نظریه مشورتی شماره ۷/۹۲/۲۱۷۷ مورخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۵

شماره پرونده ۱۶۵۶ ـ ۱/۱۶۸ ـ ۹۲
سوال
همچنانکه در ماده ۲۹۱ قانون آیین دادرسی کیفری آمده است بیماری محکوم­ علیه موجب توقف اجرای مجازات حبس نمی­ شود مگر این که به تشخیص دادگاه اجرای حکم موجب شدت بیماری و تاخیر در بهبودی محکوم‌علیه باشد که در این صورت دادگاه با تشخیص پزشک قانونی یا پزشک معتمد و اخذ تامین متناسب اجازه معالجه در خارج از زندان را صادر می­ نماید بنابراین:
الف ـ درصورتی که محرز گردد محکوم­ علیه با اقداماتی همچون ورزش متناسب، استفاده از دارو، می­ تواند قدرت تحمل حبس خود را حفظ نماید و یا مانع تاخیر در بهبودی بیماری خویش گردد لیکن وی اقدامات پیش گیرانه را انجام نمی ­دهد تا از مزایای قانونی یاد شده بهره­ مند گردد آیا دادگاه می­ تواند درچنین مواردی از صدور دستور معالجه در خارج از زندان امتناع کند؟
ب ـ به موجب گزارش پزشکی قانونی در موارد متعددی ملاحظه می ­شود که بیماری موضوع قانون فوق­ الذکر به علت عوارض ناشی از کهولت سن حادث شده است و در صورت صدور اجازه تجویز معالجه درخارج از زندان محکوم‌علیه گرچه در خارج از زندان حضور خواهد داشت لیکن تا پایان عمر قادر به معالجه خود نخواهد بود آیا در این موارد نیز دادگاه مکلف به صدور حکم توقف اجرای حکم می ­باشد؟
ج ـ دربرخی از موارد ملاحظه می­ شود علی رغم آن که دادگاه به موجب قانون حکم به توقف اجرای حکم حبس صادرنموده است لیکن متهم به هر دلیلی در خارج از زندان اقدام به معالجه خود نمی­ کند و یا آن که بیماری وی اصولاً قابل معالجه نیست در این موارد آیا دادگاه می­ تواند دستور سابق را لغو و محکوم­ علیه را مجدداً به زندان معرفی نماید؟
د ـ اگر مجازات محکوم­ علیه تحمل حبس ابد باشد آیا وی می­ تواند از مزایای قانون بهره­ مند شود و یا آن که قانون یاد شده منصرف به محکومین غیر حبس ابد است؟
نظریه شماره۲۱۷۷/۹۲/۷ ـ ۱۳۹۲/۱۱/۱۵
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه
الف و ب: آنچه معیار در اجازه به زندانی جهت معالجه در خارج از زندان است، طبق صریح ماده ۲۹۱ قانون آیین دادرسی دادگاه‌ها در امور کیفری مصوب ۱۳۷۸، این است که ادامه حبس موجب شدت بیماری و تاخیر در بهبودی محکومٌ‌علیه باشد و استعلام از پزشک نیز بر همین اساس خواهد بود و قابل علاج بودن یا نبودن بیماری ملاک در اعمال ماده مرقوم نیست، زیرا چه بسا در یک بیماری غیرقابل علاج هم با درمان کامل در خارج از محیط زندان از پیشرفت بیماری جلوگیری و بر مدت عمر بیمار افزوده شود، در حالی که ادامه حبس و عدم اعمال مقررات ماده ۲۹۱ قانون مرقوم به فوت زود هنگام زندانی منجر شود به هر حال تشخیص دادگاه صادرکننده حکم در احراز مراتب بالا ملاک اعمال مقررات یاد شده است.
ج: در فرضی که محکومٌ‌علیه در خارج از زندان اقدام به معالجه خود نمی‌کند، لغو اجازه معالجه در خارج از زندان و در نتیجه بازگرداندن وی به زندان جهت معالجه در زندان یا بیمارستان تحت نظر ضابطین دادگستری با منع قانونی مواجه نیست.
د: واژه حبس مقرر در ماده ۲۹۱ قانون یاد شده مطلق است و شامل محکومین به حبس ابد نیز می‌شود.