توسط شهرک ها و مجتمع های مسکونی از چاه دارای پروانه بهره برداری، مشمولین ماده (5) قانون توزیع عادلانه آب، برداشت آب از دریا به استثنای برداشت آب شیرین کُن های تامین آب شُرب و موارد مشابه با تصویب شورای اقتصاد امکان پذیر است. با عنایت به مصوبه شورای اقتصاد که براساس قانون «توزیع عادلانه آب» صلاحیت قانونی برای تعیین تعرفه موارد خاص را دارا است، معاونت وزارت نیرو نمی‌تواند خارج از حدود اختیارات خود و خلاف حکم مقام بالا دستی که همان شورای اقتصاد است، وضع مقرره نماید. لذا اعطای صلاحیت نرخ گذاری تعرفه به هیات مدیره شرکت های آب منطقه ای توسط معاون وزیر (به موجب بند (ج) نامه شماره 1401/100/31004 مورخ 1401/12/24) مغایر با مصوبه شماره 566426 مورخ 1401/10/18 شورای اقتصاد و ماده (33) قانون توزیع عادلانه آب بوده و بدین وسیله با استناد به تبصره (2) بند (د) ماده (2) قانون تشکیل سازمان بازرسی، بررسی این مغایرت در هیات عمومی دیوان عدالت اداری مورد تقاضا می‌باشد."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" نامه شماره 1401/100/31004 مورخ 1401/12/24 معاون آب و آبفا و رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت مادر تخصّصی مدیریت منابع آب ایران وزارت نیرو
کلّیه شرکت های آب منطقه ای، سازمان آب و برق خوزستان و شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران
موضوع: ابلاغ دستورالعمل نحوه تعیین تعرفه خدمات آب برداشتی از منابع آب سطح و زیرزمینی موارد خاص
با سلام و احترام؛
پیرو ابلاغ مصوبه شماره 566426 مورخ 1401/10/18 شورای اقتصاد در خصوص اصلاحیه مصوبه شماره 1668449 مورخ 1396/11/10 موضوع «دستورالعمل تعرفه خدمات آب خارج از تاسیسات شرکت های آب و فاضلاب (تعرفه خدمات آب برداشتی از منابع آب سطحی و زیر زمینی در حوزه فعالیت شرکت های آب منطقه ای، سازمان آب و برق خوزستان و شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران)»، به پیوست دستورالعمل مرتبط با بند (یک) مصوبه فوق الذکر جهت اجرا ابلاغ می‌گردد. مقتضی است ترتیبی اتّخاذ گردد تا مفاد دستورالعمل ابلاغی در حوزه آن شرکت / سازمان عملیاتی گردیده و گزارش عملکرد آن در بازه های زمانی 3 ماهه به منظور پاسخگویی به نهادهای نظارتی ذی ربط به دفتر اقتصاد و بهره وری آب، مدیریت مصرف و تقاضا ارسال گردد.
- معاون آب و آبفا و رییس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت مادر تخصّصی مدیریت منابع آب ایران وزارت نیرو
دستورالعمل نحوه تعیین تعرفه خدمات آب برداشتی از منابع آب سطحی و زیر زمینی موارد خاص (موضوع ماده یک مصوبه شماره 566426 مورخ 1401/10/18 شورای اقتصاد)
................
6- نحوه تعیین تعرفه:
تعرفه آب تحویلی و یا برداشتی برای «موارد خاص» در حوزه تحت پوشش شرکت با رعایت شرایط آبی، اجتماعی و اقتصادی منطقه و تصویب «هیات مدیره» به شرح جدول ذیل تعیین و اخذ می‌گردد.
جدول: نحوه تعیین تعرفه موارد خاص
نوع کاربری - مصارف تحت پوشش- حداقل تعرفه - حداکثر تعرفه
عمومی و دولتی - مراکز دولتی غیر آموزشی، صدا و سیما، مراکز نظامی و انتظامی و مصارف اشتراکی (عمومی) شهرک ها و مجتمع های مسکونی - معادل 20 % تعرفه ردیف 5 جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» - معادل تعرفه های مندرج در جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» متناسب با نوع منبع.
فضای سبز شهرها - مراکز استان - معادل تعرفه ردیف 5 جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» - معادل تعرفه های مندرج در جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی».
مراکز شهرستان - معادل 70 % تعرفه ردیف 5 جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» - معادل70 % تعرفه مندرج در جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» متناسب با نوع منبع.
سایر شهرها - معادل 40 % تعرفه ردیف 5 جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و
یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» - معادل40% تعرفه مندرج در جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» متناسب با نوع منبع.
آموزشی و اماکن مذهبی - مراکز آموزشی، باشگاه های ورزشی، کتابخانه ها، موزه ها، مراکز نگهداری از معلولین و اَیتام و افراد بی سرپرست، بقاع متبرکه، گلزار شهدا و بیمارستان های آموزشی و مراکز درمانی بیماری های خاص - معادل 50 % تعرفه ردیف 5 جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» - معادل تعرفه ردیف 5 جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی».
تجاری - واحدهای تجاری، خدماتی و سایر مراکز خدمات غیردولتی - معادل تعرفه های مندرج در جدول یک آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» -معادل30 % متوسط ارزش اقتصادی آب.
آزاد و بنایی - آزاد، عمرانی و ساخت و ساز - معادل تعرفه ردیف یک جدول یک آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی» - معادل 50% متوسط ارزش اقتصادی آب تانکرهای خدماتی - معادل تعرفه ردیف یک جدول یک بند (یک) آخرین ابلاغیه «تعرفه خدمات آب تحویلی و یا برداشتی از منابع آب سطحی و زیرزمینی » معادل50 % متوسط ارزش اقتصادی آب.
سایر - مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و واحدهای مستقر در آنها - تا 100 هزارمتر مکعب در سال - حداکثر10 درصد متوسط ارزش اقتصادی آب - مازاد بر 100 هزار متر مکعب تا 500 هزار متر مکعب در سال - حداکثر20 درصد متوسط ارزش اقتصادی آب - مازاد بر 500 هزار مترﻣکﻌﺐ ﺗﺎ یک ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺘﺮﻣکﻌﺐ در ﺳﺎل - حداکثر 35 درصد متوسط ارزش اقتصادی آب - ﻣﺎزاد ﺑﺮ یک میلیون ﻣﺘﺮﻣکﻌﺐ درﺳﺎل - حداکثر 50 درصد متوسط ارزش اقتصادی آب.
آب ﺑﺮداﺷﺘﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﻬﺮک ﻫﺎ و ﻣﺠﺘﻤﻊ ﻫﺎی ﻣﺴکﻮﻧﯽ از ﭼﺎه دارای ﭘﺮواﻧﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری - ﻣﻌﺎدل 30% تعرفه ردیف 5 جدول یک بند (یک) آﺧﺮﯾﻦ اﺑﻼﻏﯿﻪ «ﺗﻌﺮﻓﻪ ﺧﺪﻣﺎت آب ﺗﺤﻮﯾﻠﯽ و ﯾﺎ ﺑﺮداﺷﺘﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ» - ﻣﻌﺎدل ﺗﻌﺮﻓﻪ ﻫﺎی ﻣﻨﺪرج در ردﯾﻒ 7، 6 و 5 جدول یک آخرین ابلاغیه «تعرفه ﺧﺪﻣﺎت آب ﺗﺤﻮﯾﻠﯽ و ﯾﺎ ﺑﺮداﺷﺘﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ».
مشمولین ﻣﺎده (5) قانون توزیع ﻋﺎدﻻﻧﻪ آب - ﻣﻌﺎدل ﺗﻌﺮﻓﻪ ﻫﺎی ﻣﻨﺪرج در ردﯾﻒ 7، 6 و 5 ﺟﺪول ﯾک ﺑﻨﺪ (یک) آﺧﺮﯾﻦ اﺑﻼﻏﯿﻪ «ﺗﻌﺮﻓﻪ ﺧﺪﻣﺎت آب ﺗﺤﻮﯾﻠﯽ و ﯾﺎ ﺑﺮداﺷﺘﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ» - ﻣﻌﺎدل 2 برابر تعرفه ﻫﺎی ﻣﻨﺪرج در ردﯾﻒ 7، 6 و 5 جدول یک آخرین اﺑﻼﻏﯿﻪ «ﺗﻌﺮﻓﻪ ﺧﺪﻣﺎت آب ﺗﺤﻮﯾﻠﯽ و ﯾﺎ ﺑﺮداﺷﺘﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ».
آب دریا - اﺳﺘﻔﺎده از آب درﯾﺎ ﺑﺪون ﻧﻤک زداﯾﯽ و ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺳﺎزی - 0,02(دو صدم) درﺻﺪ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی آب -0,03(سه صدم) درﺻﺪ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی آب.
اﺳﺘﻔﺎده از آب درﯾﺎ ﺑﺎ ﻧﻤک زداﯾﯽ و ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺳﺎزی - 0,15 (ﭘﺎﻧﺰده ﺻﺪم) درﺻﺪ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی آب - 0/3(سه دهم) درﺻﺪ ارزش اﻗﺘﺼﺎدی آب.
براساس مطالعات صورت پذیرفته متوسط ارزش اقتصادی آب در بخش صنعت در ابتدای سال 1401 معادل 470000 ریال به ازای هر متر مکعب می‌باشد و این رقم سالانه توسط شرکت مدیریت منابع آب ایران، بروز رسانی و به شرکت ابلاغ می‌گردد.
معافیت پرداخت تعرفه آب دریا، صرفاً مشمول بهره بردارانی است که آب دریا را برای مصارف شُرب و با نرخ خرید تضمینی به شرکت های آب و فاضلاب تحویل می نمایند.
تبصره 1: ضرایب مربوط به شهرها، ماه های گرم و نوع دشت، در تعرفه های مندرج در جدول فوق، لحاظ گردیده است.
تبصره 2: تعرفه آب برداشتی توسط نیروگاه های حرارتی و سازمان انرژی اتمی از آب دریا، معادل چهل (40) درصد حداقل تعرفه های برداشت از آب دریا تعیین می‌گردد. "
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر امور حقوقی وزارت نیرو به موجب لایحه شماره 1403/30959/410 مورخ 1403/05/10 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است:
" مطابق اصل (45) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده (یک) قانون توزیع عادلانه آب (مصوّب 1361)، آب از مشترکات است که مسیولیت حفظ، اجازه و نظارت بر بهره برداری از آنها به دولت محوّل شده که این وظیفه خطیر را وزارت نیرو به نیابت از دولت بر عهده دارد و همچنین وفق مواد (21) و (33) قانون توزیع عادلانه آب (مصوّب 1361)، صلاحیت تعیین نرخ آب برای مصارف مختلف با توجه به نحوه استحصال و مصرف بر عهده وزارت نیرو می‌باشد که پس از تصویب شورای اقتصاد قابل وصول خواهد بود. براین اساس، وزارت نیرو نرخ آب برای موارد خاص را در چهار چوب دستورالعملی که به شورای اقتصاد پیشنهاد و مورد تصویب قرارگرفت، تعیین کرده است. به استناد مصوبات شماره های 144975 مورخ 1394/07/05، 321953 مورخ 1394/10/26 و همچنین ماده (7) مصوبه شماره 1668449 مورخ 1396/11/10 شورای اقتصاد، تعیین تعرفه آب تحویلی یا برداشتی (سطحی و زیرزمینی) برای موارد خاص معادل تعرفه های غیرخانگی شرکت های آب و فاضلاب شهری تعیین و کاربری های تحت پوشش مشترکین غیرخانگی علاوه بر مشترکین صنعتی، مشمول مراکز عمومی و دولتی، آموزشی و اماکن مذهبی قرارگرفته است که با رعایت شرایط آبی، اجتماعی و اقتصادی منطقه برعهده هیات مدیره شرکت های آب منطقه ای می‌باشد. دراین راستا هیات وزیران، در بند (2) مصوبه شماره 12160/ت55055 ه مورخ 1397/02/09 نحوه افزایش تعرفه مصوبه یاد شده شورای اقتصاد را تعیین نمودند و این موضوع در مصوبه شماره 176327/ت55830 ه مورخ 1397/12/27 هیات وزیران نیز مورد تاکید قرارگرفت. پس از آن، هیات وزیران در مصوبه شماره 108137 /ت57859 ه مورخ 1399/09/25، تکلیف شرکت های آب منطقه ای را در خصوص تعرفه آب تحویلی یا برداشتی برای موارد خاص مشخص نمودند. در سال های بعد نیز مصوبه شماره 164491/ت59632 ه مورخ 1400/12/17 هیات وزیران و اصلاحات بعدی آن، مبنای افزایش تعرفه موضوع نامه قرار گرفت. با استناد به بند (یک) اصلاحیه مصوبه شورای اقتصاد به شماره 566426 مورخ 1401/10/18 تعرفه آب تحویلی یا برداشتی برای موارد خاص شامل: کشتی ها، شناورها، تانکرهای خدماتی، مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و واحدهای مستقر در آنها، تجاری و خدماتی، عمرانی، فضای سبز شهرها، آب برداشتی توسط شهرک ها و مجتمع های مسکونی از چاه دارای پروانه بهره برداری، مشمولین ماده (5) قانون توزیع عادلانه آب و موارد مشابه با رعایت شرایط آبی، اجتماعی و اقتصادی منطقه و تصویب هیات مدیره شرکت های آب منطقه ای ذی ربط و سازمان آب و برق خوزستان در چهارچوب دستورالعمل ابلاغی وزارت نیرو تعیین شده است که در راستای اجرای این بند مصوبه مراکز «آموزشی، اماکن مذهبی، عمومی و دولتی، صدا و سیما، مراکز نظامی و انتظامی و...» از مصادیق واحدهای خدماتی می‌باشند که دستورالعمل مرتبط با نحوه تعیین تعرفه خدمات آب برداشتی از منابع آب سطحی و زیر زمینی موارد خاص، طی ابلاغیه شماره 1401/100/31004 مورخ 1401/12/24 توسط وزارت نیرو به شرکت های زیر مجموعه ابلاغ شده است.
با توجّه به مراتب فوق الذکر و این که مطابق اصل (138) قانون اساسی، دستورالعمل تعرفه خدمات آب خارج از تاسیسات شرکت های آب و فاضلاب اقدامی قانونی و در حدود صلاحیت و اختیارات مراجع تصویب کننده آن محسوب می‌شود و با اصول حقوقی و مبانی قانونی، انطباق کامل داشته و هیچ گونه تخلّفی از معیارهای قانونی و شرعی در آن ملاحظه نمی گردد لذا با جمیع جهات مورد اشاره، رد دادخواست مورد انتظار می‌باشد. علی هذا با عنایت به مراتب و با تاکید بر این که کلّیه اقدامات صورت گرفته مطابق با قوانین و مقرّرات بوده و این که مصوبه معترضٌ عنه، فاقد هرگونه ایراد شرعی و قانونی بوده و دلیلی بر مغایرت آن با قوانین جاری کشور ارایه نگردیده، همچنین دلیلی بر تضییع حق ایشان یا تخطّی از مقرّرات مورد عمل از ناحیه این وزارتخانه وجود ندارد؛ اتّخاذ تصمیم شایسته مبنی بر رد شکایت مطروحه توسط آن مرجع مورد استدعا است. "
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/04/02 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
هرچند براساس ماده 33 قانون توزیع عادلانه آب مصوّب سال 1361 وزارت نیرو موظّف است نرخ آب را برای مصارف شهری و کشاورزی و صنعتی و سایر مصارف با توجّه به نحوه استحصال و مصرف برای هر یک از مصارف در تمام کشور تعیین و پس از تصویب شورای اقتصاد وصول نماید، ولی با توجّه به این که قانونگذار متعاقباً براساس ماده 3 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها مصوّب سال 1388 مقرّر نموده است: «دولت مُجاز است با رعایت این قانون قیمت آب و کارمزد جمع آوری و دفع فاضلاب را تعیین کند» و این قانون به عنوان قانون موخّر بر موضوع تعیین نرخ مصارف مختلف آب حاکم است و وضع مقرره مورد شکایت در چهارچوب صلاحیت قانونی مذکور صورت گرفته و مغایرتی با قانون ندارد، لذا مقرره مورد اعتراض ابطال نشد. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری