شماره دادنامه: 140531390000471873
تاریخ دادنامه: 1405/02/29
شماره پرونده: 0301027
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای مهرداد خلیل زاده وانسفلی با وکالت خانم معصومه باقرپور
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی- نهاد ریاست جمهوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی با شماره ابلاغی /101/1642د مورخ 1401/06/19 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
گردش کار: خانم معصومه باقرپور به وکالت از آقای مهرداد خلیل زاده وانسفلی به موجب دادخواستی ابطال کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی با شماره ابلاغی /101/1642د مورخ 1401/06/19 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
" وزارت بهداشت بدون توجّه به ماده 106 قانون کار و به صورت یک طرفه و بدون جلب نظر وزارت کار و همچنین بدون تصویب در هیات وزیران نسبت به تدوین آیین‌نامه بهداشت کشاورزی به استناد ماده 85 قانون کار و ابلاغ آن برای اجرا به کارشناسان و مسیولان واحدهای بهداشت حرفه ای مراکز بهداشت سراسر کشور مطابق نامه شماره /101/1642د مورخ 1401/06/19 اقدام نموده است که خلاف قانون کار می‌باشد.
موکّل اینجانب (مسیول بهداشت حرفه ای مرکز بهداشت شهرستان گرمی) با استناد به ماده 106 قانون کار، نسبت به توقّف و حذف آیین‌نامه مذکور درخواست خود را به مدیریت شبکه بهداشت و درمان شهرستان گرمی تقدیم نموده است که مدیریت نیز درخواست موکّل اینجانب را با مرکز بهداشت استان اردبیل مکاتبه نمودند؛ لذا با عنایت به گذشت بیش از 3 ماه از تاریخ درخواست کتبی موکّل اینجانب از دستگاه مربوطه، متاسفانه هیچ گونه جواب کتبی نسبت به درخواست ایشان اعلام نشده است.
لذا اینجانب نسبت به طرح دادخواست اقدام نموده و استدعا دارم در راستای رعایت ماده 106 قانون کار در حدود وظایف اداری و ذاتی موکّل اینجانب به عنوان کارشناس مسیول بهداشت حرفه ای، موضوع را مورد عنایت و رسیدگی قرار داده و نسبت به صدور دادنامه مقتضی، مبنی بر الزام وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی اردبیل در جهت توقّف اجرا و ابطال آیین‌نامه بهداشت کشاورزی اقدام لازم مبذول فرمایند."
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای وکیل شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره 1876349 مورخ 1403/05/21 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده توضیح داده است که:
" در ماده 106 قانون کار به صراحت اعلام شده است که دستور العمل ها و آیین‌نامه های اجرایی مربوط به فصل چهارم قانون کار باید به پیشنهاد مشترک وزارت کار و وزارت بهداشت و در نهایت به تصویب هیات وزیران برسد.
در آیین‌نامه بهداشت کشاورزی 1401/06/02 در صفحه اول آیین‌نامه، بخش هدف، کل آیین‌نامه مذکور به استناد ماده 85 قانون کار تدوین و بدون تشریفات مقرّر در ماده 106 قانون کار (که می‌بایست به پیشنهاد مشترک وزارت کار و بهداشت و نهایتاً به تصویب هیات وزیران برسد) صرفاً توسط وزیر بهداشت تصویب و جهت اجرا به دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور توسط مشاور وزیر و مدیرکل حوزه وزارتی به شماره /101/1642 د مورخ 1401/06/19 ابلاغ شده است. کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی از ماده 1تا 93 به صورت غیر قانونی فقط توسط وزیر بهداشت تصویب شده است، لذا آیین‌نامه مذکور با توجّه به مفاد آن، کل کشاورزان و باغداران و دامداران و. .. را در سطح کشور دچار موانع قانونی خواهد نمود و موجب عدم رونق کشاورزی در مناطق روستایی و شهری خواهد شد و مضافاً این که کارکنان مُجری آیین‌نامه بهداشت کشاورزی را در سراسر کشور با درگیری های زیاد با کشاورزان مواجه خواهد نمود.
لذا از مقام هیات [عمومی] دیوان عدالت اداری استدعا دارم نسبت به ابطال کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی مصوّب 1401/06/02 به دلایل و مستندات قانونی (ماده 106 قانون کار) اقدام فرمایید."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" نامه شماره /101/1642 د - تاریخ 1401/06/19
رییس/ سرپرست دانشگاه/ دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و خدمات بهداشتی درمانی. ..
باسلام و احترام؛
با عنایت به اهمّیت صیانت از سلامتی کشاورزانی که در محیط کار خود در مواجهه با مجموعه ای از مخاطرات و عوامل زیان آور شغلی با ریسک بالا می‌باشند، «آیین‌نامه بهداشت کشاورزی» که به تایید مقام عالی وزارت رسیده، به پیوست جهت اجرا ابلاغ می‌گردد.
با توجّه به این که به موجب ماده 85 قانون کار، رعایت مفاد آیین‌نامه یادشده برای کلّیه کارفرمایان و بهره برداران بخش های کشاورزی و کشاورزان الزام آور می‌باشد، دستور فرمایید جهت پیشگیری از بیماری های شغلی و ارتقاء سلامت کشاورزان با بهره گیری از ظرفیت نظام شبکه بهداشتی درمانی کشور، بر حُسن اجرای موازین مربوطه نظارت گردد.
- مشاور وزیر و مدیر کل حوزه وزارتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی"
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/3793 مورخ 1403/07/08 توضیح داده است که:
"1- شاکی مدّعی گردیده است که وزارت بهداشت بدون رعایت ماده 106 قانون کار و به صورت یک طرفه و بدون جلب نظر وزارت کار و رفاه اجتماعی اقدام به تدوین آیین‌نامه بهداشت کشاورزی نموده است. در حالی که به منظور رعایت ماده 106 قانون کار در تصویب آیین‌نامه بهداشت کشاورزی، وزارت بهداشت طی مکاتبه شماره 100/31 مورخ 1400/01/18 با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، خواستار اعلام نظارت و پیشنهادات آن مرجع گردید، که در پاسخ به مکاتبه مذکور و حسب برگزاری چندین جلسه کارشناسی در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با حضور نمایندگان هر دو دستگاه و لحاظ ملاحظات وزارت مذکور، مراتب طی نامه شماره 100/1113 مورخ 1400/08/29 با امضا مقام عالی وزارت متبوع به وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام گردید.
2- متعاقب بررسی های مشترک و هماهنگی های صورت گرفته میان دو وزارتخانه و لحاظ نمودن نظرات و پیشنهادات وزرات تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در نامه شماره 160123 تاریخ 1400/08/29 به وزارت بهداشت اعلام نمودند: «پیرو بررسی و جلسات کارشناسی مشترک با حضور نمایندگان دو وزارتخانه، پیش نویس آیین‌نامه نهایی مذکور برای اجرای ماده 106 قانون کار به هیات دولت ارسال شود» و در ادامه پیش نویس آیین‌نامه بهداشت کشاورزی که به موجب مکاتبات فی مابین و جلسات مشترک از منظر هر دو وزارتخانه نهایی گردیده بود، طی نامه شماره 100/1168 مورخ 1400/09/09 و در اجرای ماده 106 قانون کار جهت طرح و تصویب در هیات دولت به معاون اول رییس جمهور ارسال گردید.
3- شایان ذکر است که در پاسخ به نامه شماره 100/1168 مورخ 1400/09/09 وزارت بهداشت، دبیر هیات دولت طی نامه شماره 59412/119378 مورخ 1400/10/05 به وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام نمودند که متن پیشنهادی (آیین‌نامه بهداشت کشاورزی) را به استناد ماده 85 قانون کار و مطابق رویه های قبلی ابلاغ نماید.
4- در راستای توضیحات مطروحه، ضمن تقدیم تصویر نامه شماره 306/8421 د مورخ 1403/05/31 معاونت بهداشت وزارت متبوع به استحضار می رساند به تجویز ماده 85 قانون کار: «برای صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور رعایت دستورالعمل هایی که از طریق شورای عالی حفاظت فنّی (جهت تامین حفاظت فنّی) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (جهت جلوگیری از بیماری های حرفه ای و تامین بهداشت کار و کارگر و محیط کار) تدوین می‌شود، برای کلّیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی است.» در پیوند با موضوع اخیر و حسب هماهنگی صورت گرفته با معاونت ریاست جمهوری طی نامه شماره 100/1168 مورخ 1400/09/09 مبنی بر تصویب پیش نویس آیین‌نامه بهداشت کشاورزی، به موجب نامه شماره 59412/119378 مورخ 1400/10/05 دبیر هیات دولت که رونوشتی از آن هم توسط هیات دولت جهت استحضار وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی ارسال گردیده بود، به استناد ماده 85 قانون کار، جواز ابلاغ پیش نویس آیین‌نامه بهداشت کشاورزی منبعث از بررسی مشترک وزارتین بهداشت و تعاون، کار و رفاه اجتماعی توسط هیات دولت صادر گردید.
براساس توضیحات تقدیمی و پشتوانه های قانونی فرآیند ابلاغ آیین‌نامه بهداشت کشاورزی توسط وزارت بهداشت به شرح اخیر، صدور رای به رد شکایت مطروحه از سوی آن هیات مورد تقاضا می‌باشد."
همچنین معاون امور حقوقی دولت (حوزه معاونت حقوقی رییس جمهور) به موجب لایحه شماره 58035/5581 مورخ 1405/02/06 راجع به نامه شماره 59412/119378 مورخ 1400/10/05 دبیر وقت هیات دولت توضیح داده است که:
" با توجّه به برداشت های متفاوت مربوط به مرجع تصویب مصوبات فصل چهارم قانون کار (موضوع مواد 85، 86 و 106 قانون کار)، لایحه استفساریه ماده 106 قانون کار در سال 1400 تقدیم مجلس شورای اسلامی گردید و متعاقباً لایحه یادشده مسترد شده است. نامه دبیر دولت در آن موقع ناظر بر این نکته بوده است که با توجّه به رویه قبلی، آیین‌نامه موردنظر توسط وزارت بهداشت ابلاغ شود و براساس ماده 85 قانون یادشده نیازمند تصویب هیات وزیران نیست.
لازم به ذکر است لایحه استفساریه ماده 106 قانون کار در سال 1401 دوباره تقدیم مجلس گردیده است که تاکنون تصویب نشده است."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/02/29 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
براساس ماده 85 قانون کار برای صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور رعایت دستورالعمل هایی که از طریق شورای عالی حفاظت فنّی (جهت تامین حفاظت فنی) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (جهت جلوگیری از بیماری حرفه‌ای و تامین بهداشت کار و کارگر و محیط کار) تدوین می‌شود، برای کلّیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی است و به موجب ماده 106 این قانون، دستورالعمل ها و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوط به این فصل به پیشنهاد مشترک وزارت کار و امور اجتماعی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به تصویب هیات وزیران خواهد رسید. با عنایت به مراتب مذکور، نظر به این که مقرره مورد شکایت بدون رعایت ترتیبات و تشریفات مقرّر در احکام یادشده به تصویب رسیده در نتیجه آیین‌نامه بهداشت کشاورزی ابلاغ شده از سوی وزارت بهداشت به شماره /101/1642 د مورخ 1401/06/19 خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری