صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1397/07/26
برگزار شده توسط: استان آذربایجان شرقی/ شهر مرند
موضوع
استحقاق یا عدم استحقاق شخص ثالث در مطالبه چک با وجود طرح دعوا به طرفیت دارنده اولیه
پرسش
شخصی دعوای مطالبه وجه یک فقره چک را مطرح مینماید. خوانده که صادرکننده چک بوده اعلام میدارد چک در ید شخص دیگری امانت بوده و آن شخص بدون داشتن مجوز، چک را به خواهان منتقل نموده است و قراردادی بین خود و شخص ثالث که چک را به خواهان منتقل نموده ارائه مینماید که نشانگر امانی بودن چک بوده و در دفاع نیز اعلام مینماید که شکایتی مبنی بر خیانت در امانت در دادسرا مطرح شده، حال تکلیف دادگاه چه میباشد؟
نظر هیات عالی
در صورتیکه چک در نتیجه وقوع جرم اعم از سرقت، خیانت در امانت و... به اشخاص ثالث منتقل شده باشد، چه دارنده چک با حسن نیت باشد (اطلاعی از وضعیت چک نداشته باشد) چه با حسن نیت نباشد، در قبال صادرکننده چک امانی یا صاحب حساب تفاوتی ندارد؛ به بیان دیگر دارنده با حسن نیت نیز نمیتواند برای مطالبه وجه چک به صاحب حساب یا صادرکننده مراجعه کند و در صورتیکه پرونده کیفری طرح و مفتوح رسیدگی باشد، رسیدگی به دعوی مطالبه وجه چک از صاحب حساب (صادرکننده چک) متوقف بر حصول نتیجه رسیدگی به پرونده کیفری موضوع شکایت صاحب حساب و صادرکننده چک میگردد. البته این فرض هم قابل طرح است که خوانده دعوی مذکور (صاحب حساب و صادرکننده چک امانی) در قبال آن چک، مدیون دارنده امانی و اولیه و به تبع آن ایادی بعدی نمیباشد و در صورت اقامه دعوای مطالبه وجه چک به طرفیت خود، دعوای جلب ثالث اقامه خواهد نمود.
نظر اکثریت
چنانچه نسبت به امانی بودن چکی بین دو نفر قراردادی باشد، مفاد قرارداد نسبت به افراد مذکور لازمالاتباع میباشد و چنانچه علیرغم آن، دارنده، چک را به فرد دیگری انتقال دهد و دارنده نهایی از امانی بودن آن اطلاع نداشته باشد و دادگاه عدم اطلاع وی را احراز نماید، مشارالیه دارنده با حسن نیت بوده و بر اساس حاکمیت اصل عدم ورود ایرادات، ایراد امانی بودن متوجه وی نبوده، به فرض طرح شکایت از سوی صادرکننده علیه طرف قرارداد خود، تاثیری در روند رسیدگی به دعوای حقوقی مطالبه وجه چک شخص ثالث نخواهد داشت و ادعای خروج موضوعی از ماده 674 قانون مجازات اسلامی تعزیرات را دارد.
در فرض دوم، شخصی که دعوای مطالبه چک را مطرح کرده، از امانی بودن چک در ید انتقال دهنده مطلع بوده باشد، مشارالیه را نمیتوان دارنده با حسن نیت تلقی نمود، لذا چنانچه شکایتی مبنی بر خیانت در امانت مطرح شده باشد، باید پرونده حقوقی مقید به وقت نظارت باشد تا حکم قطعی در پرونده کیفری صادر گردد و در صورت عدم وجود پرونده کیفری و ایراد امانی بودن چک موضوع دعوی، به علت عدم تلقی خواهان به عنوان دارنده با حسن نیت، دعوی مشارالیه قابلیت استماع ندارد.
نظر اقلیت
براساس اصل فوریت کارسازی اسناد تجاری، در هر حال چک باید کارسازی شود، حتی اگر از طریق مجرمانه هم تحصیل شده باشد.