تکلیف دادگاه نسبت به دادستان در فرض تغییر عنوان اتهامی مندرج در کیفرخواست

تاریخ دادنامه قطعی: 1393/10/13
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: در صورت تغییر عنوان اتهامی مندرج در کیفرخواست دادسرا در دادگاه و برائت متهم، ابلاغ حکم به دادستان برای اعمال حق تجدیدنظرخواهی نسبت به حکم برائت الزامی است.

سرباز وظیفه ک. به اتهام قتل عمدی مرحوم الف. دلیلی و ایراد صدمه بدنی عمدی ی. در تاریخ 1393/04/01 تحت تعقیب دادسرای نظامی استان... واقع و به لحاظ دادگاه نظامی اتهام را غیر عمد تشخیص داده است، علاوه بر جبران خسارت تیرهای شلیک شده و پرداخت دیه جراحات وارده به آقای ی. به تحمل یک سال حبس تعزیری نیز محکوم شده است و در خصوص قتل عمد برائت حاصل نموده است. شرح واقعه بدین نحو است که متهم به همراه مرحوم الف و مصدوم ی. و چند تن از سربازان وظیفه، جمعی یگان حفاظت دادگستری استان بوده‌اند. سرباز وظیفه ک. از ساعت 6 تا 14 : 30 روز حادثه نگهبان بوده و در پایان به‌منظور صرف ناهار حرکت نموده است که نگهبان پارکینگ اسلحه خود را به وی سپرده تا تحویل پاس‌بخش دهد. مشارٌالیه پس از در اختیار گرفتن سلاح مبادرت به کشیدن گلنگدن و تیراندازی به سمت آقایان الف.ی. نموده که منجر به فوت الف. و مصدوم شدن ی. گردیده است و خود نیز متواری شده است و نهایتا دستگیر شده است. پرونده بدوا در دادسرای عمومی و انقلاب... مطرح و سپس با قرار عدم صلاحیت به دادسرای نظامی ارجاع شده است. پزشکی قانونی صدمات وارده به مصدوم ی. را تعیین و علت فوت مرحوم الف. دلیلی را پارگی ریه و خونریزی داخلی و عوارض ناشی از آن در اثر اصابت گلوله اعلام نموده است(صفحه 145 ). رئیس پلیس آگاهی استان در پاسخ استعلام دادسرا، تیراندازی به‌وسیله سلاح کلاشینکف شماره... از فاصله کمتر از یک متر را مثبت اعلام نموده است. از شکات تحقیق شده است. ی. مصدوم حادثه اظهار داشته است، ساعت حدود 2 : 20 ظهر بود و به همراه الف. در حال خوردن نقل بودیم که من صدای باز شدن گلنگدن اسلحه را شنیدم و سرم را که بلند کردم دیدم سلاح وی(ک) بود و شلیک کرد. من متوجه نشدم چطور تیر اصابت کرد، بنده شاکی هستم. و اضافه نموده حدود یک هفته قبل با تقاضای متهم ایشان به بانه منتقل شد و رفت و بچه‌ها می‌گفتند که از محل خدمت در بانه فرار نموده است و سپس به سنندج آمد و از محل خدمت در سنندج فرار کرد و بعد از چند روز آمد و بعد از آمدن بین ک. و الف. جرّ و بحث پیش آمد و ک. می‌گفت الف. دو الی سه ماه از ما ارشد است. برای چه باید ایشان ارشد ما باشد و به ما دستور بدهد(صفحه 54 ). زمانی که متهم وارد شد و تیراندازی نمود، متوفی به دیوار تکیه داده بود و من در سمت چپ وی نشسته بودم. من صدای یک تیر شنیدم و فاصله تیراندازی کمتر از دو متر بود(صفحه 162 ). در جلسه دادگاه نیز اظهار داشته: از قبل بین متوفی و متهم توی افسرنگهبانی بحث شده ولی بعدا که متهم می‌خواست به بانه برود، متوفی از این قضیه ناراحت بود(صفحه 325 ). پدر متوفی ضمن اعلام شکایت اظهار داشته است: ضارب در داخل آسایشگاه تفنگش را مسلح نموده و به‌سوی پسرم روانه داشته و او را به قتل رسانده است(صفحه 37 ). ما بچه خود را برای خدمت فرستادیم و جنازه او را تحویل گرفتیم و چون قتل عمد است درخواست قصاص داریم و خودش(متهم) می‌گوید عمدا زدم(صفحه 324 )، مادر متوفی نیز با اعلام شکایت، تقاضای قصاص متهم را نموده است(صفحه 175 ). متهم در تحقیقات به‌عمل‌آمده در دادسرا اظهار داشته است: من از ساعت 6 صبح تا 14 : 30 بعدازظهر پست بودم و ساعت 14 : 30 که پست را تحویل دادم رفتم به سمت آسایشگاه، که توی راه بود و پوتین را درمی‌آوردم که نگهبان پارکینگ هم پست خود را تمام کرده بود، از من خواست که اسلحه او را به پاس‌بخش بدهم، من هم بردم داخل مقر و به قصد شوخی گلنگدن را کشیدم ناخودآگاه دستم به ماشه خورد و تیر در رفت و به متوفی اصابت کرده اسلحه را برجک جا گذاشتم و به آسایشگاه آمدم. گلوله‌ها حالت رگبار شلیک شده در پاسخ سوال بازپرسی در خصوص گزارش فرار از خدمت اظهار داشته است: ایشان (متوفی) به افسرنگهبان گزارش فرار مرا داده بود و موقعی که از شهرستان آمدم به... سر خدمت دیگر با الف. حرف نمی‌زدم. و یک روز قبل از فرار از خدمت متوفی به من گفت که موی سر خود را بزن و من قبول نکردم و باهم جروبحث کردیم و رفتم از ایشان عذرخواهی کردم(صفحه 38 تا 43 ). در پاسخ سوال بازپرس در خصوص محل کشیدن گلنگدن اظهار داشت: داخل آسایشگاه گلنگدن را کشیدم و موقعی که آمدم داخل آسایشگاه الف. و ی. در حال خندیدن بودند و شاید من گفته ام که دست‌ها بالا و موقعی که داخل آمدم، الف. و ی. به من نگاه می‌کردند و هنگامی‌که اسلحه را مسلح کردم هر سه نفر داشتند مرا نگاه می‌کردند و می‌خندیدند و پس از شلیک اسلحه از دستم افتاد و من فرار کردم(صفحه 104 تا 108 ). در دفاع از اتهام قتل عمدی نیز اظهار داشته: اتهام را قبول ندارم، قصد تیراندازی نداشتم و عمدی نبود و باهم دوست بودیم. در دادگاه نیز اضافه نموده: من کینه‌ای از ایشان نداشتم و عمدی بر کشتن مرحوم ا. نداشتم. در ادامه از گواهان تحقیق به‌عمل‌آمده است و گواه ق. اظهار نموده است: من داخل افسرنگهبان مشغول خوردن غذا بودم که سربازان گفتند: ک. به الف. شلیک کرده است و من به محل مراجعه کردم و اسلحه که روی دیوار بود برداشتم و دو تیر از آن شلیک شده بود و اسلحه را به ضامن کردم(صفحه 117 ). گواه اظهار داشته است: من آن روز نگهبان درب پارکینگ بودم، اسلحه درب پارکینگ، اسلحه پاس‌بخش هست و آخر وقت اداری بود و طبق روال هر روز، باید اسلحه به پاس‌بخش داده می‌شد بود. با اجازه افسرنگهبان به طرف آسایشگاه رفتم و دنبال پاس‌بخش رفتم، گفتند داخل غذاخوری است من اسلحه را چک کرده و ضامن کردم ک. تازه از پست آمده بود. گفتم ک. تا من پوتین‌ها را درمی‌آورم و دست و صورت را می‌شویم، اسلحه را تحویل بده و بعد از یک دقیقه هنوز بند پوتین را باز نکردم صدای شلیک گلوله شنیدم و بعد ک. به سرعت کنار من رسید گفتم چه شده؟ گفت: نمی‌دانم و فرار کرد. بنده اسلحه را چک کرده و به ضامن دادم و تحویل ک. دادم(صفحه 118 تا 120 ). گواه اظهار داشته است: داخل آسایشگاه بودم و داخل آشپزخانه که جفت آسایشگاه است رفتم و ک. آمد داخل راهرو و دیدم که تفنگ در دست دارد و من دیدم گلنگدن را کشید و داخل آسایشگاه رفت و صدای تیر آمد(صفحه 121 ). گواه اظهار نموده است، روبروی درب بودم و راهرو را می‌دیدم با شنیدن صدای کشیدن گلنگدن متوجه حضور متهم داخل راهرو شدم.(صفحه 123 ) رئیس پلیس آگاهی در پاسخ به استعلام بازپرس دادسرا تعداد تیرهای شلیک شده از اسلحه را دو تیر و فاصله تیراندازی را کمتر از یک متر و اعلام داشته هر گلوله به یک نفر اصابت نموده است(صفحه 202 ). با تحقیقات انجام یافته، بازپرس قرار مجرمیت به اتهام قتل و ایراد صدمه عمدی صادر، لکن دادستان نظامی اخذ نظریه کارشناس سلاح و مهمات را ضروری دانسته و پرونده را اعاده نموده است. در این مرحله الف.س. به وکالت از متهم وارد مراحل رسیدگی شده است. نظریه کارشناس سلاح و مهمات واصل و ضمیمه شده است و حسب آن اقدام به تیراندازی جنایی سربازان ک. بدون برنامه‌ریزی قبلی و سهوی اعلام شده است(صفحه 231 ). بازپرس شعبه با تکیه بر اظهارنظر خارج از تخصص کارشناس درزمینه عمدی یا سهوی بودن قتل و تاکید بر نظر خویش(دایر به عمدی بودن قتل و صدمه) پرونده را به حضور دادستان ارسال نموده است. دادستان نظامی در جهت رسیدگی به اعتراض شکات به نظریه کارشناسی، پرونده را به حضور بازپرس اعاده نموده است. هیات کارشناسان نیز به شرح نظریه منعکس در پرونده، قتل با آمادگی قبلی و برنامه‌ریزی و به‌صورت عمدی توسط سرباز وظیفه ک. را بعید اعلام نموده است(صفحه 280 )، بازپرس شعبه با ابقاء بر نظر قبلی و تاکید بر خروج تشخیص عمدی یا غیرعمدی بودن قتل از صلاحیت کارشناسان، پرونده را به حضور دادستان نظامی ارسال نموده است و پرونده جهت حل اختلاف به دادگاه ارسال گشته است. شعبه سوم دادگاه نظامی دو با استناد به ماده 38 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 129 ، اختلاف نوع جرم بین دادستان و بازپرس در دادسراهای نظامی را غیرقابل تحقق و با توجه به لزوم تبعیت ازنظر دادستان در این خصوص پرونده را اعاده نموده است. پس از ارسال پرونده به دادسرا، دادستان نظامی با توجه به اهمیت بزه ارتکابی و نتیجه حاصله از نشست قضایی و عقیده اکثریت همکاران در نشست ازنظر خود بر غیرعمدی بودن قتل عدول و با موافقت با قتل عمدی، کیفرخواست صادر و پرونده به دادگاه ارسال شده است(صفحه 294 ). شعبه اوّل دادگاه نظامی یک استان عهده‌دار رسیدگی شده و در تاریخ 1393/02/21 با حضور اولیای ‌دم متوفی، متهم پرونده و وکیل مدافع وی و نماینده دادستان و نیز گواهان تشکیل جلسه داده است. پس از استماع اظهارات و دفاعیات حاضرین و ملاحظه لایحه دفاعیه تقدیمی، به لحاظ تردید حاصله در عمد یا غیر عمد بودن قتل، موضوع را از موارد لوث تشخیص و به‌منظور اجرای قسامه، قرار اتیان سوگند اصدار نموده است. در جلسه متشکله بعدی ضمن تحقیق از گواهان دیگری، از اولیای‌ دم متوفی درخواست اجرای قسامه را نموده که اظهار داشته‌ اند با توجه به اینکه ما شاهد و ناظر موضوع حادث شده نبوده و نشنیده ‌ایم نمی‌توانیم قسم یاد کنیم ولی محتوای تحقیقات و مفاد کیفرخواست ما را قانع می‌کند که قتل عمد است و لوث را قبول نداریم. در قبال سوال دادگاه مبنی برای تقاضای ایشان سوگند از متهم اظهار داشته‌اند پس از مشورت و انتخاب وکیل پاسخ خواهند داد(صفحه 350 )، بر این اساس وقت رسیدگی تجدید و در جلسه مورخ 1393/06/04 اولیای‌ دم اظهار داشته‌اند: خودمان حاضریم و آمادگی اتیان سوگند بر عمد بودن قتل انتسابی به متهم س.ک. را داریم ولی افراد دیگری را نداریم و با توجه به محتویات پرونده تقاضای سوگند از متهم را نداریم(صفحه 380 ). دادگاه ختم دادرسی را اعلام و با استناد به ماده 83 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح و توجه به ماده 131 قانون مجازات اسلامی و توجه به اینکه عمدی بودن قتل به اثبات نرسیده و توجه به اینکه دادگاه آن را از موارد لوث تشخیص ولی اولیای‌ دم قادر به اجرای مراسم قسامه نبوده‌اند، لهذا اتهام انتسابی به متهم ک. را قتل و صدمه بدنی غیرعمدی در اثر بی‌احتیاطی و بی‌مبالاتی و عدم رعایت نظامات تشخیص و به استناد مواد 83 و 132 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح و مواد 27 ، 131 ، 313 ، 314 ، 331 ، 448 ، 449 ، 450 ، 462 ، 488 ، 653 و 711 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 و 616 تعزیرات متهم را علاوه بر جبران خسارت تیرهای شلیک شده و پرداخت دیه جراحات وارده به آقای ق. وی را به تحمل یک سال حبس تعزیری محکوم و در خصوص دیه مقدر مقتول با توجه به عدم درخواست اولیای‌ دم، اظهارنظر را منتفی اعلام و در خصوص ادعای قتل عمد و تقاضای قصاص حکم به برائت متهم اصدار نموده است. رای صادره در تاریخ 1393/07/09 به دلیری پدر متوفی ابلاغ شده است و وکیل به وکالت از اولیای‌ دم متوفی با تقدیم لایحه‌ای در تاریخ 1393/07/08 درخواست تجدیدنظر نموده و پرونده پس از ارسال به دیوان عالی کشور به این شعبه ارجاع شده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی منشی دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر: با عنایت به اینکه اولا دادگاه رعایت ماده 318 قانون مجازات اسلامی ننموده و ثانیا رای به دادستان ابلاغ نگردیده است لذا تقاضای اعاده پرونده جهت انجام موارد فوق دارم. در خصوص دادنامه شماره --- تجدیدنظر خواسته مشاوره نموده چنین رای می‌دهد:

با صرف‌نظر از اینکه دادگاه موضوع را از موارد لوث تشخیص امّا بدون مراعات تبصره ماده 318 قانون مجازات اسلامی از آن عدول نموده است نظر به اینکه عنوان اتهام مندرج در کیفرخواست دادسرا قتل عمد بوده، لکن دادگاه با تشخیص غیر عمد بودن بزه، متهم را از بزه قتل عمد تبرئه نموده است و ازاین‌جهت و به استناد بند ج ماده 11 قانون تجدیدنظر آراء دادگاه‌ها مصوب 72 یکی از اشخاصی که حق درخواست تجدیدنظر نسبت به دادنامه صادره را دارند، دادستان است. درحالی‌که دادنامه صادره به ایشان ابلاغ نشده لهذا پرونده اعاده تا اقدام قانونی گردد.

شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون

رضا فرج اللهی - عبدالحمید مرتضوی