آیین‌نامه بررسی سوانح و حوادث هوایی (غیرنظامی)

‌در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
الف - سازمان: سازمان هواپیمایی کشوری.
ب - وسیله پرنده: وسیله ای است که بتواند درنتیجه عکس العمل هوا به جز عکس العمل هوا در برابر سطح زمین، خود را در هوا نگاه دارد.
پ - سانحه: برای وسایل پرنده با سرنشین رویداد ناشی از عملیات وسایل پرنده در فاصله زمانی ورود اولین فرد به وسیله پرنده به منظور پرواز تا پیاده شدن آخرین فرد از آن و برای وسایل پرنده بدون سرنشین در فاصله زمانی که وسیله پرنده آماده حرکت به قصد پرواز باشد تا زمانی که وسیله پرنده (در انتهای پرواز) متوقف می‌شود و سیستم پیش رانش اصلی خاموش می‌گردد، مشروط به وقوع یک یا چند مورد از موارد زیر:
1 - فردی در هنگام حضور در وسیله پرنده یا در بیرون از آن در اثر برخورد مستقیم به هر قسمت از وسیله پرنده از جمله اجزای جدا شده از آن و یا در اثر قرار گرفتن در معرض مستقیم گاز خروجی موتور جت وسیله پرنده دچار آسیب منتهی به مرگ شده یا متحمل آسیب جدی بدنی شود.
تبصره 1 - در صورتی که آسیب منتهی به مرگ یا آسیب جدی بدنی ناشی از علل طبیعی (مانند سکته قلبی)، خودکشی، کشته شدن فرد توسط فرد دیگری و یا صدماتی که به مسافرین غیرمجازی که خارج از منطقه ای که به طور معمول مسافران و خدمه پرواز در آن جای می گیرند پنهان شده است، باشد از شمول تعریف سانحه مستثنی می‌باشد.
تبصره 2 - آسیب منتهی به مرگ آسیبی است که در آن فرد آسیب دیده درفاصله زمانی (30‌) روز پس از سانحه فوت نماید.
2 ‌- وسیله پرنده متحمل صدمه شود یا دچار خرابی سازه ای گردد به گونه ای که بر استحکام سازه، کارآیی و ‌یا خصوصیات پروازی وسیله پرنده تاثیر گذاشته و به طور معمول نیاز به انجام تعمیرات عمده (ضمیمه "13" (major repair)) و یا تعویض قطعات متاثر از رویداد بر روی وسیله پرنده داشته باشد.
تبصره - در صورتی که خرابی و صدمه محدود به موتور، پوشش موتور و یا متعلقات آن باشد و یا صدمه محدود به ملخ ها، نوک بالها، آنتن ها، لاستیکها، ترمزها، سطوح پوششی موثر در کاهش نیروی پسا، فرورفتگی و یا سوراخ جزیی در پوسته وسیله پرنده باشد از شمول تعریف سانحه مستثنی می‌باشد.
3 ‌- وسیله پرنده ناپدید گردد و یا به طور کامل غیرقابل دسترسی گردد.
تبصره - زمانی وسیله پرنده ناپدید شده محسوب می‌شود که عملیات جستجو خاتمه پیدا کرده اما هنوز لاشه وسیله پرنده پیدا نشده است.
ت - حادثه: وقوع هر نوع رویدادی به غیر از سانحه در رابطه با عملیات وسایل پرنده که در ایمنی عملیات پرواز اثر داشته و یا بتواند اثر داشته باشد.
ث - حادثه شدید: حادثه ای که وضعیت آن بیانگر یک سانحه قریب الوقوع می‌باشد.
تبصره 1 - تشخیص سانحه با حادثه شدید صرفا با توجه به نتیجه آنها توسط سازمان مشخص می‌شود.
تبصره 2 - نمونه های حادثه شدید در ضمیمه (13) ‌پیمان ذکر گردیده است.
ج - بررسی سانحه یا حادثه: فرآیندی که به منظور پیشگیری از وقوع سوانح و حوادث انجام می‌گیرد و شامل جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات به دست آمده، نتیجه گیری و تعیین علل سانحه و حادثه و در صورت لزوم ارایه توصیه های ایمنی می‌شود.
چ - نماینده رسمی ذیصلاح: شخصی که از سوی یک کشور تعیین می‌شود تا در فرآیند بررسی سانحه که توسط کشور محل واقعه انجام می‌شود شرکت نماید. این شخص بر اساس صلاحیتهای لازم از سوی مرجع ذیصلاح بررسی سوانح انتخاب می‌شود.
ح - مشاور: شخصی که از سوی یک کشور تعیین می‌شود تا به منظور کمک و همفکری در معیت نماینده رسمی ذیصلاح در فرآیند بررسی سانحه شرکت نماید. این شخص بر اساس صلاحیتهای لازم از سوی مرجع ذیصلاح بررسی سوانح انتخاب می‌شود.
خ - دستگاه ثبت و ضبط پروازی: هر نوع وسیله ثبت و یا ضبط کننده که به منظور تکمیل بررسی سوانح و حوادث در وسیله پرنده نصب می‌شود.
د - مسئول بررسی: شخص یا کمیته ای با انتخاب سازمان که مسئولیت سازماندهی، هدایت و کنترل بررسی سانحه یا حادثه به عهده او گذارده می‌شود.
ذ - حداکثر جرم: حداکثر جرم گواهی شده برخاست وسیله پرنده.
ر - بهره بردار: شخص حقیقی یا حقوقی که با واسطه یا بی واسطه امور مربوط به عملیات پرواز وسیله پرنده را به عهده دارد.
ز - گزارش مقدماتی: گزارشی که توسط مسئول بررسی به منظور ابلاغ و انتشار فوری اطلاعات به دست آمده در مراحل اولیه بررسی سانحه تهیه می‌شود.
ژ - گزارش تکمیلی: گزارشی که بر اساس الزا مات فصل هفتم ضمیمه (13‌) پیمان شیکاگو و مطابق با الگوی ایکائو، توسط سازمان تهیه و به ایکائو ارسال می‌شود.
س - گزارش نهایی: گزارشی که پس از اتمام مراحل بررسی سانحه توسط سازمان بر اساس استانداردهای فصل (6) ضمیمه (13‌) پیمان شیکاگو تهیه می‌شود.
ش (اصلاحی 1400/08/19)- توصیه ایمنی: پیشنهادی که از طرف مقام ذیصلاح کشور عهده دار بررسی سوانح و براساس اطلاعات به دست آمده از بررسی های انجام شده یا مطالعات ایمنی، به منظور پیشگیری از بروز سوانح و حوادث مشابه ارایه می‌گردد.
ص - آسیب جدی بدنی: جراحتی که به شخصی بر اثر سانحه وارد شده و موجب وقوع یک یا چند مورد از موارد زیر می‌گردد:
1 ‌- بستری شدن شخص به مدت بیش از چهل و هشت ساعت درفاصله زمانی هفت روز اول بعد از ورود جراحت.
2 ‌- شکستگی استخوان (بجز شکستگی انگشتان دست و پا و یا استخوان بینی).
3 - خونریزی شدید، آسیب به عصب، عضله و یا زرد پی.
4 ‌- آسیب دیدن اعضای داخلی بدن.
‌5 - سوختگی بدن از نوع دو و سه و یا هر نوع سوختگی بیش از پنج درصد.
6 - ورود صدمات ناشی از آلوده شدن به مواد عفونی و تشعشعات رادیو اکتیو.
ض - کشور طراح: کشوری که دارای صلاحیت قانونی نسبت به سازمان مسئول طراحی نوع وسیله پرنده می‌باشد.
ط- کشور سازنده: کشوری که دارای صلاحیت قانونی نسبت به سازمان مسئول مونتاژ نهایی وسیله پرنده می‌باشد.
ظ - کشور محل واقعه: کشوری که در قلمرو تحت حاکمیت آن سانحه و یا حادثه به وقوع می پیوندد.
ع - کشور بهره بردار: کشوری که محل اصلی فعالیت تجاری بهره بردار در آن واقع شده و یا اگر چنین محلی وجود ندارد، محل سکونت دایمی بهره بردار در آن واقع شده باشد.
غ - کشور محل ثبت: کشوری که وسیله پرنده در آنجا به ثبت رسیده باشد.
ف - برنامه جامع ایمنی هوانوردی کشوری: مجموعه ضوابط و فعالیت هایی که به منظور ارتقای ایمنی هوانوردی کشور توسط سازمان تهیه، ابلاغ و اجراء خواهد شد.

‌سازمان موظف است چنانچه وسیله پرنده‌ای در داخل قلمرو کشور جمهوری اسلامی ایران دچار سانحه یا حادثه شدید گردد، در حداقل زمان ممکن و از طریق سریع ترین وسیله ارتباطی در دسترس، خبر وقوع سانحه یا حادثه را در قالب اطلاعیه (notification‌) به کشورهای محل ثبت، بهره‌بردار، طراح و سازنده وسیله پرنده و در صورتی که حداکثر جرم وسیله پرنده بیش از (2250‌) کیلوگرم باشد به ایکائو نیز اعلام نماید.

در صورتی که سانحه منجر به فوت شود باید اقدامات پزشکی لازم توسط مرجع پزشکی ذیصلاح کشور معمول و گزارش مربوط ضمیمه پرونده سانحه شود.

به منظور پیشگیری از وقوع سوانح آتی، اجرای دستورات ایمنی صادره از سوی سازمان توسط متصدیان حمل و نقل هوایی و نهادهای ذی‌ربط ضروری است.