هیات وزیران در جلسه 1401/10/28 به پیشنهاد شماره 200199 /80 مورخ 1400/11/25 وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اجرای بندهای (الف) و (ب) ماده (9) قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی - مصوب 1398- و جزء (1) بند (ب) تبصره (16) ماده واحده قانون بودجه سال 1401 کل کشور و به منظور ارائه انواع ابزارهای تضمین مورد نیاز بخش های تولیدی و خدماتی کشور، به منظور پوشش خطرپذیری(ریسک) فعالیت های اقتصادی و تسهیل دسترسی بنگاه های اقتصادی به خصوص بنگاه های کوچک و متوسط به منابع مالی لازم از طریق موسسات تضمین، تصویب کرد:
ماده 1 - در این آییننامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
1 - قانون: قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی - مصوب 1398-.
2 - شورا: شورای راهبری موسسات (صندوق های) تضمین موضوع ماده (4) این آییننامه.
3 - موسسه (صندوق) تضمین: موسسه (صندوق) تضمین غیردولتی موضوع ماده (9) قانون که با تایید و تصویب شورا موافقت اصولی، مجوز تاسیس و فعالیت گرفته است.
4 - ضمانت نامه: سندی که به موجب آن، موسسه (صندوق) تضمین به طور غیرقابل برگشت، متعهد می شود به محض اعلام و مطالبه هر میزان از وجه مندرج در آن توسط ذی نفع، با رعایت این آییننامه، وجه مطالبه شده را به ذی نفع پرداخت نماید.
5 - ابزار تضمین: ضمانت نامه صادره مورد نیاز بخش تولیدی و خدماتی کشور اعم از ضمانت نامه های تعهد پرداخت، شرکت در مناقصه یا مزایده، پیش پرداخت، حسن انجام تعهدات، حسن انجام کار و استرداد کسور وجه الضمان، ضمانت نامه گمرکی و سایر ضمانت نامه های تعهدات قراردادی (داخلی و خارجی) و حسب نیاز سایر ابزارهای تضمین مورد نیاز بخش های تولیدی و خدماتی.
6 - دبیرخانه: دبیرخانه شورای راهبری موسسات (صندوق های) تضمین موضوع ماده (8) این آییننامه.
7(منسوخ 1402/09/01)- کانون: کانون موسسات (صندوق های) تضمین موضوع ماده (19) این آییننامه
8 (منسوخ 1402/09/01)- سامانه: سامانه ثبت، پیگیری و استعلام اطلاعات کلیه ضمانت نامه های صادره از سوی موسسات (صندوق های) تضمین، موضوع ماده (15) این آییننامه.
9 (منسوخ 1402/09/01)- ضمانت خواه: کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که تعهداتی را به موجب روابط پایه در قبال ذی نفع برعهده دارند و برای تضمین ایفای آن تعهدات، از موسسه (صندوق) تضمین تقاضای صدور ضمانت نامه می نمایند.
10 (منسوخ 1402/09/01)- ذی نفع: شخص حقیقی و حقوقی که ضمانت نامه به نفع وی صادر میشود.
11 (منسوخ 1402/09/01)- رابطه پایه: قرارداد، شرایط مناقصه /مزایده یا هر رابطه حقوقی دیگری بین ضمانت خواه و ذی نفع که ضمانت نامه بر اساس آن صادر شده است.
12 (منسوخ 1402/09/01)- ضمانت نامه شرکت در مناقصه / مزایده: ضمانت نامه ای که به منظور ضمانت اجرای پیشنهادات ضمانت خواه در مناقصه یا مزایده صادر می شود.
13 (منسوخ 1402/09/01)- ضمانت نامه حسن انجام تعهد: ضمانت نامه ای که به منظور موظف نمودن ضمانت خواه به اجرای دقیق، صحیح و به موقع تعهدات مندرج در رابطه پایه در مقابل ذی نفع در انجام موضوع رابطه پایه صادر می شود.
14 (منسوخ 1402/09/01)- ضمانت نامه پیش پرداخت: ضمانت نامه ای که به منظور حصول اطمینان ذی نفع از این امر که وجوه پیش پرداختی به ضمانت خواه به مصرف دیگری غیر از انجام تعهدات مندرج در رابطه پایه نمی رسد، صادر می گردد.
15 (منسوخ 1402/09/01)- ضمانت نامه استرداد کسور وجه الضمان (حسن انجام کار): ضمانت نامه ای که به منظور حصول اطمینان ذی نفع از صحت کار انجام شده توسط ضمانت خواه، پس از تحویل قطعی موضوع رابطه پایه صادر می گردد.
16 (منسوخ 1402/09/01)- ضمانت نامه تعهد پرداخت: ضمانت نامه ای که به منظور قبول پرداخت دیون ضمانت خواه به ذی نفع در سررسید معین و مطابق با مفاد رابطه پایه، صادر می گردد.
17 (منسوخ 1402/09/01)- ضمانت نامه گمرکی: ضمانت نامه ای که به منظور تضمین تعویق یا تقسیط پرداخت حقوق ورودی صادر می شود.
18 (منسوخ 1402/09/01)- موسسه (صندوق) تضمین عمومی: موسسه (صندوق) تضمینی که فعالیت آن مقید نشده است.
19 (منسوخ 1402/09/01)- موسسه (صندوق) تضمین تخصصی: موسسه (صندوق) تضمینی که فعالیت آن مقید به یک یا چند رشته فعالیت تولیدی یا خدماتی شده است.
20 (منسوخ 1402/09/01)- موسسه (صندوق) تضمین منطقه ای: موسسه (صندوق) تضمینی که فعالیت آن مقید به یک یا چند استان و شهرهای آن شده است و عمده فعالیت های آن در همان استان(ها) متمرکز شده است.
21 (منسوخ 1402/09/01)- موسسه (صندوق) تضمین متقابل: موسسه (صندوق) تضمینی که توسط تشکلهای حرفه ای، اتحادیه ها و یا اعضای یک صنف جهت مشارکت متقابل اعضا در خطرپذیری (ریسک) صدور ضمانت نامه برای یکدیگر، تشکیل شده است.
ماده 2 - موضوع فعالیت موسسات (صندوق های) تضمین عبارت است از:
1 - ارائه انواع ابزارهای تضمین مورد نیاز بخش تولیدی و خدماتی کشور به صورت مستقیم یا اتکایی به شرح مندرج در این آییننامه.
2 - ارائه سایر خدمات در حوزه تضمین در چهارچوب اساسنامه.
ماده 3 - موسسات (صندوق های) تضمین، دارای شخصیت حقوقی غیردولتی و استقلال مالی و اداری هستند و با رعایت قوانین و مقررات عمومی کشور ذیل قانون تجارت فعالیت می کنند.
تبصره 1 - موسسات (صندوق های) تضمین عمومی، تخصصی و منطقه ای در قالب شرکت های سهامی خاص یا عام ایجاد شده و موسسات (صندوق های) تضمین متقابل در قالب شرکت های تعاونی تاسیس خواهند شد. ضوابط اختصاصی تاسیس و اداره هر یک از انواع موسسات (صندوق های) تضمین با رعایت قوانین و مفاد این آییننامه توسط شورا تصویب خواهد شد.
تبصره 2 - سایر موسسات و صندوق های غیردولتی فعال در حوزه تضمین، میتوانند با اخذ مجوز از شورا، به عنوان موسسات (صندوق های) تضمین، با رعایت قوانین و مفاد این آییننامه و سایر ضوابط اجرایی مرتبط فعالیت کنند.
ماده 4 (منسوخ 1402/09/01)- به منظور اعطا و لغو مجوز، هدایت و نظارت بر فعالیت های موسسات (صندوق های) تضمین در چهارچوب قوانین، شورای راهبری موسسات (صندوق های) تضمین به شرح زیر تشکیل میشود:
1- وزیر امور اقتصادی و دارایی (رئیس شورا).
2- رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا معاون وی.
3- رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور یا معاون وی.
4- وزیر صنعت، معدن و تجارت یا معاون وی.
5- وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات یا معاون وی.
6- معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور یا معاون وی.
7- رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار.
8- رئیس کل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
9- دبیر شورا
تبصره 1 - نحوه اداره جلسات شورا به تصویب شورا میرسد.
تبصره 2 - شورا مکلف است هر ماه حداقل یک جلسه تشکیل و در خصوص درخواست های واصله ظرف یک ماه نسبت به موافقت یا عدم موافقت اعلام نظر نماید.
ماده 5 - وظایف شورا عبارت است از:
1 - صدور موافقت اصولی تاسیس، مجوز تاسیس و فعالیت موسسات (صندوق های) تضمین.
2 - تایید صلاحیت حرفه ای اعضای هیات مدیره و مدیرعامل موسسات (صندوق های) تضمین.
3 - تایید ضوابط ناظر بر تمدید، تعلیق یا ابطال مجوز موسسات (صندوق های) تضمین تهیه شده توسط دبیرخانه.
4 - حمایت از ایجاد موسسات (صندوق های) تضمین در سراسر کشور و در حوزه های تخصصی مختلف.
5 - هدایت و راهبری موسسات (صندوق های) تضمین به منظور ارائه انواع ابزارهای تضمین مورد نیاز بخش تولیدی و خدماتی کشور.
6 - تهیه و انتشار گزارش های دوره ای از وضعیت و کیفیت ارائه خدمات.
7 - شناسایی چالش های حقوقی موسسات (صندوق های) تضمین و ارائه پیشنهاد اصلاح قوانین در این حوزه به مراجع ذی صلاح قانونی.
8 - تسهیل همکاری فیمابین موسسات (صندوق های) تضمین اعم از صدور ضمانت نامه های مشارکتی (کنسرسیومی).
9 - تعیین کارمزد صدور ضمانت نامه بر اساس نوع ضمانت نامه.
تبصره - شورا میتواند برخی از وظایف اجرایی خود را به دبیرخانه تفویض نماید.
ماده 6 - نظارت بر موسسات (صندوق های) تضمین توسط شورا در چهارچوب قانون و این آییننامه از طریق شیوه های زیر انجام می پذیرد:
1 - تعیین موارد لازم الرعایه در تهیه اساسنامه موسسه (صندوق) تضمین و تایید اساسنامه موسسات (صندوق های) تضمین یا تدوین اساسنامه نمونه.
2 - تایید صورتجلسات ثبتی موسسات (صندوق های) تضمین قبل از ارسال به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور.
3 - تدوین و تصویب دستورالعمل ها، ضوابط و شیوهنامه های مرتبط با این آییننامه.
4 - تصویب انواع ضمانت نامه های قابل ارائه توسط موسسات (صندوق های) تضمین.
5 - تصویب ضوابط نظارتی برای موسسات (صندوق های) تضمین.
6 - تصویب دستورالعمل راه اندازی سامانه.
7 - تعیین انواع نسبت های نظارتی اعم از نسبت تعهدات به سرمایه، نسبت دارایی های نقد و نظارت بر اجرای آنها، تعیین شاخص های رتبه بندی موسسات (صندوق های) تضمین و انجام رتبه بندی سالیانه.
8 (منسوخ 1402/02/13)- برخورد با موسسات (صندوق های) تضمین متخلف و اعمال تنبیهات متناسب با تخلفات، شامل سلب صلاحیت حرفه ای اعضای هیات مدیره و مدیرعامل، لغو مجوز تاسیس یا تبدیل موسسه (صندوق) تضمین.
9 - تدوین و ابلاغ دستورالعمل شرایط احراز صلاحیت حرفه ای و سلب صلاحیت حرفه ای اعضای هیات مدیره و مدیر عامل.
10(منسوخ 1402/09/01)- نظارت بر کانون های موضوع ماده (19) این آییننامه
تبصره (منسوخ 1402/02/13)- نحوه و تعیین مصادیق برخورد با موسسات (صندوق های) تضمین متخلف و اعمال تنبیهات، به موجب دستورالعملی خواهد بود که ظرف چهار ماه پس از تشکیل شورا به تصویب شورا میرسد.
ماده 7 - نماینده بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به منظور حفظ منافع ملی در چهارچوب سیاست های کلی نظام و با رعایت قوانین و مقررات مربوط مکلف به حضور و عضویت در مجامع و اتحادیه های منطقه ای و بین المللی ذی ربط میباشد.
ماده 8 (منسوخ 1402/09/01)- دبیرخانه شورا در وزارت امور اقتصادی و دارایی مستقر است و دبیر شورا توسط رئیس شورا منصوب میشود.
تبصره - دبیرخانه برای تهیه گزارش های ارزیابی عملکرد سالانه و دوره ای موسسات (صندوق های) تضمین، میتواند به صورت ادواری و یا در مواقع لزوم، مدارک و هرگونه مستندات موسسه (صندوق) تضمین و هرگونه اماکن متعلق به موسسه (صندوق) تضمین یا تحت اختیار یا نظارت (کنترل) وی را مورد بازرسی قرار دهد و ارائه اطلاعات، مدارک و گزارش هایی را از موسسه (صندوق) تضمین درخواست نماید.
ماده 9 - سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مکلف است ثبت تاسیس و تغییرات موسسات (صندوق های) تضمین موضوع این آییننامه را منوط به دریافت مجوز از شورا نماید.
تبصره - شورا (دبیرخانه) موظف است در چهارچوب قوانین، زیر ساخت های لازم جهت تبادل الکترونیکی مجوزها و ضوابط ناظر به نامگذاری و مجوز ثبت صندوق های مذکور را با همکاری سازمان تدوین و ابلاغ نماید.
ماده 10 - شورا موظف است ظرف شش ماه پس از تشکیل، دستورالعمل های ناظر بر تعیین حدود نظارتی را متناسب با انواع موسسات (صندوق های) تضمین، میزان سرمایه و سابقه فعالیت آنها تهیه و ابلاغ نماید. موسسه (صندوق) تضمین پس از اخذ مجوز فعالیت در چهارچوب دستورالعملهای مصوب شورا، مجاز به فعالیت در حوزه صدور انواع ضمانت نامه میباشد.
تبصره - سایر انواع ضمانت نامه ها، مشروط بر این است که حداقل یک ماه کاری قبل از صدور اولین ضمانت نامه، موسسه (صندوق) تضمین موضوع را به اطلاع شورا رسانده باشد و شورا با صدور آن مخالفت ننموده باشد.
ماده 11 - موسسه (صندوق) تضمین، ضمانت نامه را در قالب قرارداد موضوع ماده (10) قانون مدنی صادر می نماید. تعهدات ناشی از صدور ضمانت نامه از رابطه پایه و سایر روابط و قراردادهای مربوط مستقل بوده و اختلافات میان ضمانت خواه و ذی نفع و یا ایرادات و ادعاهای مربوط به آنها، در تعهد موسسه (صندوق) تضمین به پرداخت وجه ضمانت نامه به ذی نفع، موثر نخواهد بود.
ماده 12 - انتقال ضمانت نامه های قابل انتقال به غیر و تنزیل آن توسط موسسه (صندوق) تضمین صادرکننده ضمانت نامه، منوط به ثبت همزمان رویداد در سامانه موضوع ماده (15) این آییننامه بلامانع است. شورا مجاز است محدودیت لازم را در این خصوص در سامانه مربوط پیش بینی نماید.
تبصره - در صورتی که مطالبات قراردادی از طریق کارگزاری (فاکتورینگ) در چهارچوب ماده (8) قانون و آییننامه اجرایی آن موضوع تصویب نامه شماره 83806 /ت57749ه- مورخ 1399/7/22 واگذار شود، انتقال تضامین ارائه شده به انتقال دهنده، صرفاً به پذیرنده مطالبات قراردادی و در چهارچوب آییننامه اجرایی یادشده بلامانع است.
ماده 13 - موسسه (صندوق) تضمین مکلف است قبل از صدور ضمانت نامه، امتیاز اعتباری وضعیت بدهی جاری و غیرجاری و چک برگشتی ضمانت خواه را از سامانه یکپارچه اطلاعاتی مشتریان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران استعلام نماید. در خصوص اشخاص حقوقی، استعلام یادشده علاوه بر شخص حقوقی، شامل صاحبان امضای مجاز و اعضای هیات مدیره آن اشخاص نیز می گردد.
ماده 14 - نوع و میزان وثایق بابت صدور انواع ضمانت نامه، بر اساس ضوابطی تعیین خواهد شد که هیات مدیره موسسه (صندوق) تضمین تعیین و ابلاغ می نماید. هیات مدیره موسسه (صندوق) تضمین موظف است وثایق موضوع این ماده را به نحوی تعیین نماید تا در صورت عدم ایفای تعهدات از سوی ضمانت خواه، حقوق موسسه (صندوق) تضمین در حداقل زمان و با کمترین هزینه، استیفا شود.
ماده 15 (منسوخ 1402/09/01)- به منظور رصد و نظارت (کنترل) کلیه اطلاعات مربوط به ضمانت نامه های صادره توسط موسسات (صندوق های) تضمین، وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف است سامانه ای را با قابلیت های زیر ایجاد و راه اندازی نماید:
1 - ثبت کلیه ضمانت نامه ها در سامانه.
2 - بررسی اطلاعات مالی ضمانت خواه و سایر اطلاعات مالی ضمانت خواه و سایر اطلاعات از وضعیت مالی کلیه متقاضیان ضمانت نامه.
3 - قابلیت استعلام وضعیت ضمانت نامه های ثبت شده.
تبصره - موسسات (صندوق های) تضمین موظف به همکاری کامل با دبیرخانه در راستای اجرای این سامانه هستند.
ماده 16 - به منظور نظارت (کنترل) مطالبات غیرجاری موسسات (صندوق های) تضمین، دبیرخانه شورا موظف است ترتیباتی اتخاذ نماید تا پس از ثبت اطلاعات پرداخت وجه ضمانت نامه به ذی نفع و پیش از تسویه بدهی توسط ضمانت خواه بدهکار، از صدور ضمانت نامه جدید برای فرد بدهکار جلوگیری شود.
تبصره - بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است این اطلاعات را در سامانه یکپارچه اطلاعاتی مشتریان ثبت نموده و به اطلاع بانک ها و سایر موسسات (صندوق های) اعتباری برساند.
ماده 17 - موسسه (صندوق) تضمین موظف است گزارش های لازم از نحوه سرمایه گذاری و مدیریت خطرپذیری (ریسک) نقدینگی، اطلاعات مربوط به صورت های مالی و همچنین گزارش عملکرد هیات مدیره و رویدادهای با اهمیت طی دوره مالی را در مقاطع زمانی سالانه برای دبیرخانه ارسال نماید.
تبصره - به منظور پایداری وضعیت اقتصادی و مالی موسسات (صندوق های) تضمین و ایجاد ثبات در بازارهای مالی، شورا در چهارچوب قوانین، شیوهنامه سرمایه گذاری موسسات (صندوق های) تضمین و مدیریت خطرپذیر (ریسک) نقدینگی را تدوین و ابلاغ می نماید. موسسات (صندوق های) تضمین موظفند نسبت به تهیه گزارش سرمایه گذاری های فوق هر سه ماه یکبار اقدام نمایند.
ماده 18 - موسسه (صندوق) تضمین موظف است بازرس قانونی و حسابرس خود را از بین موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران که در فهرست حسابرسان معتمد و مورد تایید بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و سازمان بورس و اوراق بهادار حسب مورد وجود دارد، انتخاب کند و قرارداد خود را به گونه ای تنظیم نماید که بازرس یا حسابرس، با رعایت این آییننامه و شیوهنامه های مرتبط، مقررات داخلی موسسه (صندوق) تضمین، ثبت صحیح حساب های مشتری را بررسی و در مورد آنها در گزارش سالیانه خود اظهارنظر نماید. هزینه این رسیدگی بر عهده موسسه (صندوق) تضمین است و در قرارداد مربوط پیش بینی می شود.
ماده 19(منسوخ 1402/09/01)- به منظور تنظیم فعالیت های حرفه ای موسسات تضمین و انتظام بخشیدن به روابط بین آنها، وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است ظرف دو سال، زمینه شکل گیری و تاسیس کانون موسسات (صندوق های) تضمین را فراهم نماید.
تبصره (منسوخ 1402/09/01)- کانون دارای شخصیت حقوقی مستقل و برخوردار از استقلال مالی بوده و از طریق حق عضویتی که از اعضا دریافت مینماید اداره میشود.
ماده 20 - ضمانت نامه های صادره توسط موسسات (صندوق های) تضمین در زمره سایر ضمانت نامه های مجاز دستگاه های موضوع ماده (2) قانون بوده و کارفرمایان مجازند به عنوان جایگزین ضمانت نامه بانکی، نسبت به قبول آن اقدام کنند. سازمان برنامه و بودجه کشور موظف است این موضوع را در شرایط عمومی پیمان درج نماید.
ماده 21 - ضمانت های موسسات (صندوق های) تضمین به عنوان بند (د)، به ماده (4) آییننامه تضمین معاملات دولتی موضوع تصویب نامه شماره 123402 /ت50659ه- مورخ 1401/9/22 اضافه میشود و این ضمانت نامه ها مشمول احکام مواد (5)، (6)، (7) و (8) آییننامه مذکور خواهند بود.
ماده 22 - بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی دارای مجوز از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مجازند تضمین موسسات (صندوق های) تضمین را متناسب با وضعیت اعتباری موسسات (صندوق های) مزبور بپذیرند.
ماده 23 - سازمان بورس و اوراق بهادار مجاز است تضمین موسسات (صندوق های) تضمین را متناسب با وضعیت اعتباری موسسات (صندوق های) مزبور، به عنوان رکن ضامن در انتشار اوراق و یا در تاسیس نهادهای مالی بپذیرد.
ماده 24 - بانک ها، موسسات اعتباری غیربانکی و موسسات بیمه مجازند حسب مورد نسبت به تضمین مجدد سبد ضمانت صندوق های تضمین یا بیمه آنها اقدام نمایند.
ماده 25 - دستگاه های اجرایی، شرکت های دولتی، صندوق های ضمانت دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی در سطح ملی یا استانی مجازند با رعایت قوانین و مقررات مربوط، بودجه های حمایتی خود را در قالب های مختلف اعم از کمک، کارگزاری منابع یا وجوه اداره شده، اختصاص خط اعتباری، تسهیلات ارزان قیمت و مشارکت در خطرپذیری (ریسک) صدور ضمانت نامه، در اختیار موسسات (صندوق های) تضمین قرار دهند.
محمد مخبر
معاون اول رئیس جمهور